III CZP 54/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz. Sędziowie SN: J. Majewska, Z. Strus (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Witolda R. o sprostowanie aktu urodzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na gruncie art. 31 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180) dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia sądu ustalającego treść aktu urodzenia na podstawie dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich (Dz. U. RP Nr 65, poz. 392)?"podjął następującą uchwałę:Na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego niedopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia sądu ustalającego treść aktu urodzenia w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich (Dz. U. RP Nr 65, poz. 392), natomiast dopuszczalne jest sprostowanie tego aktu. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie rozpoznając rewizję od postanowienia Sądu Rejonowego w Warszawie - oddalającego wniosek Witolda R. o sprostowanie aktu urodzenia powziął wątpliwości, które przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. jako następujące zagadnienie prawne: Czy na gruncie art. 31 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180) dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia sądu ustalającego treść aktu urodzenia na podstawie dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustaleniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich (Dz. U. RP Nr 65, poz. 392).W uzasadnieniu przedstawionego wyżej zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki wskazał, że wnioskodawca Witold R. urodził się na terenach Rzeczypospolitej Polskiej poza jej obecnymi granicami i uzyskał postanowienie Sądu Powiatowego w Bydgoszczy odtwarzające treść jego aktu urodzenia. Po upływie niemal 39 lat wystąpił o sprostowanie daty urodzenia w tym akcie, a wniosek jego został oddalony ponieważ Sąd I instancji czuł się związanym treścią prawomocnego postanowienia o odtworzeniu treści aktu stanu cywilnego.Sąd Wojewódzki przedstawiając zagadnienie prawne wskazał na pogląd wyrażony w orzecznictwie i piśmiennictwie dopuszczający możliwość takiego sprostowania wraz ze zmianą prawomocnego orzeczenia jak również na argumenty przeciwne, wyprowadzone z treści przepisów kodeksu postępowania cywilnego nie przewidujących wzruszenia tego rodzaju postanowień w zwykłym trybie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące dopuszczalności sprostowania błędnych aktów stanu cywilnego nie ogranicza się do przytoczonego w pytaniu orzeczenia z dnia 28 stycznia 1949 r. sygn. akt C 1054/49 wypowiadającego się za możliwością zmiany prawomocnego postanowienia sądu ustalającego treść aktu stanu cywilnego.Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 20 września 1965 r., III CO 5/64 (OSN z 1966 r., poz. 106) mającą moc zasady prawnej, w której stwierdzono, że "niedopuszczalny jest wniosek o uchylenie prawomocnego postanowienia odtwarzającego akt stanu cywilnego na podstawie art. 33 ust. 3 prawa o a.s.c. z 1945 r.", a także na postanowienie z dnia 15 września 1967 r. III CRN 179/67 (OSNCP 1968 r., z. 6, poz. 103), w którym wyjaśniono, że wyżej powołana zasada prawna odnosi się również do orzeczeń sądów wydanych w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego. Uzasadnienia przytoczonych orzeczeń wskazują, że uchylenie lub zmiana prawomocnych postanowień ustalających treść aktów stanu cywilnego wymaga szczególnej podstawy, której nie stanowiły art. 49 prawa o a.s.c. z 1945 r., ani art. 26 prawa o a.s.c. z 1955 r., a zatem uchylenie takich postanowień naruszałoby art. 33 § 1 k.p.n. (dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. - Dz. U. Nr 27, poz. 169). Po wejściu w życie Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r., art. 523 k.p.c. zawiera ten sam warunek w pierwszym zdaniu stanowiącym: "Prawomocne postanowienie orzekające co do istoty sprawy nie może być zmienione ani uchylone, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Przepisem takim nie jest art. 31 prawa o a.s.c. z 1986 r. odnoszącym się do aktów stanu cywilnego, a nie do orzeczeń sądowych stanowiących podstawę wpisu. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela argumentację zawartą w powołanych orzeczeniach i tym uzasadniona jest odpowiedź na pytanie Sądu wojewódzkiego. Jednakże odpowiedź negatywna nie wyczerpuje zagadnienia. Uchwała III CO 5/64 z dnia 20 września 1965 r. opiera się na rozróżnieniu postanowienia sądu ustalającego treść aktu i samego aktu stanu cywilnego rejestrującego określone zdarzenie (np. urodzenie). Postanowienie sądu wydane w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. ustalało treść aktu, który był sporządzony lecz zaginął. Prawomocność takiego orzeczenia polega na tym, że nikt nie może, bez wzruszenia orzeczenia w trybie przewidzianym dla postępowania cywilnego dowodzić, że akt o takiej treści nie istniał, lub że jego treść była odmienna. Nie oznacza to jednak, że treść ta była prawdziwa. A zatem dla wyjaśnienia zagadnienia prawnego występującego w sprawie należy ponadto wskazać czy istnieje możliwość sprostowania takiego aktu stanu cywilnego, gdyby treść jego była błędna.W tej kwestii nie ma jednomyślności poglądów orzecznictwa i doktryny.Z jednej strony kwestionuje się taką możliwość (por. orzeczenie Sądu Najwyższego: z dnia 18 kwietnia 1953 r. II C 285/53 - OSN 1954/4/74 i z dnia 28 czerwca 1963 r. III CR 102/63 - OSNCP 1964/7-8/151), a z drugiej taką możliwość się dopuszcza (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 20 maja 1952 r. ŁC 63/52 - "Nowe Prawo" 1953 r., nr 8-9, s. 154, z dnia 18 stycznia 1967 r., III CR 370/66 - OSNCP 1967/157, z dnia 5 czerwca 1981 r. III CRN 105/81 - nie publ.) i orzeczenia powołane wcześniej w niniejszym uzasadnieniu.Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w drugiej grupie powołanych orzeczeń. Obowiązujący obecnie art. 31 prawa o a.s.c. nie daje podstaw do odmiennego traktowania błędnych aktów w zależności od podstawy czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego.Ponadto jak wyżej wyjaśniono, postanowienie sądu ustalające treść, odtwarzało akt uprzednio sporządzony w trybie zwykłym. Akty sporządzone na podstawie zgłoszenia, decyzji albo orzeczenia sądowego uzyskują samodzielny byt i podlegają ogólnym regułom przewidzianym w prawie o a.s.c. również w zakresie sprostowania błędu lub nieścisłości.Podzielając przeto wywody zawarte o orzeczeniach SN wydanych pod rządem art. 26 ust. 3 prawa o a.s.c. z 1955 r., którego odpowiednikiem jest obecny art. 31 prawa o a.s.c. Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.