II SA/Gl 689/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu R. M. z pobytu stałego w lokalu nr [...], w budynku przy ul. [...] w B. Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( dalej zwanej u.e.l.d.o.) W uzasadnieniu decyzji organ podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w wniosku Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. We wniosku tym podniesiono, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]r., sygn. akt [...], R. M. i oraz D. M., a także ich małoletnim dzieciom P., P. i G. M. nakazano opróżnienie, opuszczenie i wydanie Gminie B. przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Jednocześnie Sąd ten orzekł o przyznaniu wszystkim pozwanym uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego oraz wstrzymał wykonanie nakazu opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez Gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. W wykonaniu powyższego wyroku przedstawiono R. M. lokal socjalny przy ul. [...], w którym obecnie on zamieszkuje. Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w B. przedłożył jednocześnie sporządzony w dniu [...] r. protokół zdawczo-odbiorczy lokalu przy ul [...]. Prezydent Miasta B. podał następnie, że po zapoznaniu się z wnioskiem o wymeldowanie zainteresowany złożył wyjaśnienia. Stwierdził w nich, że obecnie jego sprawy życiowe koncentrują się w lokalu przy ul. [...] w B., umowa dotycząca najmu tego lokalu została jednak z nim zawarta tylko na czas określony. W związku z tym oświadczył, że do czasu zawarcia umowy najmu tego lokalu na czas nieokreślony nie wymelduje się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ ustalił także, że w lokalu przy ul. [...] R.M. jest zameldowany jedynie na pobyt czasowy do dnia [...] r. W ocenie Prezydenta Miasta B. w świetle tych ustaleń należało stwierdzić, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., bowiem doszło do opuszczenia przez R. M. jego dotychczasowego miejsca stałego pobytu lecz nie dopełnił on obowiązku wymeldowania się. Zdaniem organu to opuszczenie w opisany sposób dotychczasowego miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny, bowiem na równi z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.d.o.e.l. należy traktować wykonanie prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu. W tej kwestii organ powołał się na stanowisko WSA w Gdańsku zajęte w wyroku z dnia 31 marca 2011 r., III SA/Gd 39/11. W odwołaniu od tej decyzji R. M. podał, że mieszkania przy ul. [...] nie opuścił dobrowolnie lecz został z niego wyeksmitowany [...]r. W tym dniu otrzymał także umowę najmu lokalu przy ul. [...], która zawarta została jednak tylko na czas określony od [...] r. do [...] r. Tymczasem jego zdaniem umowa dotycząca tego nowego lokalu winna zostać zawarta na czas nieokreślony, aby umożliwić mu zameldowanie się w nowym mieszkaniu na pobyt stały. Drugą umowę dotyczącą najmu przedmiotowego lokalu otrzymał dnia [...] r. i opiewała ona tym razem na okres do [...] r. (odwołujący się mylnie wskazał rok [...]). W dalszej części odwołania R. M. podał, że wyrok eksmisyjny dotyczył całej jego rodziny. Dodał jednocześnie, że w [...] r. rozwiódł się z żoną D. M., której powierzono opiekę nad ich wspólnymi dziećmi. W związku z tą sytuacją rodzinną Zaklad Gospodarki Mieszkaniowej obiecał przydzielić członkom jego rodziny dwa odrębne lokale mieszkalne. Po śmierci żony wycofano się jednak z tej obietnicy. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji powołując w jej podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że ustalenia poczynione w toku postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji dowodzą, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do wymeldowania R. M. w trybie administracyjnym określonym w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji bezspornie bowiem ustalił, że R. M. od [...]r. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w B. i obecnie mieszka przy ul. [...] w B., gdzie koncentrują się jego sprawy życiowe. W ocenie organu nie budzi także wątpliwości kwestia dobrowolności opuszczenia przez R. M. jego dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Po spełnieniu przez Gminę B. warunku zawartego w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego, tzn. po przydzieleniu R. M. lokalu socjalnego, odwołujący się wykonał bowiem dobrowolnie orzeczony tym wyrokiem nakaz eksmisji i opuścił zajmowany dotychczas lokal mieszkalny. Wojewoda wskazał, że stanowisko takie znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( tak: wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., II OSK 1313/08 oraz 6 października 2005 r. II OSK 65/2005). W ocenie Wojewody opuszczenie przez R. M. dotychczasowego miejsca stałego pobytu miało także charakter trwały, bowiem zameldował się on na pobyt czasowy w nowym miejscu pobytu i po otrzymaniu nowej umowy najmu przedłużył ten meldunek do [...] r. Okoliczność ta w ocenie organu dowodzi, że strona zamierza skoncentrować swoje sprawy życiowe poza dotychczasowym miejscem pobytu stałego, a wobec prawomocnego orzeczenia w stosunku do niego eksmisji z poprzedniego miejsca pobytu wykluczyć należy możliwość, że powróci on do lokalu przy ul. [...] w B. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ II instancji wyjaśnił, że meldunek stanowi jedynie rejestrację pobytu danej osoby w lokalu, a tym samym dalsze utrzymywanie zameldowania odwołującego się w lokalu przy ul. [...] w B. stanowiłoby utrzymywanie fikcji meldunkowej i prowadziło do obejścia ustawy. Wskazał też, że organy ewidencji ludności nie rozstrzygają ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania lub opuszczenia lokalu mieszkalnego. W kwestii prawidłowości sporządzenia umowy najmu lokalu przy ul. [...] w B. odwołujący się powinien się natomiast zwrócić do Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R. M. wniósł o ponowne rozpoznanie jego sprawy. Wskazał, że jako rencista jest dyskryminowany przez Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w B. W kilku blokach znajdujących się przy ul. [...], gdzie jest zameldowany na pobyt czasowy, bowiem zamieszkują ludzie zaliczani do kręgów patologii społecznej. Z tego też powodu wszystkich innych mieszkańców tych budynków traktuje się jako ludzi z marginesu społecznego. Odnosząc się do argumentacji Wojewody zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skarżący zauważył, że aby mieszkanie przy ul. [...] stało się centrum jego spraw życiowych, a nie jedynie miejscem zameldowania, czy przechowywania niektórych rzeczy winna zostać z nim zawarta umowa najmu na czas nieokreślony. Odnosząc się do zawartego w tej decyzji odesłania go w tej kwestii do Zakładu Gospodarki Komunalnej skarżący się wskazał, że występował już z takim wnioskiem do tej instytucji, a jedynym efektem tego wystąpienia była zmiana wysokości ustalonego czynszu. Skarżący podniósł wreszcie, że jest osobą niepełnosprawną i został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podniósł także, że skarżący sam oświadczył, że opuścił dotychczas zajmowany lokal, opróżnił go z rzeczy i przekazał w stanie wolnym do dyspozycji Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. Podał też, że obecnie jego sprawy życiowe koncentrują się w przydzielonym mu lokalu socjalnym. W piśmie procesowym z dnia [...] r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik procesowy skarżącego, adwokat J. H. w uzupełnieniu skargi zarzucił wydanie decyzji Wojewody [...] z naruszeniem przepisów prawa procesowego, a to art. 61 w zw. z art. 28 k.p.a. w związku z wszczęciem postępowania w oparciu o wniosek podmiotu nie będącego jego stroną, czyli Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. Ponadto w piśmie tym postawiony został także zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W piśmie tym zarzucono również naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, a w szczególności oświadczenia strony zawartego w treści odwołania, w którym wskazała ona na brak dobrowolności opuszczenia miejsca stałego zamieszkania oraz niepodpisania przez skarżącego protokołu zdawczo-odbiorczego. Wreszcie w uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego zarzucił także wydanie decyzji z naruszeniem art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. polegającym na przyjęciu dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrolując zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem, jak nakazuje, art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), uznał, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, a także nie narusza przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu Wojewoda [...], poprawnie ocenił zebrane przez organ I instancji dowody, dokonując na ich podstawie trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. Ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności, w jakich doszło w dniu [...] r. do opuszczenia przez skarżącego lokalu przy ul. [...] w B. są w sprawie bezsporne, a zatem pozbawione podstaw prawnych były zarzuty wydania zaskarżonego aktu z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Co się tyczy zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego wskazać należy, że art. 15 ust. 1 z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm. – dalej zwanej u.e.l.d.o) nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jeżeli obowiązek ten nie zostanie dopełniony, ustawa przewiduje tryb administracyjny wymeldowania, który może zostać uruchomiony z urzędu lub na wniosek strony ( m.in. właściciela lub inny podmiot legitymujący się tytułem prawnym do lokalu). W kontrolowanej sprawie postępowanie o wymeldowanie zostało wszczęte przez Prezydenta Miasta B. na wniosek Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B., w którego zarządzie znajduje się lokal mieszkalny przy ul. [...] w B. Odnosząc się do zarzutu zawartego w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia [...] r. dotyczącego nieprawidłowego wskazania jako strony postępowania Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. wskazać należy, że w ostatnim czasie w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się rozbieżne stanowiska dotyczące kwestii statusu stron w postępowaniach o zameldowanie (wymeldowanie) prowadzonych na podstawie art. 47 ust. 2 u.e.l.d.o. Wątpliwości te rozwiała jednak uchwała NSA z dnia 5 grudnia 2011 r. , II OPS 1/11 (LEX nr 1052733). W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał, że przepis art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. stanowi expresis verbis o prawie do złożenia wniosku o wymeldowanie przez stronę, aczkolwiek nie rozstrzyga kto jest tą stroną. Przepis ten nie odnosi się jednocześnie do strony, o jakiej mowa w art. 2 w zw. z art. 4 u.o.e.l.d.o., czyli podmiotu na którym ciąży obowiązek meldunkowy (zameldowania się i wymeldowania się z miejsca pobytu stałego lub czasowego). W konsekwencji zgodnie z tezą tej uchwały "osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o zameldowanie (wymeldowanie) w tym lokalu innej osoby(...)". Skoro zatem Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w B. wykonuje uprawnienia właścicielskie przysługujące Prezydentowi B. w stosunku do budynków mieszkalnych znajdujących się w zasobie nieruchomości miasta B. to nie można kwestionować przysługującego temu podmiotowi przymiotu strony w toczącym się postępowaniu. Kontynuując prowadzone rozważania prawne stwierdzić trzeba, że zgodnie z zastosowanym przez organy obu instancji art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. przesłankami orzeczenia wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące jest opuszczenie miejsca tego pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W odróżnieniu od rozwiązań prawnych obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. nr 93, poz. 887) w aktualnym brzmieniu przywołanego przepisu ustawodawca zrezygnował nie tylko ze związania kwestii zameldowania na pobyt stały z utratą tytułu prawnego do lokalu, co nastąpiło na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 ( Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 716), ale z przepisu tego usunięta została także przesłanka uzależniająca dopuszczalność wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego od upływu 6 miesięcznego terminu liczonego od dnia w którym zainteresowany podmiot opuścił miejsce pobytu stałego bez wymeldowania. Zatem należy wskazać, że w poprzednim brzmieniu analizowanego przepisu ustawodawca kładł znacznie bardziej wyraźny nacisk na trwały charakter, jakim musiało się cechować opuszczenie miejsca stałego pobytu. Powyższa zmiana koresponduje z przepisem art. 9 ust. 2 b analizowanej ustawy zgodnie, z którym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. W aktualnym stanie prawnym należy zatem przyjąć, że opuszczenie miejsca stałego pobytu ma charakter trwały w przypadku, gdy osoba, której to dotyczy ześrodkowała aktywność życiową poza swoim dotychczasowym miejscem pobytu, przy czym mniej istotne jest, jak długo stan taki ma miejsce. Tak rozumiana przesłanka trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu zaistniała niewątpliwie w kontrolowanym postępowaniu. Skarżący opuścił bowiem mieszkanie, w którym był zameldowany na pobyt stały, a wszystkie swoje rzeczy osobiste przeniósł do przedzielonego mu w drodze umowy najmu lokalu nr [...] znajdującego się budynku przy ul. [...] w B. W orzecznictwie ukształtowanym jeszcze pod rządami poprzednich rozwiązań prawnych utrwalony został pogląd nakazujący badanie w toku postępowania o wymeldowanie, czy trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu zamieszkania miało charakter dobrowolny (por. m.in. wyroki: NSA z 17 marca 2003 r., V SA 2323/02 [w:] LEX nr 159183; NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05 [w:] LEX nr 190969; WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 r., IV SA/Wa 1234/05 [w:] LEX nr 217431). Zauważyć jednak należy, że do wydania decyzji o wymeldowaniu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności dochodzi prawie zawsze w sytuacjach, gdy opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu nie ma charakteru w pełni dobrowolnego i nie wynika jedynie własnej woli osoby zainteresowanej. Konsekwencją tego stanu rzeczy było utrwalenie się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym szeregu poglądów wskazujących, jakie sytuacje należy traktować, jako dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Zgodnie z jednym z tych stanowisk przez dobrowolne opuszczenie lokalu należy także rozumieć opuszczenie go na skutek wykonania wyroku eksmisyjnego wydanego przez sąd powszechny. Ze zgromadzonego w kontrolowanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego wykonując dobrowolnie wyrok eksmisyjny. Po opuszczeniu zajmowanego mieszkania zameldował się on na pobyt czasowy w lokalu wskazanym w umowie najmu zawartej przez niego z Zakładem Gospodarki Mieszkaniowej w B. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie jest kwestionowany pogląd, że opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję mieści się w hipotezie normy wynikającej z art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej z miejsca pobytu stałego pozostaje w zgodzie z tym przepisem zarówno wówczas, gdy wyrok ten zostanie wykonany w drodze egzekucji, jak i wtedy, gdy zostanie on wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego (por. obok wyroków powołanych przez Wojewodę [...] także wyrok NSA z dnia 20 maja 2011 r., II OSK 915/10 ). W tym kontekście pozbawiona znaczenia prawnego jest okoliczność nie podpisania przez R. M. protokołu zdawczo-odbiorczego lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w B. Nie może stanowić przeszkody do wymeldowania z miejsca stałego pobytu osoby, której prawomocnym wyrokiem nakazano opuszczenie lokalu mieszkalnego, gdzie była dotychczas zameldowana i która dobrowolnie wykonała ten nakaz, również jej zameldowanie się na pobyt czasowy w innym lokalu mieszkalnym. W takiej sytuacji, bowiem należy stwierdzić, że meldunek czasowy strony pozostaje bez związku z jej dotychczasowym zameldowaniem na pobyt stały. Trzeba też zauważyć, że dopiero wymeldowanie osoby z pobytu stałego w danym lokalu daje podstawę do jej zameldowania na pobyt stały w nowym lokalu. Z powyższych względów na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) skarga podlegała oddaleniu.