II SA/Gl 693/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 1 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. M. i P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy na skutek sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2012 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że ze względu na stan zdrowia, sytuację rodzinną oraz wiek nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Jak wynika z urzędowych formularzy PPF skarżący zamieszkują w budynku o pow. 110 m2 wraz z córką oraz dwoma, pełnoletnimi wnukami. W skład ich majątku wchodzą dwie nieruchomości o łącznej powierzchni 2491 m2 (na których usytuowany jest dom skarżących) oraz działka rolna o pow. 3822 m2. Skarżący zadeklarowali, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Jedynym źródłem utrzymania się ich rodziny są świadczenia emerytalne, uzyskiwane przez Ł. i P. M. w łącznej kwocie 4400 zł. Wnioskodawcy zwrócili uwagę, że część ich dochodu (łącznie około 600 zł miesięcznie) przeznaczają na zakup niezbędnych lekarstw, a utrzymanie domu, w tym koszty zakupu opału kosztuje ich miesięcznie około 1000 zł. Córka skarżących nie pracuje, zaś wnuki studiują i nie uzyskują żadnych dochodów. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy nadesłali szereg dokumentów obrazujących ich sytuację materialną, a w szczególności wysokość dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych, rachunków za media oraz zaświadczeń dotyczących. Oprócz tego B. J. (córka skarżących) oświadczyła, że w chwili obecnej nie jest nigdzie zatrudniona i nie otrzymuje żadnego dochodu. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2012 r. oddalono wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazano, że kwota 2500 zł jaka pozostaje skarżącym do dyspozycji przeznaczana jest na pięcioosobową rodzinę, wraz ze skarżącymi mieszka bowiem ich córka wraz z dwoma wnukami. Córka skarżących przed laty prowadziła działalność w oparciu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, aktualnie została jednak wykreślona z tej ewidencji. Obecnie zaś pozostaje bez zatrudnienia i nie pobiera jakichkolwiek świadczeń. Wnukowie skarżących są natomiast osobami studiującymi. Dodatkowo wskazano, że mąż córki – W. J. ma z nią rozdzielność majątkową, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w M. przy ul. [...] i tylko czasowo przebywa w domu skarżących oraz w 2011 r. osiągnął dochód w wysokości 10 000 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być one stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim wziąć należy pod uwagę sytuację majątkową skarżących oraz wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów. W skład ich majątku wchodzą dwie nieruchomości o łącznej powierzchni 2491 m2 (na których usytuowany jest dom skarżących) oraz działka rolna o pow. 3822 m2. Posiadanie natomiast majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że wraz ze skarżącymi zamieszkuje ich córka, która jak oświadcza nie jest nigdzie zatrudniona. Jak podają wnioskodawcy córka ma rozdzielność majątkową ze swoim mężem i prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Tymczasem zgodnie z treścią art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 1 poz. 8; z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08). Tym samym skoro skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z córką, to jest ona zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania (opłat za wodę, energię elektryczną, opał). Mąż córki ma bowiem obowiązek wsparcia finansowego swojej żony i dzieci, tym bardziej, że nie żyją oni w konflikcie, skoro przebywa on czasowo w budynku skarżących. Skarżący nie sprecyzowali również przez jaki okres zięć przebywa w ich domu, co ma również znaczenie przy ocenie ich sytuacji materialnej. Pomieszkując bowiem w domu wnioskodawców powinien on również partycypować w kosztach utrzymania domu. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie spełniają określonych w art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek przyznania im prawa pomocy. Z osiąganych dochodów są bowiem w stanie ponieść koszty sądowe. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1, art. 254 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.