II SA/Gl 742/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/48/2025/752 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2024 r. obecnie skarżący P.B. zwrócił się o umorzenie w całości zaległości z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – synowi, P. B. W uzasadnieniu wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, cierpiącą od dzieciństwa na szereg schorzeń. Ponad 15 lat spędził w zakładzie karnym i spodziewa się, że tam wróci. Jest na utrzymaniu Państwa. Nie widzi żadnych perspektyw, które umożliwiałyby mu podjęcie pracy i spłatę zadłużenia. W piśmie z dnia 29 stycznia 2024 r. skarżący uzupełnił swój wniosek stwierdzając, że nie posiada żadnego majątku. Wskazał też na zasiłki i pomoc, które otrzymuje z opieki społecznej oraz z Caritasu. Rozpoznając ten wniosek, Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w kwocie 62.496,67 zł. wraz z odsetkami oraz umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na osobę uprawnioną w kwocie 4.462,50 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych i w takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy. Ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacjach wyjątkowych, gdy z przyczyn obiektywnych ich egzekucja jest niemożliwa lub wywołałaby wobec dłużnika znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki negatywne. Temu właśnie celowi służy art. 30 ust. 2 ustawy. Dalej organ I instancji przyznał, że sytuacja skarżącego jest trudna i może wymagać szeregu wyrzeczeń, to jednak nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Wskazał, że skarżący nie został całkowicie wykluczony z rynku pracy, gdyż orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zostało wydane czasowo, tj. do 30 listopada 2024 r., co powoduje, że jego sytuacja zdrowotna nie może być uznana za cechę stałą, mogącą być podstawą umorzenia należności wraz z odsetkami. Obecny brak aktywności zawodowej jest przesłanką do ubiegania się o zastosowanie ulgi w postaci odroczenia terminu płatności. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę i umorzenie należności za alimenty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podał, że jest osobą niepełnosprawną od wczesnego dzieciństwa, urodził się ślepy na lewe oko, a na prawe widzi słabo, jest chory na padaczkę i upośledzony umysłowo od urodzenia, ma orzeczenie o całkowitej niepełnosprawności. Uważa, że jego wniosek o umorzenie w ogóle nie został rozpatrzony, a każdy przypadek jest inny. Ponadto zarzucił, że to organ I instancji sprawił, iż skarżący jest osobą bezdomną. Od ok. 20 łat nie przydzielił mu bowiem lokalu socjalnego zgodnie z wyrokiem Sądu o eksmisji do lokalu zastępczego. Ponadto nie zgodził się ze stwierdzeniem, że może podjąć pracę, ponieważ lekarz orzecznik zakazał mu w orzeczeniu pracy, a ponadto mieszka w regionie rolniczym o dużym bezrobociu. Poza tym nikt nie chce mieć do czynienia z epicentrykiem. Żyje w skrajnej nędzy bez możliwości poprawy zdrowia z powodu wieku. Odroczenie spłaty jest niecelowe, gdyż jest beneficjentem pomocy społecznej albo zakładów karnych. Na koniec zmodyfikował swój wniosek o umorzenie należności w ten sposób, że alternatywnie domagał się umorzenia w części. Do odwołania dołączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej całkowitej niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Na powyższą decyzję Kolegium została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 649/24, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie przeprowadził kontroli instancyjnej w sposób czyniący zadość przepisom postępowania. W kontrolowanej decyzji w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do kwestii wysokości zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których umorzenie jest przedmiotem toczącego się postępowania. Sąd wskazał w tym zakresie, iż organ odwoławczy, referując dotychczasowy przebieg postępowania, bezkrytycznie przyjął za organem I instancji, że zadłużenie skarżącego z funduszu alimentacyjnego wynosi 62.496,67 zł wraz z odsetkami oraz z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na osobę uprawnioną. Zdaniem Sądu ustalenie aktualnej wysokości zadłużenia alimentacyjnego powinno być kluczowym elementem prowadzonego postępowania, gdyż dopiero poczynienie wszechstronnych ustaleń w tym zakresie, w połączeniu z ustaleniem sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy, pozwoli ocenić czy w dacie orzekania przez organ istnieje obiektywna możliwość realizacji ciążących na dłużniku zobowiązań. W związku z powyższym Sąd wskazał, iż w ramach ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego, organ odwoławczy powinien przede wszystkim dokonać jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, jak również ewentualnego postępowania egzekucyjnego, a także zaktualizować informacje dotyczące sytuacji zdrowotnej oraz życiowej skarżącego. Następnie, organ powinien dokonać pełnej oceny jego sytuacji dochodowej i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o ustawowe przesłanki, kierując się zarówno interesem skarżącego, jak i interesem publicznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, ponownie rozpoznając odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kierując się wskazówkami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, w ramach którego wyjaśniono wysokość zadłużenia skarżącego: oddzielnie z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (61.870,95 zł + odsetki w wysokości 50.561,41 zł) i oddzielnie zaliczki alimentacyjnej na osobę uprawnioną wraz z odsetkami (4.462,50 zł) Ustalono również aktualną sytuację życiową, rodzinną, dochodową, zdrowotną i materialną skarżącego, jak również zakres jego żądania. Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że pomimo tego, iż sytuacja skarżącego jest trudna z uwagi na bardzo wysokie zadłużenia związane nie tylko z faktem niełożenia na utrzymanie własnego dziecka, ale również wynikające z popełnienia czynów karalnych, to jednak nie należy do takich, które dają podstawę do zastosowania wobec niego ulgi najdalej idącej w postaci umorzenia całości, czy nawet części zadłużenia alimentacyjnego wraz z odsetkami bez uprzedniego podjęcia przez niego próby spłacania tego zadłużenia w ratach, które sam zadeklarował. W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, że wobec faktu, iż skarżący nie jest osobą pozbawioną jakiegokolwiek dochodu, zaskarżona decyzją organu I instancji jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy. Organ odwoławczy wskazał też, że w zakresie ewentualnego rozłożenia na raty przedmiotowych należności alimentacyjnych, organ I instancji przeprowadzi odrębne postępowanie, które zakończy wydaniem stosownej decyzji. W skardze na powyższą decyzję skarżący wyraził swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazał, że organy – mimo posiadania pełnej wiedzy o jego stanie zdrowia, całkowitej niezdolności do pracy oraz orzeczeniach lekarzy ZUS – naruszają jego prawo do ulgi przewidziane w art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej. Skarżący podniósł również, że informował organy, iż w przypadku zakończenia niniejszego postępowania bez pozytywnego rezultatu tj. bez umorzenia zadłużenia w całości wraz z odsetkami, będzie zmuszony przejść na zasiłek stały, z którego – jak podkreślił – państwo nie uzyska żadnych należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W pismach procesowych z dnia 25 lipca 2025 r. oraz z dnia 6 sierpnia 2025 r. skarżący przedstawił dodatkowe argumenty, które podważają stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i przemawiają za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia zaległości w całości. Na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i argumentację na jej poparcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć przyjdzie, że sprawa jest już po raz drugi przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd. Poprzednio zaskarżona decyzja organu odwoławczego została uchylona prawomocnym wyrokiem z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 649/24. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat tego przepisu stwierdzić przyjdzie, że organ odwoławczy rozpoznając ponownie odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji, wziął pod uwagę wyrażoną uprzednio ocenę tut. Sądu i uzupełnił swoje rozważania o brakujące elementy. W tamtym wyroku Sąd zalecił, aby organ odwoławczy dokonał jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia skarżącego wraz z odsetkami, jak również ewentualnego postępowania egzekucyjnego, a także zaktualizował informacje dotyczące sytuacji zdrowotnej oraz życiowej skarżącego. Miał też dokonać pełnej oceny jego sytuacji dochodowej i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o ustawowe przesłanki, kierując się zarówno interesem skarżącego, jak i interesem publicznym. Organ miał też uwzględnić, że skarżący nie wnosił wyłącznie o umorzenie należności w całości lecz również w części (również w ewentualnych ratach). Wszystkie te kwestie zostały przez organ odwoławczy wzięte pod uwagę. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji przypomnieć przyjdzie, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438), zwanej dalej ustawą, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z kolei art. 27 ust. 1 ustawy stanowi, iż dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zasadą jest zatem obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest decyzją uznaniową. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed jej podjęciem organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Kontrolując legalność takiego aktu sąd administracyjny ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3528/18). Mając na uwadze powyższe wzorce kontroli decyzji uznaniowej, Sąd w składzie obecnie orzekającym doszedł do przekonania, że wszystkie te kryteria zostały przez organy spełnione. W szczególności organ odwoławczy ponownie rozpoznając odwołanie, wyczerpująco przedstawił powody, dla których nie uwzględniono wniosku skarżącego o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego. Dokonując ponownej oceny sytuacji zdrowotnej, dochodowej i życiowej skarżącego, organ nie wykluczył możliwości zastosowania w przyszłości ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy. Słusznie też stwierdził, że pomimo trudnej sytuacji skarżącego, może on podjąć próbę spłacania zadłużenia w ratach, które sam deklarował na kwotę 500,00 zł miesięcznie. Takie rozwiązanie stanowi swoisty kompromis pomiędzy osobistym interesem skarżącego a interesem publicznym. Odnosząc się natomiast do tych twierdzeń skarżącego, które wiążą niemożność zarobkowania z powodu odbywania kary w zakładzie karnym, to w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażane było stanowisko, iż fakt odbywania kary pozbawienia wolności, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, bowiem odbywanie kary za popełnione przestępstwo stanowi skutek podjęcia przez skarżącego zabronionych przez prawo działań. Za wyjątkową nie może zostać zatem uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych działań osoby zobowiązanej do alimentacji. NSA stoi też na stanowisku, że niedopuszczalne byłoby swoiste premiowanie w ten sposób dłużnika alimentacyjnego, który swoim prawnie nagannym zachowaniem doprowadził do pogorszenia swojej sytuacji materialnej, skutkującej niemożnością wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych wobec własnego dziecka (vide m.in. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09; z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07; z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Jakkolwiek w przypadku skarżącego pobyt w zakładzie karnym nie jest jedyną przyczyną jego trudnej sytuacji materialnej, to jednak wobec wcześniejszych jego deklaracji, zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję o odmowie udzielenia skarżącemu najdalej idącej ulgi, jaką byłoby umorzenie należności alimentacyjnych w całości. Podkreślić przyjdzie, że odmowa udzielenia tej ulgi w kontrolowanym postępowaniu nie wyklucza możliwości ubiegania się o nią w przyszłości. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane wyroki sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl