II SA/Gl 816/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2021r. sprawy ze skargi P. Pł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zwolnienia od odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 480 ( słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. (dalej też jako Wójt) na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., zwanej dalej u.p.s.,) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej Kpa): 1) odmówiono P. P. (dalej jako strona lub skarżąca) całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt ojca – K. P. w Domu Pomocy Społecznej w Z. przy ul. [...] (dalej też jako DPS), 2) zwolniono w/w z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 1 grudnia 2020 r do 30 września 2021 r. z części zobowiązania, tj. 437,10 zł miesięcznie, pod warunkiem terminowego regulowania pozostałej części opłaty, określonej w decyzji nr [...] z dnia [...] o opłacie za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, tj. w wysokości: • 400 zł za miesiąc grudzień 2020 r. • 400 zł za miesiąc styczeń 2021 r, • 400 zł za miesiąc luty 2021 r., • 400 zł za miesiąc marzec 2021 r., które w łącznej wysokości 1.600 zł należy wnieść w terminie do 14 dni, licząc od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, na podany rachunek bankowy; • oraz 400 zł miesięcznie od kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r. w terminie do 25. dnia każdego miesiąca za miesiąc bieżący. W uzasadnieniu decyzji Wójt stwierdził, że obciążająca skarżącą kwota odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 837,10 zł miesięcznie została ustalona prawomocną decyzją Wójta z dnia [...] nr [...]. Dalej podniósł, że w związku z wnioskiem strony o całkowite zwolnienie jej z obciążającej ją opłaty ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Stałe miesięczne wydatki ponoszone przez to gospodarstwo wynoszą 1425 zł, zaś jego dochód łączny to 11.416,29 zł, na który składa się jej wynagrodzenie, dochód z działalności gospodarczej męża oraz 1/12 kredytu konsumenckiego. Dochód na osobę w rodzinie w miesiącu sierpniu 2020 r. wyniósł 5708,14 zł i przekroczył kryterium dochodowe w kwocie 1584,00 zł, wyliczone zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (528 zł x 300%) o kwotę 4124,14 zł (5708,14 – 1584,00). Zdaniem organu brak jest zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej z obciążającej ją opłaty za pobyt ojca w DPS. Jej sytuacja finansowa uprawnia natomiast do takiego zwolnienia, gdy chodzi o odpłatność przewyższającą kwotę 400 zł miesięcznie. Po uiszczeniu tej kwoty dochód rodziny skarżącej będzie bowiem pozwalał na opłacenie wszystkich obciążających ją pozostałych zobowiązań oraz na pokrycie kosztów związanych z zabezpieczeniem potrzeb życia codziennego. Organ stwierdził, że w tym względzie wziął pod uwagę dochody rodziny skarżącej, miesięczne koszty jej utrzymania oraz obciążenia wynikające z konieczności spłacania kredytu, który został zaciągnięty na zakup działki pod budowę domu. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła, iż kwota 400 zł miesięcznie jest dla niej zbyt obciążająca w sytuacji jej niewielkiego dochodu oraz niepewnych co do wysokości dochodów z działalności gospodarczej jej męża ("branża budowlana"). Powtórzyła zgłaszane wcześniej twierdzenia, że z uwagi na alkoholizm K. P. i jego wcześniejsze znęcanie się nad rodziną nie uważa go za ojca i nie powinna być obciążona odpłatnością za jego pobyt w DPS. Podała, że w/w jest w stanie mieszkać sam, ale nie posiada mieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr[...] , wydaną z powołaniem się m.in. na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust. 3, art. 59, art. 60, art. 61, art. 64 i art. 84a u.p.s., decyzję Wójta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdziło, że nawet gdyby nie wliczać do dochodu rodziny skarżącej kwoty zaciągniętego kredytu, to wyniósł on w sierpniu 2020 r., 5207,90 zł, więc po odliczeniu miesięcznych wydatków do jej dyspozycji pozostawała kwota 3782,96zł, co niewątpliwie umożliwia uiszczenie miesięcznie odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS w kwocie 400 zł. Kolegium nadto podniosło, że organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu faktycznego w sprawie zwolnienia od opłaty za DPS pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności, nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji. W tym kontekście w odniesieniu do akcentowanych przez stronę okoliczności związanych z nagannym zachowaniem jej ojca w przeszłości, zwróciło Kolegium uwagę, że w sprawie nie zostało wykazane, aby miały w niej zastosowanie sytuacje wymienione enumeratywnie w art. 64a u.p.s., jak również aby zachodziła sytuacja, o jakiej mowa w art. 64 pkt 6 tej ustawy. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO reprezentowana przez adwokata skarżąca wniosła o jej zmianę poprzez całkowite zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca w Domu Opieki Społecznej w Z., ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: 1) art. 64 u.p.s., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem niezbędnym do zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest konieczność spełniania wprost przewidzianych w nim przesłanek, podczas gdy już fakt związany z zawinioną przez w/w mieszkańca DPS utratą zdrowia i możliwości samodzielnej egzystencji wskutek wieloletniego nałogu alkoholowego, zaniedbywanie przez niego rodziny, zaniechanie wypełniania obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, a nadto pogorszenie sytuacji finansowej skarżącej wskutek obciążenia jej obowiązkiem zapłaty kwoty 400 zł, powinny stanowić wystarczającą przesłankę do odstąpienia od obciążenia jej comiesięczną opłatą za pobyt w DPS; 2) w/w przepisu przez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt w DPS za ojca, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie niezasadnego i niesprawiedliwego obciążania jej obowiązkiem płacenia za pobyt ojca w DPS; 3) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 107 §3 Kpa, poprzez wydanie decyzji bez zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności brak ustalenia stanu faktycznego co do rzeczywistej postawy ojca w stosunku do członków jego rodziny, w szczególności dzieci, a także przyczyn złego stanu jego zdrowia, z jednoczesnym zaniechaniem uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie niezasadnego i niesprawiedliwego obciążania obowiązkiem płacenia za pobyt ojca w DPS. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że w świetle treści art. 64 u.p.s. organy powinny też uwzględnić okoliczność, że to wskutek własnego zawinionego zachowania ojciec został umieszczony w DPS oraz fakt, iż nie wywiązywał się on z obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej, wynikającego z orzeczeń sądu rodzinnego. W odpowiedzi na skargę SKO wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentowało, że w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej organy orzekające nie są uprawnione do dokonywania przesądzających ustaleń w sprawach przekazanych do kompetencji prokuratury lub sądów powszechnych, którym przekazano rozstrzyganie spraw związanych z nagannym z punktu widzenia prawa zachowaniem rodziców w stosunku do dzieci, małżonków wobec siebie, czy też dzieci wobec rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta ostać się nie mogą, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn, niż podniesione w skardze, które Sąd nie będąc, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., związany zarzutami i wnioskami skargi, wziął pod rozwagę z urzędu. Decyzja organu I instancji wydana została na podstawie art. 64 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zachodzą wskazane tam w punktach 1-6 przesłanki. Przepis ten (podobnie jak art. 106 u.p.s.) nie pozwala jednak organowi na wydanie decyzji warunkowej, a taka zapadła. Zwolniono bowiem skarżącą z części opłat za pobyt ojca w DPS, ale pod warunkiem terminowego regulowania pozostałej części opłaty, wynikającej z przywołanej tam decyzji. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Organ może rozstrzygać jedynie w granicach zakreślonych mu przez ustawodawcę. Prawo tymczasem przewiduje odrębne procedury związane ze ściąganiem zaległych należności, gdy nie są regulowane dobrowolnie. Uchybienie powyższe stanowiące mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 64 u.p.s. uzasadniało uchylenie decyzji organów obu instancji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 35 ustawy p.p.s.a. Nie można było bowiem przyjąć jaką decyzję wydałyby organy, gdyby częściowe zwolnienie skarżącej z ponoszenia objętej postępowaniem opłaty nie było warunkowe. Wobec wskazanej wyżej przesłanki uchylenia decyzji organów obu instancji brak jest podstaw do przesądzającego zajęcia przez Sąd stanowiska co do sformułowanych w skardze zarzutów związanych z nieuwzględnieniem przez organy nagannego zdaniem skarżącej postępowania ojca wobec niej. W tym względzie należy w pierwszej kolejności podnieść, że Wójt w odniesieniu do tych twierdzeń, w kontekście treści art. 64 ustawy, w ogóle się nie odniósł, zaś rozważania zawarte w zaskarżonej decyzji mają ogólny charakter i w konsekwencji nie mogą być przesądzające, gdy nie zostały powiązane w jednoznaczny sposób z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącą. Należy podnieść, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na przykładowe jedynie wymienione w art. 64 ustawy okoliczności mogące stanowić podstawę do zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, co nie wyklucza powołania się w tym względzie również na inne uzasadniające zwolnienie sytuacje. Podkreśla się jednak i pogląd ten Sąd podziela, że treść sytuacji w tym przepisie enumeratywnie wymienionych daje podstawy do przyjęcia, że te dodatkowe okoliczności, które ewentualnie mogłyby być wzięte pod uwagę, powinny pozostać w korelacji z tymi, jakie zostały w tym przepisie wymienione, tj. mieć co do zasady wpływ na sytuację majątkową zobowiązanego (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19 – LEX nr 2777919 i z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 4099/18 – LEX nr 2717599). Co do zasady inne niż wymienione w art. 64 ust. 1 pkt 6 i art. 64a ustawy przypadki wskazujące na niewłaściwe zachowanie się wobec zobowiązanego lub jego najbliższych przez mieszkańca domu pomocy społecznej mogą być brane pod uwagę jedynie w wyjątkowych przypadkach. Nie może też ulegać wątpliwości, że te wyjątkowe przypadki powinny być w jednoznaczny i nieulegający wątpliwości sposób przez zobowiązanego wykazane. Chodzi bowiem o sytuacje, które co do zasady są rozstrzygane w odrębnych postępowaniach, czy to przez organy ściągania, czy to przez sądy powszechne, co wynika w jednoznaczny sposób z treści art. 64a u.p.s. Zasadnie zwróciło też w tym względzie uwagę SKO (powołując się na w/w wyrok NSA z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19), że chodzi najczęściej o zdarzenia, które zaszły znacznie wcześniej i obecnie ich obiektywna ocena z punktu widzenia treści art. 64, w postępowaniu prowadzonym w zupełnie innym przedmiocie przez niewyspecjalizowany co do oceny tych zdarzeń organ, może budzić wątpliwości oraz nastręczać nieusuwalne trudności. W tym przedmiocie należy tu zwrócić uwagę, że objęte treścią art. 64 u.p.s. zwolnienie tylko pośrednio dotyczy zachowującego się ewentualnie nagannie mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w praktyce dotyczy bowiem opłat ponoszonych zastępczo przez gminę, którą z tym mieszkańcem żaden osobisty stosunek nie łączy. Faktycznie zatem dotyczy pomocy udzielanej ze środków publicznych. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących zwrot wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej (adwokata) orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). mr