II SA/Gl 821/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2009r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. W. P. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w S. z wnioskiem o wymeldowanie jej męża, J. P., z lokalu przy ul. [...]. W uzasadnieniu podała, iż mąż nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od [...]r. W trakcie wszczętego przez działającego jako organ I instancji Prezydenta Miasta S. postępowania strony złożyły wyjaśnienia, przesłuchano też wezwanych świadków. W. P. podała, iż w pierwszych dniach [...] r. mąż kilkakrotnie pojawiał się w nocy, za każdym razem wzywała wówczas policję. W dniu [...] r. J. P. został przez funkcjonariuszy zatrzymany. Z kolei J. P. podał, iż do dnia aresztowania nocował w przedmiotowym lokalu, a po opuszczeniu aresztu ma zamiar tam wrócić. Jego słowa potwierdziła przesłuchana w charakterze świadka matka J. P., J. P., która oświadczyła, iż syn nadal zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, jednakowoż z uwagi na nieporozumienia rodzinne zajmuje pokój dziecka, a także szwagierka J. P., K. B., potwierdzająca, że do daty aresztowania szwagier nocował w mieszkaniu i opiekował się synem. Z kolei rodzice W. P., E. K. i T. K. podali, iż zięć w mieszkaniu nie przebywał w [...] i [...] r. W [...] natomiast przychodził, robił awantury i wychodził albo sam albo też zabierała go policja. W trakcie przeprowadzonych w dniu [...] r., pod nieobecność przebywającego w areszcie J. P., oględzin lokalu stwierdzono, że w mieszkaniu nadal znajdują się jego rzeczy osobiste. Pismem z dnia [...] r. W. P. poinformowała, że rzeczy te zabrali rodzice męża. Twierdzenie to zakwestionował przesłuchany S. P., ojciec J. P., podając, iż nieprawdą jest jakoby zabrali rzeczy syna. Dodał też, że do czasu aresztowania syn przebywał w przedmiotowym mieszkaniu natomiast obecnie pozostaje w areszcie, a wyrok w sprawie jeszcze nie zapadł. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. na wniosek W. P. zawiesił prowadzone postępowanie administracyjne. Postępowanie to podjęte zostało postanowieniem z dnia [...] r. (utrzymanym w mocy przez Wojewodę [...] ). Pismem z dnia [...] r. J. P. poinformował, iż opuścił już zakład karny. Obecnie przebywa u rodziców. W mieszkaniu przy ul. [...] poprzedniego dnia przebywał przez godzinę, po interwencji policjantów. W trakcie podjętego postępowania wnioskodawczyni oświadczyła, że nie zgadza się na powrót męża do wspólnego mieszkania. Podała, że w toku pozostaje sprawa rozwodowa. Z kolei J. P., pismem z dnia [...] r. poinformował, że był w mieszkaniu w asyście policjantów ale i tak żona nie pozwoliła mu na zabranie rzeczy, w tym dokumentów. Z kolei w adresowanych do Okręgowego Sądu w K. kolejnych pismach podał, iż w mieszkaniu nie zamieszkuje albowiem obawia się, że żona spowoduje kolejne jego aresztowanie. Także w trakcie przesłuchania przed organem I instancji wskazał, że od czasu opuszczenia zakładu karnego nie nocował w mieszkaniu. Opuszczając ZK podał adres rodziców jako miejsce przyszłego pobytu zaznaczając jednak, że zameldowany jest przy ul. [...]. Z kolei pismem z dnia [...] r. J. P. zgłosił, że nie może zamieszkać w przedmiotowym lokalu albowiem żona wymieniła zamki w drzwiach, mieszka w mieszkaniu z konkubentem i straszy, że spowoduje powtórne aresztowanie męża. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu J. P. z pobytu stałego w lokalu położonym w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał treść stanowiącego podstawę prawną decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.), a następnie omówił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Podniósł, że J. P. do czasu aresztowania to jest do dnia [...] r. w mieszkaniu przy ulicy [...] przebywał z różną częstotliwością. Rezultatem jego wizyt w lokalu były interwencje policji. W dniu [...] r. został zwolniony z zakładu karnego jednocześnie podając, że miejscem jego pobytu będzie adres rodziców, czyli R. ul. [...]. J. P. od czasu opuszczenia zakładu karnego nie nocuje w lokalu przy ulicy [...], co potwierdził do protokołu przesłuchania strony w dniu [...] r., jak również w swoich pismach z dnia [...] r. Organ I instancji wyjaśnił nadto, że "zamieszkiwanie" to taki stan faktyczny osób, których codzienne potrzeby życiowe, takie jak nocowanie, spanie, wypoczynek po pracy, są zaspakajane w mieszkaniu faktycznie zajmowanym i stanowiącym centrum ich życia domowego. Ponadto przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają przede wszystkim charakter porządkowy, a ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego nie prawnego. Nie jest formą kontroli legalności sytuacji prawnych, nie rozstrzyga o statusie prawnym lokali mieszkalnych, ani o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania bądź opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego. Od otrzymanej decyzji J. P. wniósł odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podał, że żona w [...] r. złożyła wniosek o jego wymeldowanie albowiem sprowadziła do mieszkania innego mężczyznę. W konsekwencji awantur J. P. nie mógł pod adresem tym mieszkać zwłaszcza, że następnie żona spowodowała jego aresztowanie. Gdy wychodził z aresztu i musiał podać adres przyszłego pobytu podał adres zameldowania jednak kierownik oddziału karnego zasugerował mu, żeby tego nie robić bo może szybko powrócić do aresztu. W konsekwencji podał adres rodziców co jednak nie było tożsame z rezygnacją z mieszkania. Do mieszkania próbował wejść jednak żona zmieniła wszystkie zamki. Gdy natomiast przybył w asyście policjantów żona zadzwoniła po rodziców, wywiązała się kłótnia i policjanci powiedzieli mu, że pobyt w mieszkaniu będzie dla niego niebezpieczny, dlatego też opuścił lokal choć ma w nim swoje rzeczy. W trakcie dodatkowego przesłuchania przez organ I instancji w dniu [...] r. J. P. oświadczył, że nie zwracał się do sądu z wnioskiem o przywrócenie naruszonego posiadania albowiem czeka na zakończenie sprawy rozwodowej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania J. P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji opisał przebieg przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego, podzielił też zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej tezy. Podkreślił nadto, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, iż za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuacje, w których osoba dotychczas zameldowana została przez najemcę usunięta, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. Dla wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu nie wystarczy zatem zgłoszenie dokonania przestępstwa na szkodę osoby mającej podlegać wymeldowaniu. Jeżeli osoba, której dotyczy postępowanie, nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, lub okażą się one nieskuteczne i nie powróci do mieszkania, to obowiązkiem organu administracji jest jedynie ustalenie, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie bez wymeldowania się z dotychczasowego miejsca stałego pobytu. J. P. od opuszczenia lokalu nie podjął żadnych skutecznych działań prawnych w celu powrotu do mieszkania. Natomiast, sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, lecz musi on być połączony z przebywaniem, które polega na faktycznym skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Odnosząc się do pozostawionych w mieszkaniu rzeczy J. P. organ wyjaśnił, że zameldowanie to rejestracja faktu pobytu osoby w danym lokalu, nie zaś rzeczy bądź przedmiotów majątkowych. Pismem z dnia [...] r. J. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc, iż mieszkania, z którego został wymeldowany, a do którego tytuł prawny mają oboje z żoną, nie opuścił dobrowolnie lecz został do tego zmuszony działaniami W. P. i jej rodziców. Skarżący po raz kolejny wskazał, iż przyczyną zarówno wniosku o wymeldowanie, jak też spowodowania aresztowania go był fakt nowego związku żony i chęci sprowadzenia konkubenta do wspólnego mieszkania. Skarżący podkreślił też, iż nieprawdą jest jakoby nie podjął działań w celu powrotu do mieszkania. Wniósł bowiem odwołanie od otrzymanej decyzji, cyt. "wygrał" sprawę o eksmisję, prosił Policję o interwencję. Wskazał nadto, że żona uniemożliwiła mu kontakt z synem. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na:. 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r,, V S.A. 2323/02, LEX nr 159183. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy skarżący istotnie w sposób określony powyżej opuścił miejsce pobytu, z którego został wymeldowany. W razie bowiem ustalenia, iż jego pobyt w lokalu istotnie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż skarżący opuścił miejsce pobytu w sposób uzasadniający jego wymeldowanie z lokalu. Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy zdaniem tut. Sądu ocenę tę należy podzielić. Bezspornym jest bowiem, że po opuszczeniu Zakładu Karnego w W. (okres przed aresztowaniem jest ze względu na sprzeczności w zeznaniach świadków dalece nieklarowny) skarżący nie powrócił do zajmowanego uprzednio mieszkania w S. przy ul. [...]. Fakt ten, podnoszony przez wnioskodawczynię (wskazującą nadto w trakcie postępowania przed organem I instancji, iż nie wyraża zgody na powrót J. P. do mieszkania), potwierdził skarżący w składanych oświadczeniach. Bezspornym jest też, iż kilkakrotnie skarżący przyszedł w asyście policjantów chcąc zabrać swoją dokumentację (okoliczności te, podnoszone w toku postępowania administracyjnego przez skarżącego, potwierdziła W. P. w trakcie rozprawy przed tut. Sądem). Bezspornym jest wreszcie, że J. P. nie zwrócił się do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Zdaniem Sądu za wiarygodne uznać można twierdzenia skarżącego, iż opuszczenie przedmiotowego mieszkania nie było jego zamiarem, a brak jego powrotu do lokalu wynikał w znacznej mierze z utrudnień, które napotkał (wymiana zamków, brak zgody żony na ponowne zamieszkanie w lokalu). W myśl jednak utrwalonego w tej mierze orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, co słusznie podniósł organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nawet gdyby przyjąć, iż skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu, to okoliczność ta nie miała by w sprawie istotnego znaczenia. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie, skutecznie, z przysługujących jej środków prawnych, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. W sytuacji zatem gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek stawianych przeszkód, o opuszczeniu lokalu można mówić dopiero wówczas, gdy dana osoba nie wykorzystała środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, LEX nr 201427, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1069/05, LEX nr 360269, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937. W konsekwencji, wobec faktu, iż skarżący nie podjął skutecznych działań umożliwiających powrót do lokalu, pomimo że mógł był to uczynić będąc w lokalu zameldowanym, niewątpliwym jest, iż co do meritum zaskarżona decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję o wymeldowaniu J. P. jest poprawna i pozostaje w zgodzie z prawem albowiem spełnione były w dacie jej wydania przewidziane w art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy przesłanki obligujące organ do wymeldowania osoby z miejsca dotychczasowego pobytu. W świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy prawnie niedopuszczalnym byłoby bowiem utrzymywanie dalszego zameldowania w lokalu osoby, która lokal ten opuściła i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.