II SA/Gl 861/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2025 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 kwietnia 2025 r. nr SKO.4106.385.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 8 marca 2024 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Burmistrz Miasta i Gminy P. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 8 marca 2024 roku, Nr [...], działając na podstawie art. 17, 20 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 – dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej: k.p.a.) i in., po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 29 września 2022 roku odmówił D. K. (dalej: strona, skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, tj. art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunek wieku nie jest zatem spełniony, ponieważ brat strony ma 51 lat. W odwołaniu złożonym przez pełnomocnika strona nie zgodziła się z ww. decyzją, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. – dalej: u.ś.w.) w zw. z art. 24 ust 2 u.ś.r., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie, w której odwołująca złożyła prawidłowy i kompletny wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r., świadczenie nie powinno zostać ustalone, gdyż od dnia 1 stycznia 2024 r. nie znajdują zastosowania przepisy regulujące prawo do tego świadczenia sprzed wejścia w życie ww. ustawy o świadczeniu wspierającym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 22 kwietnia 2025 roku, nr SKO.4106.385.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało m. in., że w świetle nowych zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą do 18 roku życia. W związku z powyższym możliwość nabycia przez prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obwiązującego do 31 grudnia 2023 r. uwarunkowane było nie tylko złożeniem wniosku do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnieniem – najpóźniej w tej dacie – wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do tego świadczenia określnych ustawą. Skoro odwołująca się do tej daty nie spełniła wszystkich przesłanek koniecznych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (nie zawiesiła prawa do emerytury), to w konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych nie jest możliwe. Skargę na powyższą decyzję wniosła przez pełnomocnika strona. Zarzucono m. in. naruszenie: — art. 63 ust. 1 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust 2 u.ś.r., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie – w której skarżąca złożyła prawidłowy i kompletny wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. – świadczenie nie powinno zostać ustalone, gdyż od dnia 1 stycznia 2024 r. nie znajdują zastosowania w sprawie przepisy regulujące prawo do tego świadczenia sprzed wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym; — art. 17 ust. 5 pkt. 1 u.ś.r., poprzez zaniechanie dokonania wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; — art. 7, 9, 77 § 1, 79a, 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez nią emerytury za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia przeszkody, poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, a tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazana regulacja zatem dotyczy obecnie opiekunów osób w wieku do ukończenia 18 roku życia. W dniu 1 stycznia 2024 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Art. 63 ust. 1 u.ś.w. stwierdza jednak, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ze względu na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa", dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. (jak skarżąca) oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. W niniejszej sprawie orzekał poprzednio już tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1225/23, uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując na naruszenie przez nie prawa. W wyroku tym stwierdzono m. in., że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. W rozpatrywanym przypadku pismem z dnia 7 października 2022 r. organ I instancji istotnie wskazał skarżącej, że chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne zobligowana jest wystąpić do właściwego organu ubezpieczeń społecznych o zwieszenie prawa do emerytury. WSA wskazał jednak, że organ jednocześnie zawarł żądanie przedstawienia dokumentów na wykazanie, iż niepełnosprawność brata powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub przed 25 rokiem życia, jeżeli osoba w tym czasie uczęszczała do szkoły lub szkoły wyższej. Oznacza to, że organ I instancji wskazał skarżącej na potrzebę zawieszenia prawa do emerytury, dostrzegając jednocześnie możliwość wystąpienia dodatkowej przeszkody. W takiej sytuacji, gdyby skarżąca zwróciła się do organu ubezpieczeń społecznych o wstrzymanie wypłaty emerytury, obecnie pozostawałaby bez prawa do emerytury, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. WSA przy tym wyjaśnił – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) – że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ I instancji działał zatem wadliwie. Przy tym w świetle art. 153 p.p.s.a "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie." Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1225/23, ma zatem charakter wiążący, skoro w świetle art. 63 u.ś.w. nadal istnieje możliwość stosowania regulacji dotychczasowych. Powinien był zostać wykonany. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 29 września 2022 roku. Gdyby organy działały prawidłowo i sprawnie, sprawa mogłaby być załatwiona merytorycznie jeszcze przed zmianą przepisów w dniu 1 stycznia 2024 r. Skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organów, stwierdzonych prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1225/23. Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Jeśli strona, odpowiednio pouczona, w rozsądnie wyznaczonym terminie zawiesi emeryturę i nie będzie innych przeszkód merytorycznych, powinna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.