II SA/Gl 872/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 16 lutego 2011 r. J. W. zwrócił się do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w G. o wymeldowanie żony B. W. z lokalu położonego przy ulicy [...]. W motywach wskazał, że żona zakupiła dom przy ulicy [...] w G., gdzie dobrowolnie się wyprowadziła około 1,5 roku temu. Po wszczęciu (pismem z dnia 17 lutego 2011 r.) postępowania i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym oględzin wymienionego lokalu, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego B. W. z lokalu położonego w G. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy, przywołując zeznania złożone przez świadków i stwierdzając, że B. W. opuściła lokal przy ulicy [...] i zamieszkała w zakupionym domu przy ulicy [...], o czym m.in. świadczy codzienny postój jej samochodu w godzinach rannych przed tym domem. Wprawdzie oględziny mieszkania przy ulicy [...] wykazały, że w pokojach, łazience, przedpokoju i kuchni znajdują się rzeczy należące do zainteresowanej (m.in kosmetyki, ubrania, czy przybory np. na basen czy saunę), ale w ocenie organu nie może to przesądzać o tym, że właśnie ten lokal stanowi centrum życiowe wnioskowanej do wymeldowania B. W. Świadkowie w większości poświadczyli zbyt rzadkie widywanie zainteresowanej w tym mieszkaniu, nie stwierdzając przy tym faktu jej wyprowadzenia się. Jedna z sąsiadek zainteresowanej przyznając, iż rzadko ją widuje, potwierdziła fakt zamieszkiwania jej lokalu, wskazując m.in. na mycie w nim okien. W ocenie organu zgormadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził fakt opuszczenia lokalu przez B. W. Dodając, że kwestie własnościowe nie mają w rozpatrywanej sprawie znaczenia, organ uznał, że o zameldowaniu przesądza stan faktyczny polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod określonym adresem. Nadto uzupełnił, że ewidencja służy rejestracji stanu faktycznego, mając na uwadze całokształt okoliczności, uznając, że w tej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy tj. B. W. opuściła lokal położony w G. przy ulicy [...] i w związku z tym należało orzec jak w sentencji. Odwołanie od powyższej decyzji, złożyła, reprezentowana przez pełnomocnika, B. W. Zarzucając decyzji Prezydenta Miasta G. obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego interpretację oraz naruszenie prawa procesowego – art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na treść decyzji, wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie o odmowie wymeldowania, względnie uchylenie tej decyzji do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniosła, że organ prowadząc postępowanie nie powinien ograniczyć się do przesłuchania stron, ale powinien podjąć z urzędu działania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy i ustalenia jej stanu faktycznego. W jej ocenie zabrakło w tej sprawie działania organu z urzędu, a już taka urzędowa wiedza organu mogłaby mieć wpływ na treść decyzji. Podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą, która jest zarejestrowana w miejscu jej zameldowania na pobyt stały, gdzie także odbiera korespondencję związaną z tą działalnością. Jej zdaniem, wątpliwości wynikające z zeznań świadków powinny być uzupełnione innymi dowodami, w tym przede wszystkim oględzinami lokalu. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Tymczasem w jej przypadku sytuacja taka nie występuje, gdyż nadal nierozerwalnie związana jest z miejscem stałego zameldowania, gdzie przebywają jej dzieci, przychodzi korespondencja i gdzie opłaca wymagane rachunki. Dodała, że sam fakt pobytu czasowego w innym lokalu, nawet będącym jej własnością, nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Dodała, że świadkowie wskazani przez wnioskodawcę przedstawili bardzo jednostronny, nieobiektywny pogląd, podczas, gdy pominięte zostały zeznania świadków potwierdzających fakt jej zamieszkiwania w tym lokalu. Podkreśliła, że ustawa dopuszcza jednoczesne zameldowanie na pobyt stały i pobyt czasowy w różnych lokalach, wobec czego organ meldunkowy przed wydaniem decyzji na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji winien ustalić charakter opuszczenia miejsca stałego zamieszkania przed daną osobę, mając na uwadze definicję stałego pobytu zawartą w art. 6 ust. 1 tej ustawy. Rozpoznając odwołanie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i argumentację zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji, stwierdzając, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ uznał, że opuszczenie lokalu przez B. W. było dobrowolne, a fakt niezamieszkiwania jej w przedmiotowym lokalu potwierdzili świadkowie, podając m.in. że auto wnioskowanej do wymeldowania widywane jest codziennie przy nieruchomości położonej przy ulicy [...]. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ podkreślił, że zamieszkiwaniem jest taki stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym lokalu z zamiarem pobytu stałego, ma w nim zgromadzone swoje rzeczy i przedmioty majątkowe, stołuje się w nim, nocuje i prowadzi tam gospodarstwo domowe, a zatem lokal ten stanowi centrum spraw życiowych tej osoby. Dodał, iż w praktyce nie jest wystarczające samo przebywanie w lokalu, czy nawet zgromadzenie przedmiotów użytku osobistego, lecz decydujący jest fakt ześrodkowania spraw życiowych w jednym konkretnym lokalu. Stąd też podnoszony w odwołaniu przez pełnomocnika odwołującej fakt zarejestrowania w tym lokalu prowadzonej działalności gospodarczej, odbioru korespondencji czy nawet pozostawienia w nim przedmiotów osobistych nie może mieć w tym przypadku decydującego i przesądzającego znaczenia, podobnie jak ponoszenie opłat za użytkowanie lokalu (czynsz, media itp.). Dodatkowo organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie istotniejsze są dające się obiektywnie stwierdzić okoliczności, mniejsze zaś znaczenie ma zamiar B. W. zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Sam zamiar zamieszkiwania nie ma znaczenie, podczas gdy nie towarzyszy mu zamieszkiwanie czyli pobyt w danym w danym lokalu. Odnosząc się z kolei do kwestii zgłoszenia przez B. W. pobytu czasowego organ wyjaśnił, iż zameldowanie na pobyt czasowy do dnia 4 maja 2012r. w lokalu przy ulicy [...] w G. został dokonany dopiero w dniu 5 maja 2011 r., czyli już po otrzymaniu informacji o prowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie wymeldowania (zawiadomienie doręczone w dniu 23 lutego 2011 r.). Wojewoda podkreślił, że celem instytucji zameldowania jest odzwierciedlenie aktualnego stanu faktycznego związanego ze stałym oraz czasowym pobytem osób. Ewidencja ma tylko charakter porządkowy, a orzekające w sprawach ewidencyjnych organy nie mogą opierać swych rozstrzygnięć na zasadach słuszności wynikających z zasad współżycia społecznego. Wobec ustalenia, iż B. W. nie przebywa fizycznie w lokalu przy ulicy [...] wymeldowanie jej z pobytu stałego jest uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej B. W. zarzucił decyzji Wojewody [...] naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego interpretację oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie i niedokładne określenie stanu faktycznego mimo takiego obowiązku nałożonego na organ administracji publicznej, niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i dokonanie jego oceny w sposób sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi powtórzył co do zasady argumentację zaprezentowaną w złożonym odwołaniu, przywołując treść przepisów oraz orzecznictwo sądowe. Podkreślił, iż adres [...] w G. jest dla skarżącej miejscem koncentracji życiowych interesów, a potwierdzone to zostało m.in. poprzez fakt, iż w przedmiotowym lokalu znajdują się jej rzeczy osobiste, meble czy miejsce do spania. Nie zostało bowiem wykazane, że skarżąca w lokalu nie nocuje, nie stołuje się. Wbrew twierdzeniom organów dla zaistnienia "opuszczenia miejsca stałego pobytu" w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności nie wystarczy samo dobrowolne faktyczne opuszczenie lokalu. Może bowiem zdarzyć się, iż osoba faktycznie czasowo nie przebywa w stałym miejscu zameldowania. Jednak przebywanie czasowe w innym lokalu nie stanowi przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Zeznania świadków potwierdzają przebywanie skarżącej w przedmiotowym lokalu, a także okazjonalne kontrakty skarżącej z sąsiadami. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że dla prawidłowego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy niezbędne jest wykazanie zamiaru opuszczenia na stałe miejsce zamieszkania, czego organy w przypadku skarżącej nie uczyniły. Wskazał także na błędną i nielogiczną ocenę zebranych w sprawie materiałów dowodowych, podkreślił sprzeczności i oparcie decyzji na jednostronnym stanowisku świadków wskazanych przez J. W. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż według ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych "wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być następstwem definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę tam zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu". Dodał, iż obowiązujące przepisy dopuszczają zameldowanie na pobyt stały w innym miejscu niż czasowe przebywanie osoby, tak jak to ma miejsce w przypadku skarżącej. Wyraził także przekonanie, iż dokonywanie opłat za lokal nie jest związane tylko z tytułem prawnym do lokalu, ale także, w zakresie ponoszenia opłat za media (wodę, prąd czy gaz) potwierdza faktyczne korzystanie z mieszkania. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż całokształt zebranego w sprawie materiału jednoznacznie wskazuje, iż B. W. od ponad roku nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu.. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stanowiąc, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 cytowanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sądy te rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Kierując się tym zapisem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, iż decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. bez wyczerpującego i jednoznacznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia istniejącego stanu faktycznego, przez co naruszono także prawo materialne, a mianowicie błędnie uznano, że spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. skład orzekający uwzględnił poglądy zaprezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności podzielił pogląd zaprezentowany wyroku tego Sądu z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 944/10, iż obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie prawa osób trzecich (zob: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. Sygn. akt K 20/01, TK-A 2002/2/34), a z uwagi na to, że opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest traktowane jako fakt prawotwórczy, uprawniający organ administracji do wymeldowania z pobytu stałego, dla prawidłowej wykładni omawianego przepisu najistotniejsze znaczenia ma określenie wymaganych cech tej okoliczności oraz sposobu, w jaki może ona zostać w toku postępowania udowodniona. Co prawda w przywołanym przepisie art. 15 ust. 2 ustawy nie sprecyzowano, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, ale może także nastąpić w sposób domniemany – przez zachowanie, które nie wyraża stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia i dokładnego wyjaśniania wszystkich okoliczności związanych z opuszczeniem danego lokalu. W przedmiotowej sprawie organy nie wykorzystały swoich uprawnień i nie zbadały wszechstronnie i w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności opuszczenia lokalu przy ulicy [...] w G. przez skarżącą B. W. Naruszyły tym samym przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przeprowadzone w sprawie dowody, zwłaszcza przesłuchania zawnioskowanych świadków nie doprowadziły do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a podejmując rozstrzygnięcie organy oparły się na zeznaniach świadków wskazanych przez wnioskodawcę, nie wyjaśniając, dlaczego uznały za wiarygodniejsze od zeznań świadków wskazanych przez skarżącą. Słusznie skarżąca w skardze podnosi, iż świadkowie przez nią wnioskowani to osoby zamieszkujące w pobliżu- sąsiadki, mające pełny ogląd sytuacji. Potwierdziły wielokrotną obecność skarżącej w przedmiotowym mieszkaniu. Fakty podane przez świadków wskazanych przez wnioskującego wymagają, w jej ocenie, jeszcze co najmniej wyjaśnienia, gdyż samo widywanie auta skarżącej przed innym budynkiem, w innym miejscu, nie świadczy jeszcze o ześrodkowaniu w tym miejscu jej interesów, czyli zamieszkiwaniu. Samo parkowanie samochodu czy nawet czasowe przebywanie w innym miejscu nie może świadczyć, zdaniem skarżącej, o niezamieszkiwaniu w lokalu z zamiarem jego opuszczenia. W tym miejscu skład orzekający dodatkowo stwierdził, iż w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym pominięty został (zupełnie przez organ pierwszej instancji), fakt zameldowania skarżącej na pobyt czasowy w G. przy ulicy [...] w G. od dnia 5 maja 2011 r. do dnia 5 maja 2012 r.., a więc wtedy, gdyż organy administracyjne orzekały w sprawie. Wprawdzie organ odwoławczy zauważył ten fakt, ale, w ocenie Sądu, nie dokonał właściwej jego oceny i nie uwzględnił jego wpływu na wydane w postępowaniu rozstrzygnięcia. Skoro bowiem właściwy organ administracji uznał, że skarżąca spełnia przesłanki do czasowego zameldowania na wskazany okres, to trzeba konsekwentnie przyjąć, że bez wyeliminowania z obrotu prawnego czasowego zameldowania nie można było uznać, iż bez wymeldowania opuściła ona dotychczasowe miejsce mieszkania, w którym zameldowana jest na pobyt stały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności o dowodach osobistych, który stanowi materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o wymeldowaniu z pobytu stałego, dotyczy nie tylko wymeldowania z pobytu stałego, ale także z pobytu czasowego, co oznacza, że ustawodawca analogicznie traktuje zameldowanie na pobyt stały i pobyt czasowy. To z kolei nie może prowadzić do takich sytuacji, że organy administracji publicznej nie kwestionując prawidłowości zameldowania na pobyt czasowy, w takim czasowym zameldowaniu i zamieszkiwaniu dostrzegają fikcyjność zameldowania na pobyt stały z uwagi na brak realizacji tak zwanego centrum życiowego w tym ostatnim. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w wymienionym już powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, czy też w wyroku tego Sądu z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 263/06, (Lex nr 321529). Mając powyższe na uwadze należało, stwierdzając niewyjaśnienie przez organy administracyjne powyższych okoliczności, co spowodowało, że niejasne są przesłanki, które spowodowały nieuwzględnienie podnoszonych przez skarżącą zarzutów, uchylić zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit a i lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyżej poczynione uwagi i wyeliminuje wskazane uchybienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygniecie w sprawie.