II SA/Gl 887/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na zarządzenie Burmistrza P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. J. P. w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 19 lipca 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 300,00 zł, w terminie wyznaczonym dla dokonania tej czynności, wystąpił na urzędowym formularzu druku PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe podał, że jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nadto wskazał, że Burmistrz P. wystąpił z żądaniem o zapłatę za wywóz śmieci naliczony od członków rodziny mieszkających od 10 lat za granicą, co pogarsza jego sytuację materialną. Wnioskodawca podniósł dalej, że mimo zdiagnozowanej choroby nie może podjąć leczenia z uwagi na brak środków. W tej sytuacji konieczność poniesienia wpisu od skargi może się wiązać z rezygnacją z konstytucyjnego prawa do rozstrzygnięcia sporu przed niezawisłym sądem. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że nie posiada on jakiegokolwiek majątku, ani też nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Pismem z dnia 14 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych poprzez udokumentowanie wydatków związanych z utrzymaniem się, podania z jakiego źródła skarżący czerpie środki na utrzymanie się i udokumentowanie ich wysokości, wskazania powierzchni lokalu mieszkalnego lub budynku w którym obecnie wnioskodawca zamieszkuje oraz wskazania do kogo należy ta nieruchomość i w oparciu o jaki tytuł prawny z niej korzysta, a także nadesłania zaświadczenia o uzyskaniu statusu osoby bezrobotnej, pozbawionej prawa do zasiłku. W odpowiedzi na powyższe skarżący pismem z dnia 28 sierpnia 2012 r. wyjaśnił, że stan osobowy osób zameldowanych pod adresem, który stanowi jego miejsce zamieszkania, zgodny jest z treścią zaświadczenia z dnia 10 maja 2011 r. (przedłożonego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 990/10). A zatem osobami zameldowanymi w lokalu przy ul. [...] w P. oprócz skarżącego, są jeszcze I. K. oraz D. P. W tych ramach skarżący wskazał, że I. K. jest w stosunku do niego osobą obcą, zaś jej syn D. P. został przez skarżącego usynowiony. W ocenie autora wniosku nie pozostaje on z wyżej wymienionymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada żadnych kredytów konsumenckich, ubezpieczenia majątkowego ani zdrowotnego, jak również akcji, obligacji i lokat bankowych. Oświadczył dalej, że składniki majątkowe nie uległy zmianie według stanu przedstawionego w sprawie I SA/Gl 990/10. Jak wynika z akt sądowych powołanej sprawy skarżący posiada dom o pow. 70 m², nieruchomość rolną o pow. 970 m² oraz inne nieruchomości o łącznej pow. 1977 m². Wnioskodawca zeznał także, że wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną oraz telefon reguluje I. K.. Poinformował jednocześnie, że nie ponosi wydatków na środki trwałe, gdyż ich nie nabywa ze względu na brak dochodów. Wydatki na żywność (przy czym część żywności pozyskuje z własnej działki) i środki czystości zależne są od osiągniętych przez niego doraźnych niewielkich wpływów. Jak wynika z nadesłanej dokumentacji, w bieżącym roku skarżący uzyskał kwotę około 600 zł z tytułu przekazania żelaza i stali z demontażu konstrukcji szklarni na jego posesji. J. P. dodał, że nie posiada stałych dochodów z tytułu umów o pracę, czy umów o dzieło, jak również nie otrzymuje jakichkolwiek dochodów. Wynagrodzenie natomiast I. K. z tytułu umowy o pracę, wypłacane jest w formie gotówkowej. Skarżący zaznaczył, że nie wie jaka jest jego wysokość, gdyż stanowi to dochód osobisty innej osoby. W dalszej kolejności skarżący poinformował, że w lipcu 2004 r. utracił stanowisko prezesa zarządu Stadniny Koni w O., przy czym przez okres 180 dni pobierał zasiłek chorobowy. W międzyczasie uzyskał tytuł magistra prawa i od tego momentu poszukuje pracy. Wnioskodawca wyjaśnił, że konto bankowe w [...] Bank zostało zamknięte. Saldo operacji w ciągu 10 lat wyniosło zero. Z kolei rachunek bankowy w [...] Bank należy do I. K., z którego sporadycznie spłacane są zobowiązania skarżącego. Skarżący oświadczył dalej, że posiada rachunek bankowy w [...] Bank, przy czym jest on zajęty przez komornika, zaś na jego koncie jest kwota 105 zł. Dodał także, że uzyskanie wydruku z konta w ciągu tygodnia nie jest możliwe z uwagi na nieaktualny token. Nadto jak wynika z nadesłanych kserokopi dokumentów stałe wydatki skarżącego na utrzymanie się to odpowiednio w rozliczeniu miesięcznym opłata za usługi telekomunikacyjne w wysokości blisko 107 zł, dostawę energii elektrycznej – około 270 zł, dostawę gazu – około 60 zł, usługi wodociągowe – około 30 zł, podatek rolny i od nieruchomości – około 31 zł, wywóz odpadów komunalnych – 22 zł. Przy czym zaległość z tytułu usunięcia odpadów komunalnych za lata 2008-2011 wynosi blisko 780 zł, nieuwzględniając odsetek, zainicjowała postępowanie egzekucyjne. Nadto skarżący poinformował, że w ostatnim sezonie grzewczym na opał (groszek) wydatkowano około 45 zł, celem utrzymania centralnego ogrzewania w stanie przeciwzamrożeniowym. Ogrzewanie ograniczono do minimum przy zastosowaniu energii elektrycznej i gazu, za które należność naliczana jest ryczałtowo. Wnioskodawca nadesłał także dokumenty, z który wynika, że nie osiągnął dochodu w roku podatkowym 2010 (PIT-36). Potwierdził także, że podmiot gospodarczy, zgłoszony przez niego i I. K. został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 28 marca 2001 r. Postanowieniem z dnia 5 września 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw. W ocenie odwołującego się nieprawidłowo oceniono stan faktyczny naruszając konstrukcję art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy doręczono wszystkie wymagane dokumenty. Skarżący podkreślił, że odpowiedział na każde zagadnienia zgłoszone w wezwaniu referendarza sądowego, zaś te które mogły zostać poparte dowodami udokumentował. Podniósł także, że przedstawił rozliczenie roczne za rok 2011, natomiast nie wykazał przychodów w bieżącym roku z uwagi na ich brak. Nadto zdaniem wnoszącego sprzeciw brak jest ustawowego obowiązku korzystania z pomocy społecznej lub pomocy innych instytucji. Stwierdzenie natomiast referendarza w tymże zakresie, dowodzi o całkowitym braku znajomości realiów życia i tego co owe instytucje oferują. Skarżący zwrócił uwagę, że bezskutecznie uczestniczy w konkursach, ogłaszanych w biuletynie służby cywilnej na wolne stanowiska pracy, wskazując jednocześnie na trudności na rynku pracy dla osób w jego wieku, z podobnym wykształceniem. W dalszej kolejności skarżący podkreślił, że nigdzie nie stwierdził, że pozostaje na utrzymaniu I. K.. W jego ocenie: "uczestnictwo w pokrywaniu wytworzonych kosztów przez I. K. i jej dziecko daje jej możliwość i prawo do zajmowania pomieszczenia skarżącego". Musi ona pokryć koszty mediów i inne, w takiej wysokości w jakiej je zużyje, co jak zaznacza następuje w porozumieniu między stronami. Nadto argumentował, iż wspólnota rodzinna nie tworzy się przez fakt posiadania wspólnego dziecka. Skarżący podkreślił, że nigdy nie był z I. K. w związku małżeńskim i nie ma wobec niej żadnych obowiązków wypływających z ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zdaniem skarżącego, także merytoryczne aspekty sprawy przemawiają za uwzględnieniem wniosku. Oświadczył, że nie ma możliwości zrezygnowania z czegokolwiek, by móc wygospodarować środki na opłatę wpisu od skargi, który jest na tyle wysoki przy jego skromnych wpływach, by zachwiać jego materialny byt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, którego nie odrzucono, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Skarżący występując o zwolnienie od kosztów sądowych, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W brzmieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena stanu majątkowego i rodzinnego strony skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzi do wniosku, iż nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przez pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Sąd w świetle przedstawionych przez skarżącego informacji (które są niejednokrotnie ze sobą sprzeczne), nie podzielił stanowiskach w kwestii samodzielnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Skarżący nie wykazał w żaden sposób odrębności gospodarstwa domowego pomiędzy nim a I. K. oraz D. P. Brak jest dokumentów obrazujących w jakiej części koszty związane z utrzymaniem wspólnie zamieszkiwanego domu ponoszone są przez skarżącego, a w jakiej przez drugiego z domowników. Niewystarczające jest oświadczenie skarżącego, że I. K. pokrywa koszty, w tym za media, w takiej wysokości, w jakiej je zużywa. Zwłaszcza, jeśli skarżący utrzymuje w piśmie z dnia 28 sierpnia 2012 r., że "wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje I. K.", jak również że rachunek bankowy w [...] Bank należy do I. K., z którego sporadycznie pozwala ona skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań. Należy również zaznaczyć, że przeważająca część przedłożonych dokumentów obrazujących wysokość rachunków zawiera ręczną adnotację, że zostały one uregulowane. Nie jest jednak wiadome przez kogo i w jakiej części, przy czym zostały one wystawione na skarżącego. Nadto zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd ocenia sytuację materialną strony także poprzez dochody uzyskiwane przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt I OZ 393/08, LEX nr 493832). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Nadto z treści przywołanego przepisu wynika, że wezwanie takie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Jak obrazują nadesłane dokumenty wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na pokrycie bieżących potrzeb (w tym opłat za usługi telekomunikacyjne, wodociągowe, wywóz odpadów komunalnych, dostawę energii elektrycznej, dostawę gazu, opał, podatek rolny i od nieruchomości) to około 490 zł, nie uwzględniając w tym kosztów leczenia, wydatków na środki czystości i artykuły spożywcze, a także kosztów postępowania egzekucyjnego i dochodzonej w nim spłaty zobowiązania. W konsekwencji nie wskazanie i nie udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez I. K. uniemożliwia prawidłową ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący w istocie nie przedłożył wyciągów z należącego do niego rachunku bankowego. Okoliczność, na którą powoływał się (brak aktywnego tokena), nie stanowi w ocenie Sądu przeszkody uniemożliwiającej uzyskanie stosowanych informacji w powyższym zakresie, tym bardziej, że skarżący wyciągi z rachunku bankowego mógł przedłożyć wraz z ze sprzeciwem. Ogólnikowe twierdzenia dotyczące "doraźnych niewielkich wpływów" czy też "skromnych wpływów", jak również braku środków, nie poparte stosownymi dokumentami w żaden sposób nie tłumaczą skąd wnioskodawca czerpie środki na utrzymanie się (nie załączono zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2011, a jedynie za rok 2010). Podzielić również należy wątpliwość referendarza, odnośnie wiarygodności twierdzeń skarżącego, wobec dobrowolnej rezygnacji z poprawy swojego położenia materialnego poprzez skorzystanie ze wsparcia pomocy społecznej, która w razie wystąpienia o pomoc finansową poddana zostałaby wnikliwej weryfikacji przez właściwe organy. Wskazane wyżej niejasności wykluczają możliwość jednoznacznego stwierdzenia, że skarżący jest osobą, której wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Ciężar dowodu w omawianym zakresie spoczywa bowiem na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 825/11, LEX nr 1104142). Uchylanie się od przedstawienia rzetelnych informacji i ich obrazowanie w sposób wybiórczy, bądź ze sobą sprzeczny, przy jednoczesnym akcentowaniu tych z nich, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy nie mogą spotkać się z aprobatą Sądu. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II OZ 902/12, na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na marginesie dodać należy, że skarżący zasadności wniosku nie mógł upatrywać w ewentualnej wadliwości zaskarżonego aktu. Nie jest to bowiem ustawowa przesłanka w oparciu o którą Sąd może rozpoznawać wniosek o przyznanie prawa pomocy. O ewentualnym naruszeniu prawa i skutkach prawnych tego naruszenia Sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie sądowe. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.