II SA/Gl 917/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi B. S. i B.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta C. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonych jako działki nr 1, 2 i 3, położonych w C., stanowiących współwłasność B. S. i B. S. W podstawie prawnej decyzji podano przepisy art. 15, 21 i 23 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64). Wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem na ogrody działkowe. Wnioskiem z [...] r. poprzedni właściciele zwrócili się do Prezydenta Miasta C. o zwrot działki nr 4, wywłaszczonej decyzją z [...] r. Wniosek umotywowano faktem, że działka wywłaszczona celem urządzenia ogrodu działkowego nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Jako organ właściwy do załatwienia wniosku Wojewoda [...] postanowieniem z [...] r. wyznaczył Starostę [...]. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że decyzją z [...] r., nr [...], na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.) Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez miasto C. z mocy prawa własności nieruchomości niezabudowanej, oznaczonej w ewidencji jako działki o określonych numerach, w tym działki o nr 2 i 3. W roku 1997 w wyniku połączenia działek, wywłaszczona działka nr 1 weszła w skład działki nr 5, zaś z połączenia działek nr 2 i 3 powstała działka nr 4 o pow. 0.0506 ha. Aktem notarialnym z [...] r. nr rep. [...] sporządzonym przed notariuszem T. O. Miasto C. oddało w użytkowanie wieczyste "A" z siedzibą w W. m. in. działkę nr 4 o pow. 506 m2, położoną przy ul. [...]. Wypis z rejestru gruntów sporządzony w dniu [...] r. potwierdza, że działka nr 4 o pow. 0,0506 ha, położona przy ul. [...] w C. stanowi własność gminy Miasto C. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym "A". Także odpis zwykły Księgi Wieczystej nr [...] sporządzony wedle stanu na dzień [...] r. dokumentuje oddanie w użytkowanie wieczyste działki nr 4 aktem notarialnym z [...] r. Wniosek o ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej wpłynął [...] r., a prawo zostało ujawnione [...] r. W dniu [...] r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, na której m. in. poinformowano wnioskodawcę o treści art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.), a wnioskodawca podtrzymał żądanie zwrotu. Po zawiadomieniu stron o zakończeniu postępowania i przysługujących w związku z tym uprawnieniach procesowych, decyzją z [...]., nr [...] Starosta [...] odmówił wnioskodawcom zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej działkę nr 4 o pow. 0.0506 ha. W podstawie prawnej podano przepisy art. 136 ust. 3, 142 i 229 u.g.n. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania i poczynione przez organ ustalenia, w tym dotyczące stanu prawnego działki nr 4. Wyjaśniono, że jakkolwiek z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili jej byli właściciele, to żądanie nie może zostać uwzględnione ze względu na ograniczenie wynikające z art. 229 u.g.n. Roszczenie o zwrot, o którym stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Okoliczność taka istnieje w sprawie i stanowi przeszkodę w dokonaniu zwrotu. W odwołaniu od decyzji wnioskodawcy podtrzymali żądanie zwrotu. Podnieśli, że do oddania działki w użytkowanie wieczyste doszło z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n., jako poprzedni właściciele nie zostali poinformowani o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniu. Zarzucili, że działka do chwili obecnej nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że argumenty podniesione w odwołaniu nie mają w sprawie istotnego znaczenia, albowiem art. 229 u.g.n. w ogóle wyłącza roszczenie o zwrot. W sprawie zostało wykazane, że wywłaszczona działka została oddana w użytkowanie wieczyste przed datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i przed tą datą prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W skardze do sądu administracyjnego B. S. i B. S. wnieśli o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...], a w przypadku stwierdzenia przez sąd przesłanek z art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) o merytoryczne rozpoznanie skargi i dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zawnioskowali także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili naruszenie art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwą wykładnię w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n., który dopuszcza możliwość zwrotu, jeżeli cele wywłaszczenia nie zostały osiągnięte. W uzasadnieniu stwierdzili, że skoro cele wywłaszczenia nie zostały zrealizowane, to skarżącym jako poprzednim właścicielom należy się zwrot działki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić stronie skarżącej, że katalog możliwych rozstrzygnięć sądu administracyjnego, w przypadku skargi na decyzję, zawiera art. 145 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. Przepisy te nie pozwalają w szczególności, przy uwzględnieniu skargi, na uchylenie decyzji administracyjnych i orzeczenie przez sąd administracyjny o istocie sprawy, poprzez merytoryczne rozpoznanie wniosku np. o dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Rozstrzygnięcie sądu w takim przypadku może mieć wyłącznie charakter kasacyjny, nie znajduje zatem uzasadnienia w przepisach p.p.s.a. żądanie uchylenia decyzji i orzeczenie przez Sąd o zwrocie nieruchomości. Natomiast powołany w skardze jako podstawa takiego żądania przepis art. 188 p.p.s.a. dotyczy postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, także jednak wówczas rozpoznanie skargi przez Sąd II instancji nie oznacza merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie, poddając ją kontroli w zakresie określonym w art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. daje poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości prawo do żądania jej zwrotu, jeżeli stała się ona zbędna, w rozumieniu art. 137 u.g.n., na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami obowiązuje od 1 stycznia 1998 r., nie ogranicza jednak zastosowania instytucji zwrotu jedynie od nieruchomości wywłaszczonych na jej podstawie, ma zastosowanie także do przypadków, gdy wywłaszczenie dokonane zostało na podstawie aktów poprzedzających tę ustawę. Nie budzi wątpliwości, że Skarżący utracili prawo własności działki objętej żądaniem zwrotu w wyniku wywłaszczenia decyzją administracyjną, ze względu na podstawę prawną podaną w decyzji o wywłaszczeniu, w sprawie nie ma zastosowania art. 216 ust. 1 u.g.n., przewidujący odpowiednie stosowanie rozdziału 6 działu III u.g.n. Ta okoliczność nie oznacza jednak, że Skarżący jako poprzedni właściciele legitymują się uprawnieniem, o jakim mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Uwzględnienia wymagają bowiem przepisy przejściowe rozdziału 1 działu VII u.g.n. Dopuszczając stosowanie aktualnie obowiązującej ustawy do przypadków wywłaszczeń dokonanych w przeszłości ustawodawca wprowadził przepisy przejściowe, do których należy przepis art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, przepis art. 229 u.g.n. wyznacza granice skuteczności roszczenia z art. 136 ust. 3 ustawy (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. I OSK 1814/11 i powołane w nim orzeczenia). Stan faktyczny ustalony w postępowaniu administracyjnym nie budzi wątpliwości, przed 1 stycznia 1998 r. działkę oddano w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i ujawniono to prawo w księdze wieczystej. W konsekwencji poprzedni właściciele wywłaszczonej działki nie mają roszczenia o jej zwrot, roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n im nie przysługuje, niezależnie od tego czy działka została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W tej sytuacji wniosek o zwrot nie mógł być uwzględniony, organ nie był także zobowiązany do badania przesłanek zbędności z art. 137 u.g.n. (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 979/11). Mając na uwadze podane argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.