II SA/Gl 946/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 maja 2025 r. nr SKO.4106.158.2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Wnioskiem z dnia 25 lutego 2025 r. obecnie skarżący M. R., zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad samym sobą. Decyzją z dnia 19 marca 2025 r. Prezydent Miasta Z. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323), zwanej dalej u.ś.r. Wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą w wieku do 18 lat legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zaś w związku z opieką nad samym sobą. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad samym sobą, ponieważ ustawodawca takiej możliwości nie przewidział. Żaden przepis prawa nie przewiduje takiej możliwości. Katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter zamknięty. Organ podkreślił, że skarżący nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności oraz nie jest dzieckiem w wieku do 18 lat. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów organ odwoławczy wskazał, że niedopuszczalny jest dowód z opinii biegłego dotyczący stosowania prawa, gdyż ta okoliczność podlega ocenie w toku kontroli instancyjnej, a nie w trakcie postępowania. Organ wskazał dalej, że przepisom ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje domniemanie konstytucyjności. Przekonanie skarżącego o niekonstytucyjności danej normy prawnej nie oznacza, że jest ona niekonstytucyjna, ponieważ nie jest on podmiotem uprawnionym do oceny zgodności z Konstytucją. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że niniejsza sprawa jest trzecią z kolei w tym samym przedmiocie rozpoznawaną przez ten organ. Skarżący składał bowiem już trzykrotnie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad samym sobą. W dwóch poprzednich sprawach wnioski skarżącego były również rozpatrzone negatywnie, przy czym w pierwszej z nich skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2020 r., sygn. akt II SA/GI 230/20. Z kolei w drugiej skarżący cofnął skargę, co skutkowało umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1711/23). Na zakończenie Kolegium podkreśliło, że zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych od 1 stycznia 2024 r. nie spowodowała zmiany stanowiska, ponieważ nadal przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od legitymowania się przez osobą wymagająca opieki znacznym stopniem niepełnosprawności i zastrzeżone jest wyłącznie dla osób wskazanych wart. 17 ust. 1 ustawy. Dodatkowo ustawodawca ograniczył możliwość przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji opieki nad osobą do ukończenia 18 roku życia. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania, w tym zasad postępowania administracyjnego (art. 6 – 12 k.p.a.) oraz wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 20 maja 2025 r. skarżący wniósł o skierowanie sprawy do mediacji i wyznaczenie mediatora. Pismem z dnia 29 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Z kolei pismem z dnia 31 sierpnia 2025 r. skarżący zwrócił się o wystąpienie przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wnioskowane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane w związku z opieką nad samym sobą. Rozstrzygając tę kwestię, stwierdzić przyjdzie, że w świetle obowiązujących przepisów prawa brak jest możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Pomimo bowiem nowelizacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego, aktualne pozostaje prezentowane przez tut. Sąd stanowisko wyrażone w powołanym przez organ odwoławczy wyroku z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 230/20 oraz w wyroku NSA z dnia 18 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 343/21. Na marginesie wskazać tu można dla porządku, że postanowieniem z dnia 27 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 2406/23, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z dnia 18 listopada 2022 r. Dokonując oceny zarzutów skarżącego przyjdzie zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka, (4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Mają zatem rację organy, że nie można skutecznie starać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad samym sobą. Trudna sytuacja finansowa i życiowa może uzasadniać przyznanie świadczeń pomocy społecznej, jednak w zupełnie innym trybie, w innym postępowaniu. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny do 18 roku życia. Ta przesłanka nie została spełniona, skoro opieka ma dotyczyć samego skarżącego, co czyni skargę nieuzasadnioną. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwrócenie się przez tut. Sąd do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności art. 17 ust. 1 u.ś.r., to wskazać wypadnie, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten daje sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jedynie w razie powziętych przez sąd wątpliwości co do konstytucyjności określonych przepisów ustawy. Nie oznacza to, że sąd ma obowiązek zwracania się do Trybunału w każdym przypadku, również wówczas, gdy oczekuje tego strona postępowania. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego obecnym brzmieniu, a co za tym idzie brak jest podstaw do wystąpienia z wnioskowanym przez skarżącego pytaniem. Wniosek o mediacje również nie zasługiwał na uwzględnienie. Postępowanie mediacyjne przed sądami administracyjnymi zostało uregulowane w art. 115 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 115 § 1 p.p.s.a., na wniosek skarżącego lub organu, złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być przeprowadzone postępowanie mediacyjne, którego celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa. Przytoczony przepis nie nakłada na sąd obowiązku przeprowadzenia postępowania mediacyjnego, nawet w przypadku jego zgłoszenia przez zainteresowaną stronę postępowania. Jest ono bowiem fakultatywne. O jego uwzględnieniu decyduje przewodniczący lub sędzia sprawozdawca, jeśli uzna potrzebę przeprowadzenia takiego postępowania. Potrzeba taka zachodzi wtedy, gdy postępowanie mediacyjne może doprowadzić do wyjaśnienia lub rozważenia okoliczności faktycznych sprawy oraz przyjęcia przez strony ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy w granicach obowiązującego prawa. Chodzi więc o takie przypadki, w których postępowanie mediacyjne doprowadzi do przyjęcia ustaleń satysfakcjonujących obie strony i skutkujących w konsekwencji bezprzedmiotowością sprawy zawisłej przed sądem (por. wyroki NSA z dnia: 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 4341/18; 13 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1980/19 oraz 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1729/21). Zdaniem Sądu przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w niniejszej sprawie nie byłoby ani celowe, ani zasadne. Jak już wyżej zaznaczono, żądanie skarżącego w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad samym sobą jest niemożliwe do spełnienia z uwagi na brak podstawy prawnej. Zatem ewentualne mediacje nie mogłyby doprowadzić do ugodowego rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek skarżącego i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Dodać jeszcze wypadnie, że powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl