II SA/Gl 949/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...]nr [...] Wnioskiem z dnia [...] r., J.K., obecnie skarżąca, zwróciła się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D.G.. Po rozpoznaniu wymienionego wniosku, Burmistrz W., decyzją z dnia [...] roku, nr [...] , działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu matka skarżącej posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, z którego wynika, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2017 roku. Organ I instancji wskazał, iż w związku z powyższym nie zostały spełnione wymogi z art. 17 ustawy o pomocy społecznej uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przytoczono również treść powyższego przepisu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia wskazując, że sprawuje opiekę nad matką, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Zdaniem skarżącej również jej ojciec wymaga opieki z uwagi na jego schorzenia. Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg sprawy wskazując, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazał Burmistrz. Zacytowano treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium organ I instancji odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie spełnia ona warunku z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ daty istnienia niepełnosprawności matki nie da się ustalić, a orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2017 roku, czyli od 72 roku życia osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznano, iż art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co powoduje, że nie można odmówić przyznania świadczenia z tej przyczyny, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa materialnego. Organ odwoławczy jednocześnie wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż sama posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazano, iż ustawodawca w powołanym wyżej przepisie wykluczył możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca od powyższej decyzji wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazując swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że zarówno jej matka jak i ojciec z uwagi na schorzenia wymagają stałej opieki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. precyzuje, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Zgodnie zatem z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których zalicza się również świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z potrzebą zapewnienia opieki niepełnosprawnemu podopiecznemu. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Zdaniem Kolegium w niniejszym stanie faktycznym powyższa sytuacja jednak nie zachodzi, ponieważ skarżąca sama posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z powyższym wymaga stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innych osób, a tym samym nie jest zdolna do wykonywania pracy zarobkowej. Z powyższym twierdzeniem nie sposób się zgodzić. Z akt sprawy wynika bowiem, iż co prawda skarżąca posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. (k. nr 7 akt administracyjnych), jednakże lektura powyższego dokumentu prowadzi do wniosku, iż skarżąca nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. We wskazaniach dotyczących zatrudnienia stwierdzono bowiem, że w przypadku podjęcia pracy powinna być ona zatrudniona w warunkach pracy chronionej. W związku z powyższym organ II instancji błędnie ustalił, iż skarżąca nie jest zdolna do wykonywania pracy zarobkowej, czym naruszył przepisy postępowania – art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wspomniane uchybienia obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. Wypada w tym miejscu wskazać, iż decyzja I instancji również była wadliwa i podlegała uchyleniu. Z uwagi bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, mocą którego uznano, iż art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny również stanowiła naruszenie prawa materialnego. Dlatego Sąd, na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił również decyzję I instancji. Powyższe rozważania organ powinien mieć na uwadze podczas ponownego procedowania nad wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.