II SA/Gl 950/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO IV 424/372/2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta B. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 29 stycznia 2024 roku, znak [...], działając na podstawie art. 17, 20 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 - dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej: k.p.a.) i in., odmówił T. K. (dalej: strona, skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie ww. świadczenia. Nadto nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką. W odwołaniu strona nie zgodziła się z ww. decyzją. W treści wniesionego przez siebie środka zaskarżenia powołała się fakt, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a zatem świadczenie jest należne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej: SKO) decyzją z dnia 13 marca 2024 roku, nr SKO.IV 424/212/2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło o przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką na okres od 1 stycznia 2024 r. na stałe w wysokości 2988 zł miesięcznie. SKO decyzją z dnia 17 maja 2024 roku, nr SKO IV 424/372/2024, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i in., stwierdziło nieważność swojej decyzji z dnia 13 marca 2024 r., nr SKO IV 424/212/2024. W uzasadnieniu wskazano m. in., że podstawą rozstrzygnięcia Kolegium jest rażące naruszenie przepisów prawa, tj. art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 – dalej u.ś.w.), bowiem wydając swoją decyzję organ błędnie rozstrzygnął o przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący do [...] r. pozostawał w zatrudnieniu, wykonywał pracę tymczasową w pełnym wymiarze pracy, a stosunek pracy ustał z dniem z upływem czasu, na który została zawarta umowa o pracę. Na dzień [...] r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało. Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący. Zarzucono naruszenie art. 7, 77 §1, 80 k.p.a. polegające na wadliwym ustaleniu stanu faktycznego oraz prawnego sprawy, w szczególności brak ustalenia, czy ustanie zatrudnienia nastąpiło przed [...] r. Zarzucono również naruszenie art. 7, 76 §1, 77 §1 i 80 k.p.a., poprzez wadliwe ustalenia co do czasu zakończenia zatrudnienia; naruszenie art. 7, 77 §1, 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji; art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano m. in., że rozstrzygnięcie SKO było wadliwe. Świadczenie pielęgnacyjne było bowiem należne. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zgodnie z brzmieniem do dnia [...] r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazana regulacja zatem dotyczy obecnie opiekunów osób w wieku do ukończenia 18. roku życia. W dniu 1 stycznia 2024 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. W świetle art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyduje łączne wystąpienie trzech przesłanek: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Ponadto rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego rozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (np. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 2088/23). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia. Skarżący do dnia [...] r. pozostawał w zatrudnieniu, a stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa o pracę. W tym czasie nie została zatem spełniona przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki. Skarżący nie podważył w żaden sposób ustaleń wynikających ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, np. poprzez przedłożenie aneksu do umowy o pracę, skracającego okres, na który została ona zawarta. Co więcej, w oświadczeniu z 22 grudnia 2023 r. podawał, że do [...] r. pozostaje w zatrudnieniu i dopiero będzie z niego rezygnował. Ze świadectwa pracy wynika również, że pracował do [...] r. Z kolei w odwołaniu od decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r. pisał, że przed zakończeniem umowy z agencją pracy tymczasowej trwającej do [...] r. otrzymał propozycję podpisania kolejnej umowy umożliwiającej kontynuowanie zatrudniania, z czego nie skorzystał. Sam zatem przyznał niejako, że umowa ta była realizowana aż do jej wygaśnięcia. Treść art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. nie może zmienić powyższych ustaleń. Prawo skarżącego nie powstało zatem do dnia [...] r. Świadczenie pielęgnacyjne nie było i nie jest traktowane jako wynagrodzenie za opiekę nad osobą niepełnosprawną. Osoby zobowiązane do alimentacji mają ustawowy obowiązek pomocy osobom najbliższym oraz sprawowania nad nimi opieki. Jedynie w szczególnych sytuacjach, kiedy konieczna była rezygnacja z zatrudnienia, prawo przewidywało świadczenie w ww. formie. Jeśli ktoś był zatrudniony bądź wykonywał pracę zawodową w innej formie nie mógł realizować w wystarczającym stopniu, uzasadniającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, opieki nad inną osobą. Przepisy nie pozwalały przy tym różnicować wysokości świadczenia, przyznając je w wysokości np. połowy kwoty podstawowej. Od 1 stycznia 2024 r. zasady jego przyznawania uległy modyfikacji. Ustawodawca ma bowiem prawo dokonywania zmiany przepisów, o ile nie narusza to standardów konstytucyjnych. Postępowanie dowodowe przed wydaniem kontrolowanej decyzji zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i ocenił je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Prawa osób niepełnosprawnych są zabezpieczane ustawowo, ale w inny sposób, na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Nie ma żadnych przeszkód, by stosowny wniosek złożyć we właściwym trybie. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 76 § 1, 77 § 1, 80, 107 §1 i 3, 156 §1 pkt 2 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej podanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.