II SA/Gl 967/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. L. (L.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 9 maja 2025 r. nr SKO.4106.88.2025 w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Wójt Gminy W. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 7 stycznia 2025 roku, Nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 z późn. zm. – u.p.o.u.a.). oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej: k.p.a.) i in., orzekając wobec M. L. (dalej: strona, skarżąca), uznał ją za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że stronę wezwano pisemnie do stawienia się w siedzibie organu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. W dniu 8 listopada 2024 r. upłynął termin określony w wezwaniu do zgłoszenia się do organu. Strona nie dopełniła wymaganego ustawą obowiązku. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. ustalono, że przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywała się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych. Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu ustawowego odwołanie złożyła strona wyrażając swoje niezadowolenie. Wskazała, że w kontakcie telefonicznym ustaliła, iż wezwanie do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego pracownik GOPS prześle na wskazany mu adres. Mimo to korespondencja nie została tam przesłana i nie mogła w związku z tym przedstawić swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Kilkukrotnie pytała na Poczcie, czy jest taka korespondencja, jednak żadnej korespondencji nie było. Należycie dbała o własne interesy. Jest ofiarą przemocy, głównie psychicznej, stosowanej przez męża. Uważa, że wniosek o alimenty jest zachowaniem niesprawiedliwym ze strony męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 9 maja 2025 roku, nr SKO.4106.88.2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało m. in., że w rozpatrywanej sprawie odwołująca nie zgłosiła się na wezwanie organu celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Fakt ten skutkował wszczęciem z urzędu przez organ I instancji postępowania o uznaniu jej za uchylającą się od płacenia alimentów. Wszczynając postępowanie z urzędu organ zobowiązany jest wysłać zawiadomienie na adres zamieszkania strony. Z akt sprawy wynika, że odwołująca, kwestionując decyzję Wójta, podała adres do doręczeń we W. Pod tym adresem odebrała też zaskarżoną decyzję organu I instancji. W tej sytuacji zarzut strony o wadliwym doręczeniu korespondencji jest bezzasadny. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że odwołująca zgłosiła w organie I instancji inny adres do doręczeń. Skargę na powyższą decyzję wniosła przez pełnomocnika strona. Zarzucono naruszenie: • art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mających na względzie słuszny interes strony, wobec istniejących wątpliwości w zakresie prawidłowości decyzji w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, z uwagi na fakt, iż przed wydaniem decyzji dłużnik wskazał adres do doręczeń w sprawie oraz wskazał na swoje problemy zdrowotne oraz na fakt zarejestrowania się w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, celem znalezienia pracy zarobkowej; • art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie przez organ II instancji oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, z przekroczeniem swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, że zasadnym jest uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w sytuacji, gdy w chwili wydawania decyzji dłużnik był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegającego na bezpodstawnym uznaniu, iż skarżącą powinno się uznać jako uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego, w sytuacji, gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadzi do uznania, iż uznanie takie jest nieuzasadnione i powoduje negatywne konsekwencje. Wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci kopii zaświadczenia o zarejestrowaniu skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotnej, celem wykazania, iż w chwili wydawania przez organ decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych była zarejestrowana w Urzędzie Pracy, celem podjęcia pracy zarobkowej, a co za tym idzie brak było podstaw do uznania jej za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, umorzenie postępowania oraz przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona opisała swoją sytuację osobistą, rodzinną oraz zdrowotną. Powołała się na okoliczność wskazania pracownikowi GOPS adresu do doręczeń. Mimo to korespondencja nie została przesłana na wskazany adres. Toteż nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że w jakikolwiek sposób uchylała się od obowiązków. Powołała się również na fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy, celem pozyskania zatrudnienia. Wyraziła chęć podjęcia pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W myśl art. 5 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika przekazuje organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. Ust. 2 tej regulacji stanowi, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny wraz ze wskazaniem nie dłuższego niż 30-dniowy terminu na wykonanie tego zobowiązania; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. Art. 5 ust. 3 ww. ustawy z kolei stwierdza, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) (...) – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazanie w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., że "organ wszczyna postępowanie" oznacza, że jest on zobligowany do wszczęcia postępowania w razie zaistnienia jednej z okoliczności wskazanych w analizowanym przepisie (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2025 r., I OSK 1643/23). W świetle art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Niewątpliwie w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie zgłosiła się na wezwanie organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Fakt ten skutkował wszczęciem z urzędu przez organ I instancji postępowania o uznaniu jej za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W świetle art. 42 § 1 k.p.a. "Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych." Organ zobowiązany jest więc – co do zasady – wysyłać korespondencję na adres zamieszkania strony. Panująca w zakresie doręczania pism w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym w administracji zasada oficjalności oznacza, że organ dokonuje czynności doręczenia z urzędu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Przepis art. 42 § 1 k.p.a. przesądza, że doręczenie w sposób tradycyjny pism osobom fizycznym dokonuje się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Obowiązkiem organu uruchamiającego postępowanie jest ustalenie prawidłowego adres strony, na który dopuszczalne jest doręczenie zgodnie z powyższym przepisem. Pierwsza czynność doręczenia nie petryfikuje jednak adresu strony postępowania, bowiem ten może ulec zmianie, czemu towarzyszy unormowany w art. 41 § 1 k.p.a. obowiązek poinformowania o tym organu. Nie musi to być faktyczny adres zamieszkania strony i organ zwolniony jest od badania tego, czy strona rzeczywiście pod wskazanym adresem zamieszkuje. Zgłoszenie nowego adresu w postępowaniu wiąże organ (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2025 r., I GSK 579/24). Z akt sprawy wynika, że skarżąca, kwestionując decyzję Wójta, podała adres do doręczeń we W. Pod tym samym adresem odebrała też zaskarżoną decyzję organu I instancji. W tej sytuacji zarzut strony o wadliwym doręczaniu wcześniejszej korespondencji i podczas wezwania kierowanego celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego jest bezzasadny. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że skarżąca zgłosiła w organie I instancji inny adres do doręczeń. Zamiast tego powołuje się na rozmowę telefoniczną. Z notatki służbowej z dnia 3 stycznia 2025 r. wynika, że w trakcie rozmowy telefonicznej poinformowano rozmówczynię, podającą się za obecną skarżącą, iż informacje o zmianie adresu należy przesłać organom w odpowiedniej formie. W trakcie rozmowy telefonicznej, ze względu na przepisy o ochronie danych osobowych, wobec braku pełnej identyfikacji rozmówczyni, odmówiono wskazania szczegółów dotyczących sprawy. Skarżąca powinna była bardziej starannie zadbać o własne interesy. Jeśli chciała, by doręczeń dokonywano na inny adres, miała prawo zgłosić takie życzenie pisemnie. Zgodnie z art. 14 § 1d k.p.a. pisma kierowane do organów administracji publicznej mogą być sporządzane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Do opatrywania ich podpisami i pieczęciami stosuje się przepisy § 1a i 1b. Zamiast tego skarżąca nie zgłosiła się na wezwanie organu, co potwierdza wystąpienie ustawowej przesłanki z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., stanowiącej podstawę wszczęcia postępowania w sprawie uznania jej za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W ocenie Sądu nieodbieranie korespondencji od organu, a co za tym idzie niestawienie się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, uznać należy za uniemożliwienie jego przeprowadzenia, uzasadniające wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (podobnie: wyrok NSA z dnia 30 lipca 2025 r., I OSK 1643/23). Z kolei wydanie decyzji w tym przedmiocie determinuje kryterium negatywne, określone w art. 5 ust. 3a tej ustawy, które także nie zostało spełnione. Skarżąca nie wywiązywała się z obowiązków alimentacyjnych, co uzasadniało wydanie ww. decyzji. Sąd nie bada tu kwestii, czy płacenie przez skarżącą alimentów jest zasadne, czy nie. Nie analizuje jej relacji z członkami rodziny. Obowiązek łożenia na utrzymanie dzieci wynikał z rozstrzygnięcia sądu powszechnego, zapadłego w odrębnej procedurze, w ramach której przysługiwały środki odwoławcze. Rodzic ma zobowiązania wobec dzieci, które powinien wypełniać. Z powyższych powodów także argumentacja o zarejestrowaniu w urzędzie pracy i o chęci podjęcia zatrudnienia nie może zmienić rozstrzygnięcia. Zaświadczenie o zarejestrowaniu strony w charakterze bezrobotnej, wydane w dniu 17 marca 2025 r. i dołączone do skargi, nie może zmienić rozstrzygnięcia Sądu. Przesłanka wyjścia na jaw nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, może być co najwyżej podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.