II SA/Gl 972/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Taniewska - Banacka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego z kosztów sądowych, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] r. J.W. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką synów, a w skład jego majątku wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 4,5 ha wraz z przedwojennym budynkiem mieszkalnym. Ponadto skarżący podał trzy odrębne źródła dochodów gospodarstwa domowego: wynagrodzenie małżonki skarżącego z tytułu umowy o pracę w kwocie około 2 000 (dwa tysiące) złotych, wynagrodzenia syna N.W. w kwocie około 3 500 (trzy tysiące pięćset) złotych oraz dopłaty z funduszy europejskich w wysokości 3 000 (trzy tysiące) złotych w stosunku rocznym. Skarżący oświadczył również, że nie posiada przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3 000 (trzy tysiące) euro, a oszczędności życia przeznacza na regulowanie bieżących opłat i zobowiązań. Zaznaczył również, że dochody syna N.W. nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji finansowej gospodarstwa domowego, planuje on bowiem ślub i jedynie sporadycznie przebywa w domu. Postanowieniem z dnia 2 października 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podnosząc, że sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle ciężka, aby można było przychylić się do złożonego przez niego wniosku. Dalej w uzasadnieniu wskazano, że wysokość miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz kosztów zakupu lekarstw dla najmłodszego syna przy uwzględnieniu dodatkowych wydatków na ubezpieczenie gospodarstwa rolnego, składki na rzecz KRUS i podatek od nieruchomości kształtują się na poziomie nie pozwalającym na stwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ustawowym terminie J.W. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, składając jednocześnie oświadczenie ograniczające zakres wniosku do zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący podniósł między innymi, że podany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dochód jego małżonki jest wielkością brutto, do dyspozycji pozostaje jedynie kwota nieznacznie ponad 1700 (jeden tysiąc siedemset) złotych, natomiast dochód jego pełnoletniego syna P.W. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł w [...] r. około 1 400 (jeden tysiąc czterysta) złotych, a działalność ta została zawieszona w [...] r. Podkreślił również ponownie, że dochodów osiąganych przez N.W. nie powinno się sumować z dochodami prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego. Do sprzeciwu skarżący dołączył informację o wysokości i składnikach wynagrodzenia M.W. oraz zaświadczenie wystawione na nazwisko P.W. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok podatkowy [...]. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy, przy czym Sąd przyjął dla oceny wniosku przesłanki wskazane dla prawa pomocy w zakresie częściowym, co wyraźnie wynikało z oświadczenia złożonego przez skarżącego w sprzeciwie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Podkreślono również, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego obciążają zarówno skarżącego, jego małżonkę, jak i dwóch dorosłych synów, a źródłem utrzymania rodziny są dochody w łącznej wysokości około 5 000 (pięciu tysięcy) złotych miesięcznie. Oceniając możliwości finansowe wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący dysponował wystarczającą ilością środków pieniężnych, a zatem nie można stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na skutek wniesionego od tego postanowienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1114/12 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach uzasadnienia postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji co do ograniczenia zakresu wniosku złożonego przez skarżącego. Ponadto wskazano, że pomimo nadesłania stosownych dokumentów Sąd nie ustalił rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, nie wiadomo bowiem, jaką kwotą skarżący dysponuje, a także jakie są miesięczne koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Na podstawie zarządzenia Sędziego sprawozdawcy z dnia 28 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do złożenia jednoznacznego oświadczenia, czy na obecnym etapie postępowania wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata), jak wynika z formularza z dnia [...] r., czy też jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie z dnia [...] r. Ponadto w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy wezwano skarżącego do nadesłania dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej przez syna P.W. albo zaświadczenia o zarejestrowaniu się przez niego w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W odpowiedzi w piśmie z dnia [...] r. J.W. potwierdził, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata). Dodatkowo wskazał na sytuację syna N.W., którego jego zdaniem w chwili obecnej nie można traktować jako domownika, nadesłał również dokument potwierdzający zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez P.W.. Do pisma zostały dołączone wezwanie do zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu opłat za energię elektryczną oraz informacja o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując ponownie sprawę zważył, co następuje: W związku z uchyleniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania należy na wstępie podnieść, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwana dalej p.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W pierwszej kolejności skarżący został zatem wezwany do wskazania, w jakim zakresie wnosi on o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę jednoznaczne oświadczenie J.W. złożone w piśmie z dnia [...] r. Sąd rozpatrzył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sądownictwie administracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Jednak ustawodawca jako wyjątek od powyższej zasady, wprowadził przepisy dotyczące prawa pomocy, których celem jest stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosi ostatecznie skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym przypadku - stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji materialnej J.W. prowadzi do przekonania, że została spełniona przesłanka przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący prowadzi wspólnie z małżonką i synami gospodarstwo domowe uzyskujące łączny dochód w wysokości około 2 000 (dwóch tysięcy) złotych miesięcznie (wynagrodzenie netto M.W. oraz dopłaty z funduszy europejskich), przy czym Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że sytuacja dorosłego syna N.W. uległa zmianie i nie można obecnie wynagrodzenia uzyskiwanego przez niego ze stosunku pracy łączyć z dochodami gospodarstwa domowego skarżącego. Sąd ustalił również na podstawie nadesłanych dokumentów oraz oświadczeń skarżącego złożonych w pismach procesowych, że wydatki na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego, takie jak: zakup energii elektrycznej, dostawa wody, wywóz śmieci, węgiel i drewno w okresie zimowym, składki na ubezpieczenie społeczne rolników, składki na ubezpieczenie gospodarstwa rolnego i ubezpieczenie samochodu, podatek od nieruchomości, podatek rolny, lekarstwa oraz koszty związane z edukacją najmłodszego syna K.W., wynoszą około 800 (osiemset) złotych miesięcznie. Zdaniem Sądu kwota, jaką dysponuje skarżący, tj. około 1 200 (jeden tysiąc dwieście) złotych miesięcznie, jest na tyle niska biorąc pod uwagę czteroosobowe gospodarstwo domowe, że pozwala to na przyjęcie, że skarżący nie jest zdolny ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Trudną sytuację finansową strony potwierdza również fakt, że zalega on z płatnościami za zakup energii elektrycznej, wszczęte zostało również postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.