II SA/Gl 983/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.L. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany w ewidencji gruntów i budynków na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r. referendarz sądowy, na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnił skarżącego z wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Następnie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. oddalił wniosek o zmianę powyższego postanowienia. W piśmie z dnia [...] r. skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W załączonym do tego pisma urzędowym formularzu wniosku wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowo-bytowej, spowodowanej czynnikami od niego niezależnymi. Nie posiada on żadnych dochodów ani dodatkowych świadczeń i z uwagi na konieczność uczestniczenia w licznych postępowaniach administracyjno- sądowych znajduje się na utrzymaniu rodziców, z którym obecnie zamieszkuje. Miesięczny dochód jego rodziców wynosi około 3.339, 39 zł netto, zaś miesięczne opłaty eksploatacyjne około 1.800 zł. Przy czym powyższy dochód obciążony jest również kwotą około 1.287, 43 zł miesięcznie tytułem zaciągniętych zobowiązań finansowych. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość gruntowa o powierzchni 4 171,00 m2 zabudowana nieruchomością budynkową o powierzchni 2 432,93 m2. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że wobec wskazanej we wniosku nieruchomości, będącej przedmiotem jego własności toczyły się postępowania sądowe oraz egzekucyjne związane z należnościami za dostarczanie mediów. Nieruchomość ta została także objęta zabezpieczeniem w postaci zakazu jej zbywania oraz ustanowiono na niej hipotekę obejmującą należności z tytułu podatku od nieruchomości. Skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] zasądził na jego rzecz od [...] w C. kwotę 1966790 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 13 % rocznie, przy czym skarżący wniósł od tego orzeczenia skargę kasacyjną oraz skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Nadto skarżący zakwestionował postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...], którym zezwolono [...] na złożenie do depozytu sądowego kwoty 1 674 401,92 zł tytułem zasądzonej w/w należności, z zastrzeżeniem, że jej wypłata może nastąpić na rzecz skarżącego, na jego wniosek. Skarżący zaakcentował, że nie uzyskiwał żadnych dochodów z przedmiotowej nieruchomości, ani też z tytułu zatrudnienia, co związane było z zajęciem rachunku bankowego oraz koniecznością uczestniczenia w niemal 80 rozprawach sądowych oraz bardzo liczną korespondencją, wystosowywaną w tych sprawach (kilkaset pism). Celem zobrazowania sytuacji materialnej rodziny skarżącego przedłożył on szereg dokumentów, z których wynika, że na dochód trzyosobowego gospodarstwa domowe skarżącego składa się: emerytura matki – P.L. w kwocie 837,55 zł, emerytura ojca – M.L. w kwocie 1.531,55 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez M.L.: w marcu 2012 r. - 1.088 zł (po podliczeniu podatku,), a w miesiącu kwietniu 2012 r. - 721 zł. Miesięczne opłaty obciążające rodzinę to łączna kwota około 776,92 zł, a w jej ramach : energia elektryczna – 74,20 zł miesięcznie, opłata za wodę oraz ścieki – 227,74 zł w przeliczeniu na miesiąc, opłata za gaz – przeciętnie około 250 zł na miesiąc (w okresie od 26 stycznia 2012 r. do 26 marca 2012 r. – 478,94 zł, od 26 marca do 30 kwietnia 277,27 zł od 30 kwietnia do 20 maja 2012 r. – 195,61 zł), opłata za telefon – 97,48 zł opłata za internet - 39,50 zł. Przedłożone zostały odpisy umów pożyczek lombardowych oraz dowody wpłat bankowych. Skarżący zaznaczył przy tym, że zaciągnięte zobowiązania kredytowo-pożyczkowe mają na celu zabezpieczenie podstawowych artykułów niezbędnej potrzeby. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek skarżącego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wytknął skarżącemu brak jakiejkolwiek okoliczności świadczącej o tym, że poza powołanymi przez niego licznymi postępowaniami sądowymi istnieją inne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Tymczasem ocena sytuacji materialnej strony obejmuje również jej możliwości zarobkowe, których skarżący nie wykorzystuje. Referendarz, odwołując się m.in. do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12 (Lex nr 1121302), uznał, że do stałych, miesięcznych kosztów utrzymania nie można wliczyć środków przeznaczonych na spłatę zobowiązań kredytowych, albowiem tego rodzaju wydatki nie mogą uzyskać prymatu przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym (w tym kosztami sądowymi). Referendarz zaakcentował także brak podania przez skarżącego wiarygodnego powodu, dla którego nie ubiega się o wypłatę zasądzonej na jego rzecz kwoty 1 674 401,92, znajdującej się w depozycie sądowym. W ustawowym terminie skarżący wniósł od tego postanowienia sprzeciw. W jego obszernym uzasadnieniu powtórzył dotychczasową argumentację wskazując dodatkowo, że ponoszone przez jego rodzinę opłaty eksploatacyjne stanowią kwotę około 871, 28 zł, nie zaś wyliczoną przez referendarza kwotę około 700 zł. Nadto szczegółowe wyliczenie dokonane przez skarżącego nie uwzględnia opłat za opał domu w okresie grzewczym w kwocie nie mniejszej niż 7 500 zł (rocznie) oraz opłat sądowych i urzędowych, a także związanych z prowadzoną w tych sprawach korespondencją w kwocie nie mniej niż 500 zł miesięcznie. Skarżący zwrócił uwagę, że kwota miesięcznych rat z tytułu spłaty pożyczek i kredytów stanowi około 1287,43 zł i ponownie podkreślił, że pieniądze w ten sposób uzyskane służą zabezpieczeniu najbardziej niezbędnych potrzeb gospodarstwa domowego. Wskazał na konieczność poniesienia opłat sądowych również w innych sprawach sądowoadministracyjnych zainicjowanych przez niego przed tut. Sądem. Skarżący odnosząc się do argumentacji referendarza sądowego odnośnie oceny przyczyn braku posiadania przez niego zatrudnienia, odwołał się do swojej dotychczasowej argumentacji, tj. konieczności uczestniczenia w niemal 80 rozprawach sądowych w różnych postępowaniach oraz sporządzania niezbędnych pism procesowych w tych sprawach, z uwagi brak pomocy pełnomocnika. W ocenie skarżącego, podjęcie zatrudnienia w obecnej sytuacji faktycznej spowodowałoby niemal całkowite zaniechanie kontynuowania podejmowanych spraw oraz prowadziłoby do bardzo istotnych dla niego strat finansowych i moralnych. Skarżący uzasadniając brak podjęcia zdeponowanego przez [...] w C. świadczenia wskazał na przedwczesność takiej czynności z uwagi na wniesioną przez niego skargę kasacyjną od wyroku zasądzającego przedmiotowe świadczenie, co w konsekwencji może prowadzić do niepowetowanej szkody dla skarżącego. Końcowo skarżący odwołał się do innych postępowań sądowych, wskazując na przyznane mu w tych sprawach prawo pomocy (postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 983/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11, z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Gl 2/12 oraz Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Podkreślił również, że brak uwzględnienia niniejszego wniosku uniemożliwi lub poważnie utrudni mu realizację praw przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącego, stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to zatem, że wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie winien w sposób wiarygodny uprawdopodobnić, że uiszczenie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru przekracza jego możliwości finansowe. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 ustawy, każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, dlatego też może być stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. Tym bardziej strona inicjując postępowanie sądowe winna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania. Natomiast uprawnienie dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być przyznane jedynie stronom najuboższym, które nie są w stanie poczynić żadnych oszczędności na poczet prowadzonych spraw sądowych. W ocenie Sądu przedłożone przez skarżącego dokumenty nie wykazują, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co prawda skarżący nie posiada żadnego źródła utrzymania, jednak zamieszkuje wraz z rodzicami, którzy uzyskują stały dochód z emerytury oraz dodatkowo z działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca wnioskodawcy w łącznej wysokości około 3.369,10 zł. Przyjmując zatem, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, że wydatki tytułem utrzymania rodziny wynoszą 871, 28 zł oraz biorąc pod uwagę z urzędu konieczność poniesienia takich wydatków jak zakup żywności i środków czynności, Sąd uznał, że możliwe jest poczynienie przez skarżącego oszczędności, które umożliwiłyby uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, celem sporządzenia skargi kasacyjnej obarczonej przymusem adwokackim. Podkreślić wymaga, że Sąd nie uwzględnił w ramach wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego, tych które związane są ze spłatą zobowiązań wynikających z umów kredytowych czy pożyczek. Koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę nie mogę być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11, wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogól obywateli, nie pozwala na zaakceptowanie dawania priorytetu regulowaniu przez osobę zainteresowaną tym postępowaniem zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne. Stwierdzić także należy, że osoba ubiegająca się w banku o kredyt lub pożyczkę musi wykazać, iż dysponuje odpowiednim dochodem, umożliwiającym zapłatę zaciągniętego zobowiązania, przy jednoczesnym zaspokajaniu przez wnioskodawcę (jego rodzinę) wydatków związanych z utrzymaniem się. W ramach ponoszonych wydatków skarżący wskazał również na koszty związane z ogrzewaniem domu w okresie grzewczym w kwocie nie mniejszej niż 7 500 zł. Z uwagi na porę letnią nie można zatem uznać, że koszty te obecnie obciążają w sposób dodatkowy budżet rodziny. Nadto, należy zwrócić uwagę, że inicjowanie przez skarżącego kolejnych postępowań sądowych, które nie wątpliwie generują dodatkowe wydatki, wiąże się z koniecznością ich wcześniejszego planowania. Prowadzenie licznych postępowań nie jest bowiem przesłanką przyznania prawa pomocy, a strona przejawiając aktywność w tym zakresie musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w kosztach sądowych, zaś sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. Zresztą wskazać wymaga, że powołanymi wyższej przez skarżącego postanowieniami referendarza sądowego (z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 983/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11, z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Gl 2/12) został on zwolniony jedynie z wpisu sądowego od skargi, a ocenie referendarza podlegała sytuacja skarżącego pod kątem przesłanek częściowego przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). W niniejszej sprawie wniosek zaś dotyczy zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i przyznania adwokata z urzędu. Tożsamy wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11 oraz z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt IV SAB/GL 72/12. Dokonując dalszej oceny wniosku Sąd uznał, że okoliczność aktywnego prowadzenia licznych postępowań sądowych nie może uzasadniać biernej postawy skarżącego wobec jakiejkolwiek formy zatrudnienia, celem pozyskania własnego źródła dochodu. Nie można przyjąć za właściwy poglądu skarżącego, zgodnie z którym brak podjęcia przez niego zatrudnienia wynika z okoliczności od niego niezależnych. Jako ewentualne przesłanki uzasadniające taką postawę strony wskazać wymaga na okoliczności złego stan zdrowia lub trudnej sytuacji rodzinnej, faktycznie uniemożliwiające podjęcie pracy zarobkowej. Według skarżącego podjęcie zatrudnienia w obecnej sytuacji faktycznej spowodowałoby niemal całkowite zaniechanie kontynuowania podejmowanych spraw oraz prowadziłoby do bardzo istotnych dla niego strat finansowych i moralnych. Zdaniem Sądu właśnie przeciwna postawa skarżącego umożliwiłaby mu uzyskanie własnych środków na sfinansowanie usług fachowego pełnomocnika z wyboru, który mógłby w sposób aktywny podjąć się obrony jego praw, uczestnicząc w rozprawach, jak i sporządzając niezbędne pisma procesowe. Tymczasem aprobata poglądu prezentowanego przez skarżącego prowadziłaby do daleko ułomnej sytuacji, w której każdy z obywateli chcący bronić swych praw, inicjując postępowania sądowe, celem właściwej reprezentacji swoich interesów -poprzez uczestniczenie w rozprawach oraz wnoszenie pism procesowych, a więc podejmując czynności wymagające pewnych nakładów czasowych, rezygnowaliby z pracy zarobkowej, uznając, że ciężar kosztów z tym związanych należy przerzucić na Skarb Państwa. Wszak sytuacja faktyczna skarżącego nie jest odosobniona, bowiem wielu obywateli z rożnych przyczyn prowadzi szereg postępowań sądowych, okoliczność ta nie może jednak usprawiedliwiać ich bierności zawodowej. Wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma również fakt, że posiada on pokaźne środki finansowe zdeponowane w depozycie sądowym, które mogą być wydane jedynie na jego żądanie. Zachowawcza postawa skarżącego w związku ze wszczęciem przez niego nadzwyczajnych postępowań mających doprowadzić do wzruszenia prawomocnych już orzeczeń sądów, na mocy których środki te zostały mu zasądzone, nie może być oceniana równoznacznie z brakiem tych środków finansowych. W sytuacji, w której skarżący może skorzystać choć z ich części, trudno jest mówić o istnieniu po jego stronie rzeczywistego braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy.