II SA/Gl 986/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2024 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 29 maja 2024 r. nr SOI.6231.1.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania kopii aktu urodzenia oddala skargę. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r., znak [...], Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T., działając w ramach przyznanych upoważnień, na podstawie art. 61a ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm. – dalej k.p.a.), na wniosek W. N. (dalej: strona, skarżący), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktu urodzenia strony wykonanej z księgi urodzeń z [...] roku. W uzasadnieniu podano m. in., że ustawa z dnia 28 listopada 2014 roku – Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1378 z późn. zm. – dalej: p.a.s.c.) nie przewiduje tego rodzaju działania organów administracji publicznej. W ustawie określony został zamknięty katalog dokumentów wydawanych w oparciu o akty stanu cywilnego i akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Brak jest zatem podstawy materialnoprawnej do uwzględnienia żądania. W zażaleniu strona nie zgodziła się z ww. postanowieniem. Zarzucono, że urzędnicy nie respektują stanowiska Wojewody, co jest skandalem i próbą jego ośmieszania. Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r., znak SOI.6231.1.2024, działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podano m. in., że w niniejszej sprawie żądanie strony dotyczyło wydania kserokopii oryginału aktu urodzenia (poprzez skserowanie fragmentu papierowej księgi urodzeń), czego przepisy ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewidują. Nie jest to z pewnością czynność z zakresu rejestracji stanu cywilnego, oryginał aktu urodzenia nie stanowi również akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Wgląd do aktu stanu cywilnego sporządzonego w formie dokumentu papierowego może nastąpić jedynie na podstawie art. 130 ust. 5 ww. ustawy, co też miało miejsce w dniu 26 stycznia 2024 r. Wniosek strony o sporządzenie i wydanie kserokopii aktu potwierdzonej za zgodność z oryginałem z papierowej księgi stanu cywilnego nie ma zatem odniesienia do obowiązujących przepisów, gdyż nie ma normy prawnej, w której miałby umocowanie. Skargę na powyższe postanowienie złożyła strona. Zarzucono, że rozstrzygnięcie jest wadliwe. Na tą okoliczność zacytowano szeroko wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1683/21. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317). Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3). Skarżący powołuje się szeroko na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1683/21. Wyrok ten został uchylony wyrokiem NSA z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. II OSK 1625/22, zatem nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Ustawa p.a.s.c. wprowadziła zmiany polegające na tym, że rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w systemie teleinformatycznym (art. 5 ust.1), co oznacza, że nie prowadzi się tego rejestru w formie papierowych ksiąg. Natomiast zgodnie z art. 124 ust. 1 p.a.s.c. akt stanu cywilnego sporządzony w księdze stanu cywilnego prowadzonej na podstawie przepisów dotychczasowych, przechowywanej przez kierowania urzędu stanu cywilnego, podlega przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Staje się on z chwilą przeniesienia do rejestru stanu cywilnego aktem stanu cywilnego w rozumieniu przepisów p.a.s.c. (art. 124 ust. 5 p.a.s.c.). W świetle art. 44 ust. 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego: 1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego; 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby; 3) zaświadczenia o stanie cywilnym. Szczególne zasady wydawania odpisów aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych na podstawie dotychczasowych przepisów (obowiązujących przed dniem 1 marca 2015 r.) zostały określone w art. 127b p.a.s.c. W art. 130 ww. ustawy określono także szczególne zasady udostępniania aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem 1 marca 2015 r. oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Zgodnie z art. 130 ust. 5 ww. ustawy osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatnie wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma mocy dokumentu urzędowego. W niniejszej sprawie żądanie strony dotyczyło wydania kserokopii oryginału aktu urodzenia (poprzez skserowanie fragmentu papierowej księgi urodzeń), czego przepisy ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewidują. Wgląd do aktu stanu cywilnego sporządzonego w formie dokumentu papierowego może nastąpić jedynie na podstawie art. 130 ust. 5 ww. ustawy, co też – jak podaje organ – miało miejsce 26 stycznia 2024 r. W wyroku NSA z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. II OSK 1625/22, stwierdzono, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku tego rodzaju, ani podstawy prawnej do załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Prawidłową formą załatwienia tego rodzaju sprawy jest odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a §1 k.p.a. Art. 51 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że "Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa." Dostęp jest zatem możliwy, ale w konkretnej formie, którą określa ww. ustawa. Cytowana regulacja konstytucyjna nie została więc naruszona. Nie doszło do naruszenia art. 61a § 1, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej podanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.