II SO/Gl 21/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2010 r. oddalającego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w C. grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę postanawia: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. R. K. w piśmie procesowym nadanym w dniu 11 stycznia 2011 r. zaskarżyła postanowienie Referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2010 r. oddalające jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednocześnie wnosząc o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach od orzekania w tej sprawie. W związku z powyższym akta zostały przekazane Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku skarżącej. Sąd ten jednak postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011 r. oddalił wniosek i zwrócił akta sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach celem dalszego prowadzenia postępowania. Z uwagi na okres czasu, jaki upłynął pomiędzy złożeniem przez skarżącą wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym na urzędowym formularzu PPF (grudzień 2010 r.) a rozpatrzeniem przez Sąd sprzeciwu, na podstawie zarządzenia Sędziego sprawozdawcy z dnia 5 marca 2012 r. skarżąca została wezwana do wskazania obecnego stanu rodzinnego, posiadanego majątku, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz danych o dochodach skarżącej i tych osób. Ponadto wezwano R. K. do nadesłania dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych dochodów oraz przeciętnych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (tj. czynszu, opłat za energię elektryczną, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne itp.). Dodatkowo, biorąc pod uwagę okoliczność podniesioną w sprzeciwie, wezwano skarżącą do udokumentowania wydatków ponoszonych przez nią w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi. W piśmie z dnia 19 marca 2012 r. R.K. wyjaśniła, że zarówno sytuacja rodzinna, jak i stan majątkowy jej i pozostającego wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka nie uległy zmianie. Do pisma dołączono dokumenty obrazujące zarówno miesięczne dochody, jak i wydatki z różnych tytułów ponoszone przez skarżącą i członka jej rodziny. Skarżąca nadal wraz z mężem zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o pow. [...] m2, utrzymując się z własnej emerytury i renty małżonka, które wraz z dodatkami wynoszą około [...] złotych netto miesięcznie. Ze sporządzonego przez stronę zestawienia wydatków wynika, że kształtują się one w skali miesiąca w następujących kwotach (w przybliżeniu): czynsz za lokal mieszkalny: [...] złotych, opłata za energię elektryczną: [...] złotych, opłata za gaz: [...] złotych, koszty usług telekomunikacyjnych: [...] złotych, zakup węgla wraz z dowozem: [...] złotych, zakup drewna opałowego wraz z dowozem: [...] złotych, zakup butów ortopedycznych: [...] złotych, ubezpieczenie skarżącej i jej małżonka: [...] złotych, lekarstwa: [...] złotych, koszty związane z używaniem samochodu osobowego (paliwo i ubezpieczenie): [...] złotych. Dodatkowo skarżąca załączyła wykaz prowadzonych postępowań sądowych wraz z ponoszonymi z tego tytułu wydatkami, które na przestrzeni dwóch lat, tj. roku 2010 oraz 2011 ukształtowały się na poziomie około [...] złotych. Przedstawiono również stan zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek udzielanych przez różne instytucje finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 11 stycznia 2011 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady, a ponadto jest formą dofinansowania strony postępowania sądowoadministracyjnego z budżetu państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście oraz obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej, która spełnia przesłankę wskazaną w powyższym przepisie. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11). W sprawie bezspornym jest, że miesięczne przychody uzyskiwane przez skarżącą i jej małżonka są regularne i wynoszą [...] złotych miesięcznie. Jednocześnie miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego i wydatkami na leczenie, na podstawie analizy przedstawionych przez skarżącą dokumentów, kształtują się na poziomie około [...] złotych. Z powyższych kwot, zdaniem Sądu, nie wynika, ażeby skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 (sto) złotych z tytułu wpisu od skargi. Nawet jeśli przyjąć, że oceniając sytuację finansową strony należy brać pod uwagę wydatki na prowadzenie przez nią postępowań toczących się przed sądami powszechnymi, postępowań administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych, to Sąd oszacował je na poziomie 15 (piętnastu) procent osiąganego przychodu, czyli na około [...] złotych miesięcznie. Nadal jednak, porównując całość wydatków z osiąganymi przychodami, nie pozwala to na stwierdzenie, że została spełniona ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Do powyższego zestawienia Sąd nie zaliczył natomiast wydatków związanych ze spłatą zobowiązań wynikających z umów kredytowych i pożyczek, uznając, że wyjaśnienia skarżącej w tym zakresie są niewystarczające. Nie mogąc bowiem ustalić zasadności zaciągania przez stronę tych zobowiązań, trudno uznać, że uzyskane w te sposób środki były niezbędne dla utrzymania skarżącej bądź członka jej rodziny. W tym miejscu wskazać należy również, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 maja 2011 r. sygn. I FZ 130/11 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli, nie pozwala na zaakceptowanie dawania priorytetu regulowaniu przez osobę zainteresowaną tym postępowaniem zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.