III SA/Gl 1053/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., znak [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona wraz ze skargą na ww. decyzję, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca nie posiada również żadnych nieruchomości, ani ruchomości, które można byłoby spieniężyć i zdobyć środki na opłacenie kosztów sądowych. Również stan na rachunkach bankowych spółki jest zerowy. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy spółki zamykał się w kwocie 1.800.000 zł. Na druku urzędowego formularza PPPr brak było oświadczenia co do wartości środków trwałych. Strona wskazała na druku urzędowego formularza PPPr, że w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 700.000 zł. Odnośnie oświadczenia w przedmiocie stanu rachunków bankowych posiadanych przez spółkę na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, oświadczyła ona, że posiada trzy rachunki bankowe, a mianowicie w: (...)Banku, Banku (...) i w Banku (...) z siedzibą w I. Z uwagi na to, że wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy nie zawierał żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu PPPr, pismem z dnia 13 października 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) dokumentów mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego, deklaracji podatkowych VAT – 7 (bądź zaświadczenia stwierdzającego fakt, że deklaracje takie nie są składane), przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o udokumentowanie faktu, że spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. W odpowiedzi na ww. wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, pełnomocnik strony nadesłał pismo procesowe z dnia 31 października 2014 r., w którym oświadczył, że z uwagi na problemy finansowe i lokalowe skarżącej, nie ma ona obecnie dostępu do poprzednio zajmowanej siedziby, w której znajduje się znaczna część prowadzonej przez nią dokumentacji. W tej sytuacji, na chwilę obecną skarżąca, nie jest w posiadaniu żądnych dokumentów, poza wyciągami z rachunków bankowych prowadzonych dla spółki w (...) Bank oraz w (...) Bank, które zostały dołączone do pisma jako załączniki. Pełnomocnik oświadczył jednocześnie, że spółka nie posiada aktualnie żadnych środków trwałych, ani dochodów. W piśmie tym zaznaczył, że jeżeli stronie "uda się uzyskać żądane dokumenty, to niezwłocznie przedstawi je Sądowi". Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 listopada 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że spółka w zasadzie nie nadesłała dokumentów, o jakie była wzywana. Nadesłała jedynie część wyciągów z prowadzonych przez nią rachunków bankowych – i to nie w takiej formie, jaka została sprecyzowana w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 13 października 2014 r. W tym stanie rzeczy referendarz stwierdził, że nasuwają się wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności oświadczeń składanych przez spółkę. Wszak skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego, który nie został zamieszczony w odpowiedniej rubryce druku urzędowego formularza PPPr. Dalej referendarz argumentował, że strona nie przedłożyła do akt sprawy żadnego dokumentu, z którego wynikałoby zaprzestane prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast z wydruku z rachunku bankowego w (...) Bank wynikało, że w dniu 30 lipca 2014 r. miała miejsce operacja bankowa określona, jako przelew przychodzący na rachunek spółki. Wynikało z niej, że wpłynęła na ten rachunek kwota 2.214 zł tytułem realizacji faktury nr [...]. Referendarz wskazał, że trudno zatem odnieść się do twierdzenia spółki, zgodnie z którym nie prowadzi ona już żadnej działalności gospodarczej. W konkluzji referendarz stwierdził, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia 8 grudnia 2014r. strona złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie podczas gdy z okoliczności przez niego wskazanych wynika, że przyznanie takiego prawa jest w pełni uzasadnione. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na zarządzenie referendarskie z dnia 14 listopada 2014 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a.– stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). NSA zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004r., FZ 360/04, CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006r., II OZ 211/06, CBOSA). Także brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006r., III SA/Wa 604/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). O przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Jak trafnie wskazał NSA w powołanym na wstępie postanowieniu z dnia 26 czerwca 2014r. sygn. akt I GZ 183/14 prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, że w sprawie wezwano pełnomocnika procesowego wnioskodawcy o szereg dokumentów, zarówno księgowych (bilans i rachunek zysków i strat za ostatni rok obrotowy), jak również dokumentów obrazujących stan dostępnej "żywej" gotówki (raport kasowy oraz wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujące operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy). Przedłożenie tych dokumentów źródłowych miało na celu wykazanie rzeczywistego stanu aktualnej kondycji finansowej spółki. Dokumenty te powinny istnieć i być dostępne w każdym czasie dla podmiotu prowadzącego profesjonalną działalność gospodarczą. W tym kontekście przypomnieć należy, że w odpowiedzi na wezwanie referendarskie z dnia 13 października 2014 r. pełnomocnik strony w piśmie z dnia 31 października 2014 r. oświadczył, że nie jest w posiadaniu żądanych dokumentów (poza wyciągami bankowymi). Zaznaczył także, że jeżeli stronie skarżącej "uda się uzyskać żądane dokumenty, to niezwłocznie przedstawi je Sądowi". Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, że do dnia rozpoznania sprzeciwu tj. do dnia 12 stycznia 2015r. strona nie przedłożyła żądanych przez referendarza dokumentów. W ocenie Sądu ponad dwumiesięczny okres był wystarczająco długi aby skarżąca, przy dołożeniu należytej staranności, weszła w posiadanie żądanych dokumentów i przedstawiła je Sądowi. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego. W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, z uwagi na niewykazanie, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego samego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.