III SA/Gl 106/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od opłat sądowych w całości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie praw pomocy, w którym Z. K. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku doprecyzował, iż jego intencją jest uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Argumentując wniosek podniósł, że w ramach dwóch postępowań sądowoadministracyjnych został zmuszony do wniesienia dwóch skarg, w których wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi łączną kwotę [...] zł, w tym [...] zł w ramach niniejszego postępowania. Oświadczył przy tym, że konieczność uiszczenia obu wpisów spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny (w tym [...] dziecka). Skarżący pozostaje zatrudniony na [...] etatu za wynagrodzeniem w kwocie [...] zł netto. Jego małżonka prowadzi działalność gospodarczą od [...]r. Z kolei w chwili obecnej znajduje się na urlopie wychowawczym i to skarżący pomaga w prowadzeniu jej firmy. Z. K. wraz z rodziną zamieszkuje u rodziców, gdzie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu. Skarżący oświadczył dalej, że miesięcznie wraz z żoną wydatkują kwotę około [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym: żywność – [...]zł, udział w czynszu i innych wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania – [...] zł, potrzeby dziecka - [...] zł oraz odzież, leki i inne – [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że Z. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. Wnioskujący odnotował w druku PPF z dnia [...] r., iż jego małżonka posiada nieruchomość rolną pow. [...] ha, zasoby pieniężne w kwocie [...] zł oraz samochód [...] marki [...] rok prod. [...]. Dochód gospodarstwa domowego skarżący określił w kwocie [...]zł netto. Z dniem [...] r. w związku małżeńskim skarżącego została wyłączona wspólnota majątkowa. Udzielając odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych wyjaśnień skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: zawiadomienia spółdzielni o wysokości opłaty czynszowej od dnia [...] r. – [...] zł oraz od dnia [...] r. – [...] zł, zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w roku [...] (skarżący osiągnął w tym okresie dochód w kwocie [...] zł po potrąceniu zaliczki, z kolei jego małżonka – odpowiednio [...] zł), wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki (na podstawie tych wyciągów ustalono, że w okresie, w którym skarżący sygnował druk PPF, stan wolnych środków pieniężnych na tych rachunkach wyniósł ok. [...] zł), przydział lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. [...] (wynika z niego, że głównym lokatorem w tym mieszkaniu jest ojciec skarżącego, dodatkowo "obowiązek" zamieszkania w tym lokalu ciąży na G., Z. i K. K.), księga przychodów i rozchodów działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego (dochód w okresie od [...] do [...] r. wyniósł [...] zł), dokumenty potwierdzające, że M. K. jest właścicielem gruntu rolnego pow. [...] ha. W piśmie procesowym z dnia [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący oświadczył, że zaświadczenie o osobach zamieszkujących nieruchomość (lokal w S. przy ul. [...]) z roku [...] jest aktualne. Przy piśmie tym nadesłano dodatkowo szereg innych oświadczeń, z których wynika, że: skarżący partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w kwocie od [...]-[...] zł, w zależności od wysokości czynszu (oświadczenie rodziców skarżącego z dnia [...] r.), miesięczne koszty utrzymania samochodu [...] kształtują się w przedziale od ok. [...] zł do [...] zł, skarżący wraz żoną i synem tworzą odrębne gospodarstwo domowe i z tego względu jego rodzice nie wyrażają zgody na udostępnienie dokumentów poświadczających ich dochody (oświadczenie rodziców skarżącego z dnia [...] r.). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości (vide pkt 4 i 5 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Przyszło w tym miejscu zaakcentować, że orzekanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, bez względu na zakres wniosku, polega na analizie wzajemnej relacji pomiędzy niezbędnymi kosztami sądowymi, jakie należy ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, a możliwościami finansowymi osoby wnioskującej, przy uwzględnieniu niezbędnych kosztów utrzymania. Należy jeszcze w tym miejscu zaznaczyć, że przez sformułowanie "możliwości finansowe osoby wnioskującej" należy rozumieć dochód wnioskodawcy i jego małżonka. Zgodnie bowiem z treścią art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Ustalono w tej sprawie, że wnioskodawca konsekwentnie w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swoją żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a wpływy z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej zalicza do dochodów tego gospodarstwa. Jednocześnie oboje partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku. Analiza dokumentacji źródłowej wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwoliła w tym przypadku stwierdzić, że poniesienie niezbędnych opłat sądowych przez Z. K., w tym wpisu sądowego od skargi na obecnym etapie postępowania, nie będzie skutkować uszczerbkiem koniecznego utrzymania. W tych ramach przyszło zauważyć, że w miesiącu, w którym skarżący zainicjował wpadkowe postępowanie przed tut. Sądem, stan środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych należących do niego i M. K. wyniósł ok. [...]zł. Trzeba nadto zaakcentować, że operacje bankowe zatytułowane "[...]", dokumentujące zakup papierów wartościowych ([...] sztuk akcji) na łączną kwotę [...] zł, dokonane w dniu [...] r. na rachunku bankowym żony skarżącego – w ocenie rozpoznającego wniosek - nie uzasadniają twierdzenia Z. K., że jakoby uiszczenie wpisów sądowych w obu sprawach zainicjowanych przed Sądem skutkowałoby uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (w tym [...] dziecka). W orzecznictwie przyjmuje się, że dokonywanie wydatków, które z punktu widzenia zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny wnioskodawcy nie mogą zostać uznane za konieczne do egzystencji nie może zostać potraktowane jako okoliczność uzasadniająca uwzględnienie takiego wniosku (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). Zatem podjęcie jakichkolwiek działań, które zmierza do uszczuplenia możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, które nie są niezbędne stronie do codziennej egzystencji, należy traktować jako przesłankę przemawiającą za odmową uwzględnienia wniosku. Wypada nadto zwrócić uwagę skarżącego, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Należy jednakże wskazać, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem wydaje się być kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Zdaniem rozpoznającego wniosek, wobec wykazanych wyżej okoliczności stanu faktycznego, skarżący – przed zainicjowaniem niniejszego wpadkowego postępowania - nie dokonał w tej sprawie racjonalnej oceny własnych możliwości finansowych. Krytycznie należy w tej sprawie odnieść się nadto do oświadczenia rodziców skarżącego, w którym odmawiają oni udostępnienia dokumentów źródłowych dotyczących ich możliwości finansowych, wskazując przy tym na odrębność gospodarstwa domowego ich syna. Zdaniem rozpoznającego wniosek, w obliczu przedłożonych oświadczeń i dokumentów, sytuacja domowa skarżącego odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przez pojęcie to należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa. Wszak skarżący wraz z żoną i synem mieszkają w lokalu mieszkalnym, którego głównym najemcą jest ojciec skarżącego oraz że partycypują w kosztach utrzymania tego lokalu. W praktyce, stosunkowo rzadkie są przypadki, w których osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadzą odrębne gospodarstwa domowe (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepubl.). Wypada w tym miejscu podkreślić, że wedle art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być bezpośrednio skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą bądź sam wnioskodawca nie podejmie starań w celu uzyskania niezbędnych informacji, to wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi się liczyć z negatywnymi konsekwencjami w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Konkludując, wniosek Z. K. nie zasługiwał na uwzględnienie, czemu dano wyraz z sentencji niniejszego orzeczenia. Podstawą zapadłego rozstrzygnięcia stał się art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.