III SA/Gl 1070/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 8.610,00 zł, "A", domagał się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że wnioskodawca jest osobą fizyczną, która utrzymywała się wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponieważ nie był w stanie regulować wszystkich zobowiązań działalność ta postawiona została w stan upadłości likwidacyjnej, a zatem majątkiem wnioskodawcy zarządza obecnie syndyk masy upadłości. Wnioskodawca natomiast nie posiada żadnych dochodów, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczek lub kredytów bankowych. Sam prowadzi gospodarstwo domowe, a w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi. Ponieważ nie jest w stanie wypracować jakichkolwiek środków na uiszczenie wpisu sądowego, odrzucając z tego powodu skargę, zostanie pozbawiony prawa do sądu i obrony swoich praw. Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem należność pieniężna w kwocie 860.948,00 zł, wynikająca z zaskarżonej decyzji, której prawidłowość zakwestionowana została w złożonej skardze. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). A ponieważ syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie oznacza, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r. wynika, że jego przybliżona wartość wynosi [...] zł. W tej sytuacji nie zasługuje na aprobatę argumentacja syndyka o konieczności przeznaczenia tychże środków na koszty postępowania upadłościowego, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie podkreśla się, iż realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 83/11, Lex nr 783857). Ponadto z treści postanowienia o ogłoszeniu upadłości ustalono, że dłużnik prowadzi w ograniczonym zakresie działalność gospodarczą, która przynosi niewielki dochód w wysokości ok. 1.500,00 zł miesięcznie, co więcej w związku z zamieszkiwaniem na nieruchomości będącej jedynym majątkiem przedsiębiorstwa zobowiązał się wraz z małżonką do uiszczania na rzecz syndyka czynszu najmu w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie. Tymczasem w treści urzędowego formularza nie odniesiono się do powyższych danych. Wskazano jedynie, że dłużnik nie posiada żadnych dochodów, sam prowadzi gospodarstwo domowe, a w bieżącym utrzymaniu korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Na poparcie powyższego nie przedłożono jednak żadnych dokumentów źródłowych, mimo że syndyk masy upadłości korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, który reprezentuje go przed tut. Sądem, a zatem to w jego gestii leżało odpowiednie i solidne przygotowanie stosownych wniosków procesowych i to nie tylko w aspekcie formalnym ale również i merytorycznym oraz ich udokumentowanie, tak aby przekonać Sąd bądź referendarza sądowego, że wnioskodawca rzeczywiście znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy. Ponieważ powyższe w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło nie sposób było uznać jakoby "A" zasługiwał na przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (vide: postanowienie NSA z 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06, Lex nr 1405508). To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jednak takich uregulowań (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 203/08, Lex nr 1028319). Ponadto nieuzasadnione byłoby twierdzenie, że syndyk masy upadłości jest w stanie ponieść dodatkowe i fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie może ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.