III SA/Gl 1122/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska –Kyć po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał I.N. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej [...] zł. Wskutek ponownego wniosku I. N. referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 lutego 2008 r., działając w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżąca nie wykazała, iż doszło w jej przypadku do pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej. W związku ze skargą kasacyjną pełnomocnika skarżącej od wyroku tut. Sądu z dnia [...] r., mocą którego oddalono skargę I. N. nadesłano urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca - ponownie w tej sprawie - zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, iż chwili obecnej ona syn i małżonek pozostają na utrzymaniu jej rodziców. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości ani ruchomości nadających się do zbycia, wartościowych przedmiotów w postaci obrazów lub antyków jak też żadnych akcji ani obligacji Skarbu Państwa. Mąż skarżącej jest w chwili obecnej bezrobotny bez prawa do zasiłku. Wnioskująca pełni zaś funkcję Prezesa Zarządu w spółce "A" Sp. z o.o. jednak nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Skarżąca zaakcentowała dalej, że prowadzona przez nią uprzednio działalność gospodarcza, tj. "B" została całkowicie zablokowana. Firma nie prowadzi działalności gospodarczej albowiem cała dokumentacja, środki, rachunki bankowe zostały zajęte i zatrzymane przez prokuraturę i przekazane do postępowania w Sądzie Okręgowym w K. sygn. akt [...] . Strona podniosła, iż w innych także sprawach toczą się postępowania co wiąże się z koniecznością poniesienia w nich również opłat, co obecnie przekracza możliwości finansowe strony. Pismem z dnia 30 marca 2009 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy wraz z dokumentami potwierdzającymi fakt ich zajęcia gdyby miał on miejsce, kopii zeznań podatkowych za rok 2007 i 2008 r. złożonych przez skarżącą, jej małżonka oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym alternatywnie informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w postaci PIT-11 za wskazane okresy rozliczeniowe, zaświadczenia potwierdzającego, że małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wraz z informacją o ilości proponowanych małżonkowi miejsc pracy, wykazanie stosownymi dokumentami likwidacji "B" jak i istnienia stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, zaświadczenia potwierdzającego, że zajęcia majątku skarżącej są nadal aktualne. Wezwanie zawierało pouczenie, zgodnie, z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca nadesłała plik dokumentów, w tym: tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, zaświadczenie o zameldowaniu członków jej rodziny, zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2007 oraz informację PIT-11 o dochodach męża skarżącej za 2008 r. Referendarz na wstępie powołując art. 165 P.p.s.a. wskazał, iż postanowienia wydane w tym trybie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem referendarza taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca. W tym względzie referendarz podkreślił, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek zatem udowodnienia, iż w konkretnym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy ciąży na osobie, która o taką pomoc się stara. Strona w tym zakresie nie wywiązała się z tego obowiązku gdyż m.in. nie przedłożyła: zeznania podatkowego za rok 2008, które pozwoliłoby na weryfikację jej oświadczenia co do braku dochodów m.in. z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej, dokumentów potwierdzających aktualność zajęć dokonanych na jej majątku, dokumentów obrazujących skalę wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej jak i nie wykazano przy tym w jaki sposób i przez kogo wydatki te są ponoszone. W sprzeciwie na to postanowienie sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika zawnioskowano o uchylenie spornego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie z ostrożności procesowej o zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zarzucono błędną ocenę , iż nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sprawie jak i to, iż nie nastąpiło zastosowanie się w pełnym zakresie do wystosowanego wezwania, podczas gdy stanowiło ono jedynie wskazówkę do charakteru wymaganych dokumentów. Podkreślono, iż żądane dokumenty za wyjątkiem zeznania podatkowego za 2008 r. zostały nadesłane. Nadto ponowiono argumenty zaistnienia w przypadku skarżącej braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych spowodowanych tym, iż strona nie prowadzi działalności gospodarczej, wcześniej prowadzona firma została zlikwidowana i obecnie wraz rodziną pozostaje na utrzymaniu rodziców. Zeznanie podatkowe za 2008 r. podlegało korekcie co niejako ma tłumaczyć to, iż zeznania tegoż nie przedłożono. Podniesiono, iż wydane postanowienie nie uwzględnia wszystkich okoliczności mających wpływ na jego treść jak i całości okoliczności faktycznych istniejących na dzień złożenia wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Z treści art. 165 p.p.s.a. wynika, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były one zaskarżone a nawet prawomocne. Ponieważ w przedmiotowej sprawie Sąd wydał w dniu 16 kwietnia 2007 r. postanowienie przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę [...] zł,. a następnie w dniu 18 lutego 2008 r. postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy z uwagi na brak zmian w sytuacji faktycznej strony wnioskującej o pomoc. Zatem w niniejszym postępowaniu wpadkowym należało w pierwszej kolejności zbadać czy skarżąca powołała we wniosku nowe okoliczności, których nie podniosła uprzednio. Po analizie akt sądowych Sąd doszedł do przekonania , iż zmiana taka nastąpiła albowiem poprzednio strona i jej małżonek byli zatrudnieni w "A" sp. z o.o. z wynagrodzeniem łącznym [...] zł brutto. Teraz zaś jedynie strona skarżąca jest zatrudniona w w/w spółce na stanowisku prezesa zarządu, przy czym jak utrzymuje, nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia i pozostaje wraz ze swymi bliskimi na utrzymaniu rodziców. Małżonek jest osobą bezrobotną bez dochodów, w tym względzie podnieść jednak trzeba, iż okoliczności tej w jakikolwiek sposób nie uprawdopodobniono poprzez stosowne zaświadczenie wystawione przez urząd pracy. Zauważając istnienie zmian w stosunku do stanu faktycznego istniejącego w momencie złożenia uprzedniego wniosku stwierdzić jednakże należy, iż ich zaistnienie nie oznacza jednocześnie by uznać, iż w sprawie wykazane zostały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić należy, iż instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Do nich zaliczyć można osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 10.06.2005r., sygn. akt II OZ 469/05, niepublik.). Jak już nadmieniono z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu strona skarżąca zadaniu temu nie sprostała. Zarówno wniosek i sprzeciw zostały tak sformułowane by nakreślić jedynie istnienie negatywnych okoliczności faktycznych mających uzasadniać jego trafność. Strona natomiast nie podjęła w sposób należyty działań, które pozwoliłyby na obiektywną ocenę możliwości płatniczych strony. Przede wszystkim strona utrzymuje, iż wraz z rodziną pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą wydatki z tym związane, jednak w jakikolwiek sposób twierdzeń tych nie uwiarygodniła. Nadmienić należy, iż jak wynika z nadesłanej umowy najmu z dnia [...] r., przedłużonej do dnia [...] r. przedmiotem tej umowy jest lokal mieszkalny o powierzchni 112 m² gdzie czynsz ustalono z coroczną waloryzacją wg wskaźnika GUS na kwotę [...] zł m-nie. Strona ma ponosić – jak z umowy wynika - także wydatki związane z eksploatacją przedmiotu najmu : w tym czynsz, wywóz śmieci, ciepła i zimna woda, ochrona, koszty zużycia energii mieszkania. Przedstawiony standard mieszkania, koszt jego najmu i dalsze koszty związane z jego utrzymaniem, w sytuacji gdy twierdzeń co do ich ponoszenia przez rodziców strony skarżącej w żaden sposób nie uwiarygodniono, przeczą w ocenie Sądu tak trudnej sytuacji strony jaka ma wynikać z wniosku o prawo pomocy, a w ten sposób powodować uznanie, iż nastąpiło wykazanie przez stronę niemożności poniesienia kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe tego bowiem wpisu dotyczą. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie złożonego wniosku miano również na uwadze i to, iż strona skarżąca nie wykonała w należyty sposób wezwania referendarza z dnia 30 marca 2009 r. i nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. W szczególności, nie nadesłano wyciągów bankowych swoich jak i małżonka mogących potwierdzać dokonanie zajęć na tychże kontach. Wyjaśnienie natomiast w tym względzie w piśmie procesowym z [...] r., iż konta zostały zajęte w [...] r. w żaden sposób nie stanowi dowodu tych twierdzeń . W świetle wyżej wskazanych okoliczności, oceny w przedmiocie braku wykazania przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, nie zmienia także to, iż strona jest zobowiązana do efektywnego poniesienia wpisów od skarg kasacyjnych w kilku postępowaniach sądowych – co zaakcentowano w sprzeciwie - jak i to, iż przy sprzeciwie przesłano zeznanie podatkowe za 2008 r. z dochodem w kwocie [...] zł, wykazanym jako dochód A. N. Natomiast wobec podnoszonej okoliczności, iż strona nie pobiera wynagrodzenia pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki "B" na marginesie jedynie podjętego postanowienia można podnieść, iż nie wypłacanie wynagrodzenia za pracę stanowi wykroczenie pracownicze stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 kodeksu pracy . Wobec powyższego, gdy w ocenie Sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła by nie mogła ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny przychylenie się do wniosku skarżącej nie jest uzasadnione.