III SA/Gl 1188/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania tych kosztów, a zdobycie tych środków byłoby dla niego obiektywnie niemożliwe. Działalność gospodarcza wnioskodawcy jest obecnie zawieszona, w związku z czym nie uzyskuje on z niej aktualnie żadnych dochodów. Wnioskodawca ma trójkę dzieci: D. ([...] lat), na którą płaci alimenty w kwocie 800 zł miesięcznie; M.( [...] lat), na którą uiszcza dobrowolnie kwotę 800 zł miesięcznie i rocznego syna A. z aktualnego związku, z którym razem mieszka. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną F. G., która przebywa obecnie na urlopie wychowawczym, i z synem A. Ostatnie wynagrodzenie żony wnioskodawcy wypłacono jej w czerwcu 2015 r. Wnioskodawca zarabia aktualnie 1.464,48 zł netto, i choruje. Cały dochód jego rodziny wydatkowany jest na podstawowe i bieżące potrzeby i opłaty. Z kolei w razie pojawienia się dodatkowych kosztów – konieczna jest pomoc i wsparcie krewnych. Skarżący wg swojego oświadczenia nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się aktualnie jedynie jego wynagrodzenie w kwocie 1.464,48 zł netto. Swoje miesięczne wydatki oszacował następująco: alimenty na rzecz córek: D., M.(po 800 zł); media (100 zł); prąd (70 zł); woda (70 zł); Internet (20 zł); leki i środki czystości (po 100 zł); produkty dla syna A. G. – łącznie 600 zł. Do wniosku dołączono: wyrok rozwodowy z dnia [...]r. (rozwiązujący małżeństwo wnioskodawcy z A. G. i ustalający kwotę alimentów na rzecz wspólnej, małoletniej córki D. G.na kwotę 800 zł); zaświadczenie o aktualnych zarobkach wnioskodawcy; odpis aktu małżeństwa zawartego przez wnioskodawcę z F. G.; odpisy aktów urodzenia A. G. i córki z pierwszego małżeństwa D. G. oraz dokumenty obrazujące stan zdrowotny wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 13 października 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: oświadczenie F. G., z którego wynika, że aktualnie przebywa ona na bezpłatnym urlopie wychowawczym (od sierpnia 2016 r.); zeznania podatkowe za 2016 r.: F. G. i wnioskodawcy; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy i jego żony (oba wyciągi za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.); prośba J. W. o przesyłanie alimentów na rzecz jej córki M. G. na określony rachunek bankowy; transakcje bankowe obrazujące trzykrotny przelew kwoty 900 zł – tytułem "dla M."; dokument potwierdzający fakt zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego z dniem 1 marca 2016 r.; zaświadczenie o zajęciu rachunku wnioskodawcy w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym; oświadczenie o wydatkach wnioskodawcy i oświadczenie jego ojca K. G. z którego wynika, że wnioskodawca mieszka w jego mieszkaniu i przekazuje ojcu z tego tytułu jedynie 240 zł miesięcznie (opłaty za media, wodę i prąd). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy nie posiada wprawdzie kompetencji do ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia w konkretnej sprawie, ani ustalania kwoty wpisu sądowego od skargi. Jednak na użytek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie, należy przyjąć, że wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie stanowi kwota wskazywana konsekwentnie przez stronę skarżącą, reprezentowaną przecież w toku całego postępowania sądowego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, tj.: 635.573 zł. W tym przypadku pobierany jest wpis sądowy o charakterze stosunkowym, który, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) wynosi 6.356 zł. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że z analizy przedłożonych materiałów wynika, że wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jego wniosku (tj. zwolnieniem od kosztów sądowych). Wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym, razem ze swoją żoną F. i półtorarocznym synem A. Z jego oświadczenia wynika, że jedynie on aktualnie uzyskuje we wspólnym gospodarstwie domowym regularny dochód – wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.465 zł netto miesięcznie. Od marca 2016 r. wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej (jest ona zawieszona). Jednocześnie deklaruje on wydatki, które znacznie przekraczają jego miesięczny dochód. Płaci on alimenty na swoją córkę z pierwszego małżeństwa D. G. oraz na M. – do rąk jej matki J. W. – po 800 zł, wg jego oświadczenia złożonego na druku formularza PPF. Wydatki na utrzymanie jego syna A. zamykają się w kwocie około 600 zł miesięcznie, a pozostałe opłaty wynoszą w sumie 400 zł. Daje to łączną kwotę 2.600 zł. Wnioskodawca mieszka wraz ze swoją rodziną w lokalu mieszkalnym, stanowiącym własność jego ojca, K. G., ponosząc tylko opłaty za media. Co istotne, wskazana wyżej kwota regularnych miesięcznych wydatków (2.600 zł) nie obejmuje zakupu żywności dla obojga małżonków G. oraz zakupu odzieży i środków czystości. Jednocześnie, podkreślić należy, że wnioskodawca korzysta w sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata. Skarżący wykazał odpisem skróconego aktu urodzenia fakt swojego ojcostwa odnośnie syna A. i córki D. G. Brak jednak odpowiedniego i analogicznego wykazania ojcostwa wnioskodawcy odnośnie M., na rzecz której (do rąk jej matki J. W.) opłaca "dobrowolnie" alimenty w kwocie 900 zł miesięcznie (kwota wykazana potwierdzeniami przelewu). W tym stanie rzeczy nie można wykluczyć, że świadczenie wnioskodawcy na rzecz M. jest jego dobrowolnym świadczeniem, nie opierającym się na konkretnym obowiązku prawnym. Jednym słowem wydatki wnioskodawcy w żadnym razie nie znajdują pokrycia w wykazanych przez niego dochodach. Pomiędzy wskazanymi wydatkami gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a uzyskiwanym przez niego dochodem zachodzi wyraźna dysproporcja. Dla porządku, należy w tym miejscu stwierdzić, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). W orzecznictwie sądowym funkcjonuje także stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W tej sytuacji, możliwość poniesienia przez wnioskodawcę kosztów niniejszego postępowania sądowego, należy rozpatrywać w aspekcie aktualnej kondycji finansowej jego żony, która prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Z analizy wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez żonę wnioskodawcy w A wynika, że okresowo dokonywane są na tym rachunku operacje o relatywnie znacznej wartości. Przykładowo, w dniach 24 sierpnia i 23 września 2016 r. wnioskodawca wpłacił na ten rachunek kwotę 300 zł. Z kolei w dniu 27 lipca 2016 r. miały miejsce trzy wpłaty własne na ten rachunek (wpłaty gotówki we wpłatomacie), opiewające na kwoty: 4.000 zł, 3.900 zł i 1.500 zł. W tym samym dniu dokonano przelewu z tego rachunku bankowego na rachunek firmy B kwotę 1.879,21 zł oraz przelano kwotę 7.410,12 zł na rzecz C. Wynika z tego, że rachunek bankowy F. G. jest zasilany znaczną gotówką. Zwrócić należy uwagę na opłatę w wysokości 7.410,12 zł dokonaną na rzecz C. Wywnioskować z tego faktu można, że z rachunku bankowego F. G. opłacono wyjazd turystyczny (wczasy) w relatywnie wysokiej kwocie. Tymczasem przesłanką przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno jest uznać, aby rodzina wnioskodawcy, która może sobie finansowo pozwolić na wyjazd na wczasy, w których sama opłata za nie w biurze podróży zamyka się w kwocie przekraczającej 7.000 zł, była rodziną, która nie może ponieść kosztów sądowych, które są niższe, aniżeli koszt tych wakacji. Prawo pomocy jest instytucją, która ma umożliwić skorzystanie z ochrony sądowej osobom ubogim, tj. takim osobom, którym poniesienie kosztów sądowych może spowodować (i z reguły powoduje) uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Trudno jest tymczasem uznać – szczególnie w obecnych warunkach socjalno-bytowych w naszym kraju – za ubogie osoby, które ponoszą takie wydatki na swój wypoczynek wakacyjny. Podkreślić należy, że wydatek ten poniesiony został już po wniesieniu skargi do tutejszego Sądu (wraz ze skargą złożony został wniosek o prawo pomocy). Dla porządku odnieść należy się do zaświadczenia z dnia [...] r., z którego wynika, że rachunek wnioskodawcy w A jest obciążony zajęciami egzekucyjnymi na kwotę ponad 1.500.000 zł. Jednakże, jak przyjmuje się w orzecznictwie, sam fakt zajęcia konta nie oznacza przecież sam przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie (stanowisko zawarte w postanowieniu WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010 r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399). Wnioskodawca nie wykazał takiej okoliczności. Mając na uwadze powyższe wywody, stwierdzić należy, że wnioskodawca powinien być jednak w stanie wygospodarować odpowiednią kwotę i uiścić wpis sądowy od skargi. Tym bardziej, że przecież ponosi już w tej sprawie fakultatywne koszty postępowania, w sprawie jest on bowiem reprezentowany przez adwokata z wyboru. De facto, skarżący składając wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, i ponosząc jednocześnie fakultatywne koszty postępowania, zamierza uniknąć ponoszenia kosztów obligatoryjnych. W ocenie rozpoznającego przedmiotowy wniosek, brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, aby uznać, że wnioskodawca spełnia przesłankę uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy w części – tj. strona nie zdołała wykazać, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Przeciwnie, z analizy stanu majątkowego skarżącego i jego żony wynika, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.