III SA/Gl 127/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF. Na druku aktualnie obowiązującego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnioskodawca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów sądowych. Na jej utrzymaniu znajduje się jej córka M., która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej opieki ze strony matki i nieustannej specjalistycznej opieki lekarskiej. Sama skarżąca również znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej. Wysokie koszty pochłaniają wizyty lekarskie i zakupy leków. Córka uczęszcza do szkoły językowej u "[...]", czynsz za mieszkanie wynosi 483,59 zł miesięcznie, a koszty utrzymania mieszkania zamykają się w kwocie około 600 zł miesięcznie. Z jej oświadczenia wynika, że pozostaje we wspólnym, trzyosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoim mężem G. W. i ich córką M. W. Wnioskodawca oświadczyła jednocześnie, że mieszkanie o powierzchni 52 m2 stanowi własność jej córki, z którą razem mieszka w tym lokalu. W małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej od 2009 r., a ponadto małżonkowie formalnie znajdują się w separacji. Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się jej wynagrodzenie, które wynosi przeciętnie 1.300 zł netto. Mąż skarżącej nie przyczynia się do utrzymania córki, pozostając ze skarżącą w formalnej separacji. Załącznikiem do druku formularza PPF były dokumenty obrazujące stan zdrowia skarżącej oraz jej córki; orzeczenie o niepełnosprawności jej córki; druczki opłat za media; informacja o opłatach za użytkowanie lokalu mieszkalnego; zaświadczenie o wynagrodzeniu wnioskodawcy oraz zaświadczenie o uczęszczaniu córki skarżącej na lekcje języka angielskiego u "[...]". W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała następujące dokumenty: zaświadczenia o wynagrodzeniu skarżącej; dokumenty obrazujące prowadzone przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne; zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy; zeznanie podatkowe PIT-37 wnioskodawcy za 2014 r. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że jego klientka pobiera wynagrodzenie w gotówce i w takiej też formie reguluje wszelkie obciążające ją opłaty. Z tego powodu na posiadanym przez nią rachunku bankowym w Banku "A" nie są dokonywane żadne transakcje. Odnośnie braku jakiejkolwiek dokumentacji odnoszącej się do męża wnioskodawcy, pełnomocnik stwierdził, że strona pozostaje ze swoim mężem w faktycznej separacji, poza tym, w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżąca nie ma dostępu do żądanych dokumentów dotyczących jej męża. Ponadto, skarżąca nie zaciągała żadnych pożyczek na utrzymanie swoje i córki, ani nie pomagają jej w tym zakresie inne osoby. Jedynie mąż skarżącej sporadycznie przeznacza środki pieniężne na pomoc swojej córce M. Wnioskodawca nie posiadała i nie posiada żadnych zaległości płatniczych za czynsz i media. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie zdołała udowodnić w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie jej wniosku. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z G. W. Na druku urzędowego formularza PPF strona skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne, trzyosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją córką M. i jej ojcem G. W. W toku gromadzenia materiału źródłowego strona, reprezentowana przez adwokata z wyboru, stwierdziła, że nie prowadzi ze swoim mężem wspólnego gospodarstwa domowego, pozostaje z nim bowiem w separacji faktycznej. Mąż udziela sporadycznej pomocy finansowej ich wspólnej, małoletniej córce M. Podstawowy dochód skarżącej zamyka się w kwocie 1.200 zł netto. Z tej kwoty wnioskodawca ponosi wszelkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności, odzieży, środków czystości oraz pokrywa koszty leczenia. Co istotne, wnioskodawca nie miała i nie ma zaległości płatniczych w regulowaniu powyższych opłat. Prowadzone jest wprawdzie przeciwko stronie skarżącej postępowanie egzekucyjne, które obciąża jej wynagrodzenie. Poza tym skarżąca nie posiada żadnego zadłużenia z tytułu zaciąganych pożyczek, czy kredytów. Wnioskodawca jest jednak w stanie ponosić wydatki związane z pobieraniem przez córkę lekcji języka angielskiego u "[...]". Należy mieć również na uwadze, że koszty leczenia oraz zakupu leków dla córki wnioskodawcy – i dla niej samej – również są znaczne. W istocie nie wiadomo, czy wnioskodawca pozostaje rzeczywiście jedynie w dwuosobowym gospodarstwie domowym ze swoją małoletnią córką. Kwestia ta jest istotna w aspekcie badania przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (a więc także ze swoim mężem G. W.) – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe wszystkich tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Wnioskodawca nie zdołała jednak w żaden sposób wykazać, że rzeczywiście funkcjonuje jedynie w dwuosobowym gospodarstwie domowym. Należy stwierdzić, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). W orzecznictwie sądowym funkcjonuje także stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, LEX nr 1363511). Odnośnie zaś obowiązującej w małżeństwie W. ustroju rozdzielności majątkowej, stwierdzić należy, że jak sama nazwa wskazuje, "rozdzielność" odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Rozdzielność ta dotyczy więc zobowiązań w sferze prawa materialnego (przykładowo zobowiązań cywilnych, czy też podatkowych). Abstrahując jednak o wyżej wskazanych braków stwierdzić należy, że skarżąca zainicjowała cztery równolegle toczące się postępowania sądowoadministracyjne (sygn. akt: III SA/Gl 126 – 129/16). Wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 47.372 zł. i kwota ta nie jest sporna, wskazuje ją bowiem zarówno strona skarżąca i organ. Pomimo tego, że kwestia ta nie znajduje się w zakresie kompetencji referendarza sądowego, stwierdzić należy, że w takiej sprawie pobierany jest wpis sądowy o charakterze stosunkowym. Wpis w przedmiotowej sprawie wynosi 1.422 zł, na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Natomiast łączny, sumaryczny wpis sądowy w czterech ww. sprawach wyniesie 3.423 zł. Uiszczenie takiej kwoty może rzeczywiście mieścić się poza zakresem możliwości finansowych wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca powinna być w stanie uiścić wpis w kwocie 100 zł od skargi w tej sprawie. Uwzględniając taki sam zakres częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałych sprawach, wnioskodawca będzie zobowiązana do uiszczenia łącznie, sumarycznego wpisu od czterech skarg w kwocie 400 zł. Wpis ten będzie stanowił jedynie 11 % kwoty, którą skarżąca byłaby zobowiązana uiścić w przypadku całkowitej odmowy zwolnienia jej od kosztów sądowych. Jak wynika z analizy nadesłanych przez nią materiałów oraz jej oświadczeń, uiszcza ona wszelkie opłaty, nie posiada żadnych zaległość płatniczych oraz korzysta z usług fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca powinna być również w stanie uiścić drobną cząstkę kosztów sądowych w ww. sprawach. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.