III SA/Gl 1296/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący domagał się jego zmniejszenia do kwoty [...] zł. Żądanie to rozszerzył następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazał częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącego w kwocie [...] zł, do której skierowane zostało postępowanie egzekucyjne. Ponieważ potrącana przez komornika kwota wynosi [...] zł, "na rękę" otrzymuje [...] zł. Poza domem o pow. [...] m2, do którego przylegają budynki gospodarcze innych składników majątku nie posiada. Dane te uzupełnił nadesłaną przy piśmie z dnia [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że skarżący zalega z opłatami za energię elektryczną. Łączne zadłużenie z tego tytułu na dzień [...] r. wynosiło [...] zł. Ponadto zobowiązany jest do regulowania opłat za wodę rzędu [...] zł, a nadto podatków od nieruchomości i leśnego, których raty ustalono łącznie na poziomie [...] zł. Dodatkowo z uwagi na stan zdrowia żony na leki wydatkuje: [...] zł (vide: paragon z lipca 2013 r.) oraz [...] zł (vide: paragon z września 2013 r.). Tymczasem prowadzona przez skarżącego od [...] r. działalność gospodarcza została zakończona, a wpis w ewidencji wykreślony [...] r. Dlatego też jego dochody za ubiegły rok podatkowy wynosiły [...] zł. Obejmowały one poza świadczeniem emerytalnym rzędu [...] zł również najem lub dzierżawę w kwocie [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Przedstawiając swoją sytuację finansową skarżący ograniczył się bowiem jedynie do przywołania takich danych, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast informacje odnoszące się do syna M. S. i synowej Ż. S., którzy jak ustalono z akt o sygn. III SA/Gl 1177/13 wspólnie z nim zamieszkują. Tymczasem te mają istotne znaczenie w sprawie, jako że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym pod pojęciem "sytuacji majątkowej strony" rozumie się również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego też ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania, albowiem możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania stanowi istotny element, który kształtuje sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Zatem tak długo jak skarżący uchylać się będzie od wskazania posiadanych przez syna i synową składników majątku oraz uzyskiwanych przez nich dochodów, jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Dotyczy to również dodatkowych źródeł przychodu w postaci najmu lub dzierżawy, albowiem z nadesłanego przy piśmie z dnia [...] r., materiału dowodowego nie można było w żaden sposób stwierdzić czy te nadal są uzyskiwane czy też nie (vide: zeznanie podatkowe PIT-36 za 2012 r.). W tej sytuacji przyjąć należało, że podane przez skarżącego okoliczności faktyczne nie były wystarczające do uznania, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Budziły one bowiem poważne wątpliwości odnoszące się przede wszystkim do źródeł utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, dlatego też niemożliwe było uzyskanie pewności, co do rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. A ponieważ w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 211/06 niepubl.). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.