III SA/Gl 1345/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. jawnej w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie kosztów postępowania podatkowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r dotyczącego umorzenia postępowania w sprawie kosztów postępowania podatkowego "A" Sp. jawna w C. (zwana dalej "A" lub Spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając ten wniosek Spółka w przedłożonym urzędowym formularzu PPPr wskazała, iż zajmuje się sprzedażą paliw, a w 2013 r. wypracowała zysk rzędu [...] zł. Podniosła przy tym, iż jej majątek w postaci wkładów wynosi [...] zł, a wartość posiadanych środków trwałych szacuje się na [...] zł, jednakże na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadany przez "A" rachunek bankowy wykazywał ujemne saldo rzędu [...] zł. Jako uzupełnienie podanych danych, Spółka do akt sprawy przedłożyła: - deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał 2014 r., gdzie zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: wrzesień - [...] zł, październik - [...] zł i listopad - [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego obrazujące posiadany limit zadłużenia, - oświadczenia wspólników Spółki M. i G. P., z których ustalono, że są oni "B" S.A. hipoteką w wysokości [...] zł. Poza dochodami ze Spółki innych źródeł utrzymania nie posiadają, a te w 2013 r. wynosiły po [...] zł. Na podstawie przedłożonych informacji postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem dnia 30 stycznia 2015 r. "A" złożyła od tego postanowienia sprzeciw, w którym zarzuciła referendarzowi sądowemu, że niewłaściwie ocenił kondycje finansową Spółki. Wskazała, że postępowanie w sprawie nie zostało wszczęte z inicjatywy Spółki, która nie jest przygotowana na koszty z nim związane. Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm – zwanej dalej P.p.s.a.) "A" została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów: - raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca, - deklaracji podatkowych VAT - 7 za następujące miesiące 2014 r. : lipiec sierpień oraz grudzień; - przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Wraz z pismem z dnia 10 marca 2015 r. "A" przedłożyła opisane dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Natomiast na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie podkreślić trzeba, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Sąd stanął na stanowisku, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z przedstawionej przez Stronę skarżącą materiałów wynika, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą deklarując zysk, który w 2013 r. wynosił [...] , wykazuje podstawy opodatkowania za następujące miesiące 2014 r. : lipiec-[...] zł, sierpień – [...] zł, wrzesień – [...] zł, październik – [...] zł, listopad – [...] zł i grudzień – [...] zł. Nadto Spółka posiada kapitał zapasowy rzędu [...] zł oraz majątek o wartości [...] zł. Podkreślić należy, iż Strona skarżąca pomimo zwiększenia limitu zadłużenia do [...] zł na rachunku bankowym, i ponoszenia comiesięczne koszty związanych z przedmiotowym limitem zadłużenia (odsetki od wykorzystanej części kredytu w kwocie około [...] zł miesięcznie) nie wykorzystuje przyznanego limitu w całości, a w ostatnich 3 miesiącach saldo dostępne kształtowało się w następujących kwotach : na dzień 1 grudnia 2014 r. saldo dostępne [...] zł, na dzień 2 stycznia 2015 r. saldo dostępne [...] zł, na dzień 2 lutego 2015 r. saldo dostępne [...] zł, natomiast na dzień 28 lutego saldo dostępne wynosiło [...] zł. Saldo dostępne spółki wskazuje na znaczne wpływy na konto środków oraz dysponowanie przez "A" znacznymi sumami pieniędzy. Sąd stanął na stanowisku, iż z analizy sald dostępnych na rachunku bankowych oraz uprzednio wymienionych dokumentów wynika, że spółka nie znajduje się w kondycji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy polegającego na zwolnieniu od wpisu sądowego w kwocie 100 zł. W tym miejscu, zaakcentować należy, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił, jak na wstępie.