III SA/Gl 136/15

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. (G.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej 1.000,00 zł (słownie: jeden tysiąc złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 90.636,00 zł, skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i [...] synem. Ich dochody to: zasiłek dla bezrobotnych męża w wysokości ok. 700,00 zł netto oraz zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka pobierany przez skarżącą w kwocie 1.250,00 zł netto. Wprawdzie oświadczyła, że prowadzi jeszcze działalność gospodarczą w ramach której posiada naczepę [...] rocznik [...] r. o wartości ok. [...] zł, niemniej jednak wskazała, że działalność ta z uwagi na zablokowane przez Urząd Skarbowy w D. konta bankowe nie przynosi zysku tylko straty (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2013 r.). Dlatego też razem z mężem zamieszkuje u rodziców. W ten sposób pokrywa jedynie część opłat za mieszkanie, tj. energię elektryczną (ok. 100,00 zł), gaz (ok. 150,00 zł), wodę (ok. 150,00 zł). Dodatkowo na utrzymanie dziecka przeznacza ok. 850,00 zł, natomiast na własne i męża wyżywienie oraz środki czystości wydatkuje ok. 700,00 zł. Ponadto w związku z prowadzoną działalnością skarżąca opłaca ubezpieczenie zdrowotne w wysokości ok. 270,00 zł. Korzysta też z pomocy rodziców, albowiem zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez męża tylko przez pierwsze dwa miesiące wynosił ok. 700,00 zł, natomiast przez kolejne cztery miesiące wynosi ok. 550,00 zł. Jak wynika z oświadczenia o posiadanym majątku syn skarżącej na podstawie umowy darowizny jest właścicielem domu o pow. [...] m2 i nieruchomości rolnej o pow. [...] m2. W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłała: zaświadczenie z PUP o wysokości pobieranego przez męża zasiłku dla bezrobotnych, podatkową księgę przychodów i rozchodów firmy PHU "A", gdzie za grudzień 2014 r. wykazano wartość sprzedanych towarów i usług oraz inne przychody narastająco od początku roku w kwocie [...] zł, podczas gdy wydatki kształtowały się na poziomie [...] zł, co oznacza, że wypracowany dochód wynosił 2.134,31 zł. Ponadto za styczeń i luty 2015 r. poza wydatkami rzędu 2.326,63 zł innych nie zaksięgowano. Według wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych w "B" Bank i "C" żadnych operacji uznaniowych w ostatnim kwartale nie odnotowano. Jedynie na rachunku osobistym męża prowadzonym w "D" zaksięgowano kwotę [...] zł (vide: operacja z [...] r.), z której zapłacono fakturę w "E" Sp. z o.o. Według przedłożonych dokumentów źródłowych ponoszone w związku z utrzymaniem domu wydatki obejmują: energię elektryczną (143,00 zł), podatek od nieruchomości (119,00 zł dot. nieruchomości syna), gaz (219,22 zł dot. nieruchomości syna), wodę (183,51 zł), telefon (118,89 zł). Skarżąca razem z mężem pokrywa jedynie ich połowę. Dodatkowo korzysta ze wsparcia finansowego rodziców (vide: oświadczenie złożone w tym przedmiocie), albowiem choć działalność matki została zawieszona [...] r. to wynagrodzenie jej ojca wynosi [...] zł (vide: zaświadczenie o dochodach). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 roku zwolnił skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 5000,00 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W dniu [...] roku do tut. Sądu wpłynął sprzeciw od niniejszego postępowania referendarza sądowego. W powyższym sprzeciwie skarżąca podniosła jeszcze raz okoliczności wymienione we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy podkreślając zwłaszcza, że rodzice skarżącej nie mają możliwości udzielenia pomocy finansowej córce ponad tą, którą już świadczą. Ponadto, skarżąca nie ma możliwości pozyskania środków finansowych z majątku syna, albowiem majątek ten nie przynosi dochodów, a jego sprzedaż jest niemożliwa bez zgody sądu rodzinnego. Co więcej, skarżąca podkreśliła, że syn nie uzyskał tego majątku od skarżącej, a zatem nie jest w stosunku do niej zobowiązany do świadczeń jak obdarowany w stosunku do darczyńcy. Dodatkowo, strona skarżąca wskazuje, że od czasu złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jej sytuacja życiowa uległa zmianie. Przede wszystkim skarżąca nie uzyskuje już dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego, albowiem okres roczny od urodzenia dziecka już upłynął. Skarżąca nie pracuje albowiem zajmuje się wychowywaniem małego dziecka. Prowadzona przez nią działalność została zawieszona z uwagi na brak możliwości jej prowadzenia oraz brak dochodów z tego tytułu. Ponadto wskazała, iż nadpłata wykazana w zeznaniu podatkowym PIT- 36 nie została jej zwrócona z uwagi na toczące się przeciwko niej postępowania administracyjne. Wystąpiła, jak wskazała do US o stosowne potwierdzenie tej okoliczności. Mąż skarżącej obecnie podjął zatrudnienie i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości około 1400 zł netto/m. Ponownie zatem stwierdziła iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie oraz rodziny, co przemawia za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania w całości. Na dowód skarżąca załączyła akt urodzenia dziecka, zaświadczenie o zawieszeniu działalności, dokumentację potwierdzającą brak zwrotu nadpłaty, zaświadczenie o zarobkach. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że Strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Przyjąć należało, jednak że skarżąca nie będzie w stanie opłacić całości wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł. Dlatego też Sąd uznał, że przyznanie skarżącej stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z należnego wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 1.000,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jej prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że mąż skarżącej osiąga dochody z pracy w wysokości 1.400,00 zł miesięcznie (vide: zaświadczenie o zarobkach), ponadto skarżąca korzysta z pomocy finansowej swoich rodziców, z którymi zamieszkuje. Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.