III SA/Gl 143/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 5.055 zł skarżący domagał się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. W jego uzasadnieniu podał, że działalność gospodarczą prowadzi od 1991 r. Na skutek prowadzonego przez organy podatkowe postępowania będącego przedmiotem skargi utracił płynność finansową. Obroty firmy spadły, nie ma więc z czego spłacać zaciągniętych kredytów. Ponieważ bank zablokował mu rachunek utracił większość klientów, a zatrudnienie zredukował z 10 do 4 osób. Firma w chwili obecnej nie przynosi dochodów tylko wyprzedaje zapasy magazynowe. Nie ma więc z czego płacić podatków. Grozi mu upadłość i zajęcie całego majątku, na który przez całe życie pracował. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że pozostaje w związku małżeńskim. Razem z żoną pobierają świadczenia emerytalne w kwocie 2.678,04 zł i 2.056,80 zł. Dodatkowo prowadzą własne firmy, z których uzyskują następujące dochody: 6.251,00 zł i 4.437,56 zł. Ponadto z tytułu wynajmu lokalu uzyskują miesięcznie 1.400,00 zł. Tymczasem ponoszone wydatki oszacował w następujący sposób: raty kredytu zaciągniętego na działalność (ok. 3.700,00 zł), media związane z utrzymaniem domu (ok. 1.700,00 zł), koszty leczenia (ok. 700,00 zł), zadłużenie na karcie kredytowej (ok. 20.000,00 zł), spłata zadłużenia podatkowego za 2012 r. po obniżeniu (3.000,00 zł). Natomiast jako składniki obciążonego hipotecznie majątku wymienił: dom w zabudowie szeregowej o pow. [...] m2, mieszkanie własnościowe o pow. [...]m2, lokal firmowy (biuro i magazyn) o pow. [...] m2, [...] udziału w lokalu użytkowym w Z. o pow. całkowitej [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz działkę gruntu o pow. [...] m2 wraz ze starym budynkiem gospodarczym (vide: odpisy z ksiąg wieczystych). Ponadto posiada samochód osobowy marki Audi A6 z 2003 r. oraz dwa samochody dostawcze marki Ford Transit i Renault Kangoo z roku 2003 i 2004, wszystkie objęte zastawem skarbowym (vide: zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.) oraz oszczędności w łącznej kwocie 1.827,93 zł. Dodatkowo przysługują mu wierzytelności rzędu 392.500,00 zł, z czego 198.890,00 zł na skutek nieskutecznej windykacji są już nie do odzyskania. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano kserokopie następujących dokumentów: - podatkową księgę przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego działalności wraz z deklaracjami VAT-7 i ewidencją środków trwałych za ostatnie trzy miesiące; - bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2015 r. Firmy Handlowej A L. J.; - podatkową księgę przychodów i rozchodów prowadzonej w 2015 r. przez żonę działalności wraz z informacją z CEIDG; - decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. rozkładające na raty zaległości w podatku VAT; - zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy; - wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; - faktury VAT dokumentujące niektóre wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący by znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 13 maja 2016 r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że skarżący wykazał niemożność poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Zarówno sam skarżący jak i jego żona są osobami w podeszłym wieku, co wiąże się z wyższymi wydatkami, przede wszystkim na lekarstwa. Na skarżącego nałożono szereg zobowiązań podatkowych, nie ma on w istocie bieżącego majątku, skoro wszelkie nieruchomości i ruchomości podlegają zastawowi skarbowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Kwestia ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił stan majątkowy skarżącego. W szczególności prawidłowo referendarz sądowy przyjął, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W tym zakresie właściwie oceniono ratę kredytu w kwocie ok. 3.700,00 zł oraz posiadane zadłużenia na karcie kredytowej jako mniemające charakteru niezbędnych obciążeń. Jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżący i jego żona poza świadczeniami emerytalnymi w wysokości 2.678,04 zł i 2.056,80 zł, wynajmują też lokal, z którego uzyskują miesięcznie stały dochód w kwocie 1.400,00 zł. Dodatkowo prowadzą własne firmy. I tak Firma Handlowa A L. J. w 2015 r. wypracowała przychód rzędu 4.587.189,34 zł, natomiast za pierwszy kwartał bieżącego roku jej przychód wynosił 1.108.834,94 zł a podstawa opodatkowania dla celów podatku VAT kształtowała się następująco: 372.436,00 zł (styczeń), 246.003,00 zł (luty), 493.285,00 zł (marzec). Z kolei prowadzone przez żonę skarżącego usługi [...] w 2015 r. przyniosły przychód w kwocie 58.404,00 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). Wprawdzie od 1 stycznia 2016 r. żona skarżącego zawiesiła działalność gospodarczą, niemniej jednak jej rachunki bankowe na dzień 1 stycznia 2016 r. wykazywały saldo początkowe rzędu 3.906,21 zł i 3.194,32 zł. Podobnie rachunek bankowy prowadzonej przez skarżącego firmy wykazywał saldo dodatnie: 25.922,88 zł (na dzień 27 stycznia 2016 r.), 36.446,18 zł (na dzień 24 lutego 2016 r.) oraz 49.643,94 zł (na dzień 30 marca 2016 r.). Natomiast rachunek osobisty skarżącego na dzień 27 marca 2016 r. wykazywał saldo dostępne w kwocie 28.792,33 zł. W tej sytuacji powoływanie się na łączną kwotę wpisów, które skarżący zobowiązany jest uiścić w równolegle prowadzonych trzech innych sprawach nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Zgodzić zatem należy się z oceną dokonaną przez referendarza sądowego, że w świetle powyższych dany skarżący jest w stanie wygospodarować środki na koszty w niniejszej sprawie. W tym kontekście za chybioną uznać należy argumentację podniesioną w sprzeciwie. Fakt ponoszenia wydatków na leki został uwzględniony przez referendarza. Obciążenie ruchomości i nieruchomości zabezpieczeniem na rachunek zobowiązań jest o tyle bez znaczenia, że – jak trafnie wykazano w zaskarżonym postanowieniu – skarżący jest w stanie ponieść koszty prowadzonych spraw ze znajdujących się na jego rachunku bankowym środków pieniężnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.