III SA/Gl 1445/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2008 r. sprawy ze skargi P.P.H.U. "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, skarżąca wniosła o zwolnienie jej z tego obowiązku. Podniosła, że nie może zapłacić wpisu, gdyż wszystkie jej rachunki bankowe zostały zajęte. Skarżąca nawiązała do tej okoliczności w treści urzędowego formularza, w ramach którego wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dodatkowo podkreśliła, że całe jej mienie nieruchome i ruchome, zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, stanowi obecnie przedmiot licytacji. W rubryce nr 6 wniosku /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano sumę [...] zł, zaś w rubryce nr 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy/ – [...] zł. Wskazano nadto, że ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła stratą w wysokości [...] zł, a stan obu posiadanych przez nią kont wynosi "[...]". Referendarz sądowy, mając na uwadze dokumentację zgromadzoną w trakcie innych postępowań z udziałem skarżącej, wezwał ją do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów: raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku [...] i w Banku [...], obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (zastrzeżono, że z przedłożonej dokumentacji, np. odpisów umów najmu, powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę). Wykonując to wezwanie, w piśmie z dnia [...] r. prezes skarżącej w pierwszej kolejności stwierdził, że Spółka znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej pokrycie kosztów sądowych, za co winą obciążył organy Państwa Polskiego, w tym Sąd, chroniący, według niego, "mafię skarbową". Jego zdaniem dowodzi tego "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji – z dnia [...] r., którego kopię wkomponował w treść pisma, tak samo jak kopie kilku innych dokumentów. Podniósł zarazem, iż w kilku sprawach przed Sądem stronę zwolniono już od kosztów sądowych, prezentując "stan" postanowienia Sądu z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06. Ustosunkowując się poszczególnych punktów wezwania, prezes skarżącej wyjaśnił: "skarżąca nie otrzymuje już wyciągów od banków w związku z tym nie posiada wyciągów za ostatnie trzy miesiące. Prawdopodobnie rachunki zostały zlikwidowane. Nie może przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż jej oryginał został z naruszeniem prawa ukradziony przez zorganizowaną grupę przestępczą z CBŚ K. w czasie przeszukania siedziby skarżącej w dniu [...] roku i pomimo złożenia szeregu skarg i doniesień do Prokuratury skarżąca nie wie, gdzie te dokumenty się znajdują. Skarżąca z powodów finansowych nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących jej nieruchomości. W tej sytuacji skarżąca prezentuje odpisy będące w jej posiadaniu i oświadcza, że wszystkie wpisy pozostają aktualne". W związku z tym przedstawił wielokrotnie już przedkładane w licznych postępowaniach odpisy ksiąg wieczystych odnoszących się do kompleksu biurowo hotelowego w B. o wartości, jak sam określił, [...] zł – z dnia [...] r. i stacji w J. o wartości [...] zł – z dnia [...] r. (dokumentują one obciążenie nieruchomości hipotekami o znacznej wysokości, jednak w przypadku stacji paliw w J. obciążenia te było sporo niższe niż wskazana wartość tego obiektu, skoro ich suma wyniosła [...] zł), załączając dwa zdjęcia mające obrazować stan pierwszej z tych nieruchomości w [...] r. i obecnie (na pierwszym z nich widoczna jest m. in. grupa budynków w – jak się wydaje – dobrym stanie technicznym, w szczególności z nowymi pokryciami dachowymi, na drugim pokrycia te są uszkodzone, a w miejscu jednego z budynków widoczne jest gruzowisko). Strona skarżąca przedstawił także kopie zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z tej nieruchomości z dnia [...] r. (kwotę dochodzonej należności głównej określono w niej na [...] zł) i postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r. odrzucającego zażalenie na postanowienie oddalające skargę na czynności komornika, a nadto raportów kasowych za okresy od [...] do [...] r. (według nich przychody w tym czasie wynosiły po [...] zł, zaś rozchody odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Pośród nich uwagę zwracają m. in. wydatki na usługi telekomunikacyjne wynoszące w poszczególnych miesiącach odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł) oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od [...] do [...] r. (wykazywano w nich podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł, jedynie we [...] – [...] zł). Skarżąca wielokrotnie w licznych postępowaniach przed Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, lecz jej wnioski – poza wspomnianymi już przypadkami, na które powołano się w piśmie z dnia [...] r. – nie były uwzględniane. Takie stanowisko orzecznicze jednolicie prezentuje też Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił wszystkie jak na razie zażalenia skarżącej wniesione na postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy – ostatnio postanowieniem z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka w stosunku do niej zachodzi, w szczególności nie wykonała w sposób należyty wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podzielić przy tym trzeba pogląd, jaki wielokrotnie już wypowiadano w postanowieniach odmawiających skarżącej prawa pomocy, ostatnio m. in. w przywołanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 532/07, że okoliczność ta przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku, tym bardziej że skarżąca miała świadomość, iż nienadesłanie niektórych dokumentów stanowiło wcześniej podstawę licznych orzeczeń, którymi takie wnioski oddalano. Dotyczy to przede wszystkim odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą. Nie tylko bowiem, identycznie jak w innych postępowaniach, nie przedstawiono ich aktualnych wersji, ale ponadto pominięto odpis księgi wieczystej stacji paliw w paliw w Z. o wartości [...] zł, obciążonej hipoteką do kwoty [...] zł, chociaż dołączano go do innych wniosków, m. in. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1500/06. Dane wynikające ze wspomnianych odpisów mają zaś istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie rozpoznawanego wniosku, ponieważ ich brak wzmacnia wątpliwości, jakie mogą powstać co do skali obciążeń hipotecznych tych nieruchomości, spotęgowane jeszcze wskutek biernej postawy procesowej wnioskodawczyni i w efekcie uniemożliwia uzyskanie stanu pewności co do jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wprawdzie skarżąca w wystarczającym stopniu udowodniła, iż dwie spośród tych nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego, jednak nadal nie można tracić z pola widzenia faktu, iż ze znajdujących się w aktach zarówno niniejszej sprawy, jak i innych spraw skarżącej, w tym o sygn. I SA/Gl 1500/06, kopii odpisów ksiąg wieczystych wynika przecież, że obciążenia te w wypadku nieruchomości, na których posadowione były stacje benzynowe, były, szczególnie jeśli chodzi o nieruchomość położoną w Z., znacznie niższe od sporej wartości tych nieruchomości. Koniecznym zatem jest ustalenie, czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie. Jest tak tym bardziej dlatego, że obciążenie niektórych nieruchomości skarżącej hipoteką nie wyklucza możności uzyskiwania z nich dochodów, w szczególności jeżeli wziąć pod uwagę, iż jedna z nich jest zabudowana kompleksem biurowo-hotelowym, a dwie inne stacjami benzynowymi, co zresztą wielokrotnie podnosiły Sądy, orzekając w przedmiocie wniosków Spółki "A" o przyznanie prawa pomocy, m. in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06. Konsekwentne uchylanie się od wykonania wezwań o przedstawienie odpisów z ksiąg wieczystych, a więc dokumentów, które w przeciwieństwie do zdjęć, a nawet postanowień komornika, obrazują obiektywnie całokształt sytuacji prawnej nieruchomości, musi zostać uwzględniony w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Usprawiedliwienia w omawianym zakresie nie stanowią przy tym wyjaśnienia wskazujące na brak środków na pozyskanie żądanych odpisów. Niewątpliwie bowiem odpisy z ksiąg wieczystych są ogólnie dostępne wszystkim podmiotom, w tym osiągającymi nieznaczne dochody, także dochody mniejsze od tych, jakie pozostają do dyspozycji skarżącej. Podobnie ocenić wypada fakt niewykonania wezwania w części odnoszącej się do rachunków bankowych należących do wnioskodawczyni, tj. nieprzedstawienie ani aktualnych wykazów i wyciągów z rachunków skarżącej, ani dowodów potwierdzających ich zajęcie lub likwidację. Trudno przecież uznać za wiarygodne to, że podmiot przejawiający choćby elementarną staranność w prowadzeniu swych spraw gospodarczych, zwłaszcza jeśli prowadzi czy prowadził przedsiębiorstwo znacznych rozmiarów, nie tylko nie jest w stanie przedstawić takich dokumentów, np. odpisu umowy o zamknięciu rachunku, ale wręcz nie ma wiedzy co do tego, czy w ogóle posiada rachunek w danym banku. Okoliczność te istotnie wzmacniają wątpliwości, jakie można powziąć w rozpatrywanym zakresie, i wykluczają poczynienie ustaleń mogących stanowić podstawę przyznania prawa pomocy, a tym samym przemawiają przeciwko przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Zdaniem rozpoznającego wniosek konstatacji powyższej nie podważa to, iż w ostatnim okresie Sąd kilkukrotnie wydał rozstrzygnięcia korzystne dla strony. Abstrahując jednak od faktu, iż orzeczenia te zachowują moc wiążącą jedynie w ramach tych spraw sądowoadministracyjnych, w których je wydano, zauważyć wypada, że tendencja orzecznicza w zakresie zgłaszanych przez nią licznie wniosków jest odwrotna od tej, jaką sugeruje skarżąca, powołując się na korzystne dla niej postanowienia. Jak zaznaczył m. in. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w postanowieniu z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1813/05, to one stanowią wszak odstępstwo od pewnej linii orzeczniczej, jaka zarysowała się w jej sprawach i zyskała aprobatę w toku kontroli instancyjnej, i to odstępstwo w postanowieniu z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06 niejako mało stanowcze, bo uczynione z zastrzeżeniem możności cofnięcia prawa pomocy na podstawie art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przytoczonego w całości w uzasadnieniu tego orzeczenia. Omawiana okoliczność skłania wszelako do bardzo wnikliwego ponownego rozważenia wszystkich elementów najszerzej rozumianej sytuacji majątkowej wnioskującej Spółki. Podczas tych rozważań należy wziąć pod uwagę, że skarżąca niewątpliwie ma poważne problemy finansowe, na co wskazuje m. in. skala prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych, w tym fakt przymusowej licytacji należącego do niej majątku. Jednym z symptomów tych problemów, co zresztą podkreślono w postanowieniu z dnia [...] r., są postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącej z powodu bezskuteczności egzekucji. Spółka udowodniła za pomocą przedłożonej kopii, iż w jej sprawach wydano takie postanowienie w dniu [...] r. Wartość dowodowa tego dokumentu nie może być jednak absolutyzowana, ponieważ nie ma on znaczenia przesądzającego i nie może być rozpatrywany w oderwaniu od innych dowodów oraz okoliczności sprawy. Odnotować trzeba bowiem przede wszystkim, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco czynnej postawy wierzyciela, nie umiejącego wskazać składników majątkowych, z których egzekucja ma być prowadzona. Było tak zresztą w przypadku przywołanego postanowienia, skoro – jak wynika z kopii dokumentów przedłożonych w niniejszej sprawie – nadal toczą się inne postępowania egzekucyjne, podczas których stosowane są aktywnie środki egzekucyjne. Warto również zwrócić uwagę, iż wspomniane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego pochodzi sprzed ponad roku. Ponadto skarżąca – wbrew temu, co konsekwentnie utrzymuje – niewątpliwie nadal funkcjonuje w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody, co wskazywano zresztą w licznych postępowaniach, jakie toczyły się w przedmiocie składanych przez nią wniosków o przyznanie prawa pomocy – w szczególności uczynił tak Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając jej zażalenia na postanowienia odmawiające prawa pomocy (por. postanowienia z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, a nadto I FZ 113/06 i I FZ 128/06 i z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07). Wynika to wszak z przedłożonych przez nią dokumentów podatkowych oraz finansowych, w tym ze znajdującego się np. w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 1500/06 sprawozdania finansowego za [...] r., na sporządzenie którego skarżąca – według swych oświadczeń złożonych w tamtym postępowaniu – miała nie posiadać stosownych środków finansowych. Odzwierciedla ono mianowicie przepływy finansowe przyjmujące wartości niewspółmierne do wysokości należnego w sprawie wpisu, realizowane z pewnością w dużej mierze w formach bezgotówkowych, obejmujących także przelewy pomiędzy rachunkami bankowymi (przykładowo w sprawozdaniu tym wykazano koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, w tym m. in. [...] zł na usługi, [...] zł na podatki i opłaty i [...] zł na wynagrodzenia). Warto przy tym uwypuklić, iż uwaga ta odnosi się do wszelkich kosztów wiążących się z szeroko rozumianym uczestnictwem skarżącej Spółki w obrocie, w tym ponoszonych przez nią wydatków, także wielokrotnie przekraczających wysokość wspomnianego wpisu. Skala tych wydatków – którą, jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmawiając Spółce prawa pomocy postanowieniem z dnia 26 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1834/05, obrazuje też pośrednio wysokość kosztów uzyskania przychodów wykazana w zeznaniu złożonym na potrzeby podatku dochodowego – jest tak wielka w porównaniu do wysokości tej opłaty, że nieujęcie pośród nich kwoty potrzebnej na uiszczenie wpisu mogłoby się spotkać z zarzutem, iż Spółka w sposób nie znajdujący uzasadnienia przedkłada jedne wydatki nad drugie, mające dodatkowo charakter publicznoprawny (według znajdującego się m. in. w aktach o sygn. I SA/Gl 1500/06 zeznania o wysokości straty poniesionej w [...] r. Spółka wykazała koszty uzyskania przychodu w kocie [...] zł, przy przychodzie w wysokości [...] zł). Kończąc ów wątek, warto nawiązać do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FZ 128/07. Oddalając zażalenie skarżącej, Sąd ów stwierdził mianowicie, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, i który wykazuje tak znaczne przychody, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Podsumowując, skarżąca co najwyżej uprawdopodobniła, że w jej sytuacji ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, lecz nie udowodniła tej okoliczności. Można bowiem jedynie domniemywać, iż nie posiada ona środków na zapłatę kosztów sądowych, ale nie można tego stwierdzić bez wątpliwości, które powinny być rozwiane, aby wspomniana przesłanka przyznania prawa pomocy mogła być uznana za spełnioną. Wobec tego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.