III SA/Gl 158/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Pismem z 5 stycznia 2017 r. skarżący T. B. wniósł skargę decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kwocie 16.958 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe. Ponieważ zatrudniony jest na ½ etatu, jego wynagrodzenie wynosi 763,24 zł netto. Z kwoty tej opłaca alimenty na rzecz syna D. w wysokości 500,00 zł, natomiast pozostałą część posiadanych środków przeznacza na utrzymanie. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłał zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., gdzie wykazano dochód ze stosunku pracy rzędu 2.353,09 zł, zaświadczenie o zarobkach za ostatnie trzy miesiące oraz umowę najmu mieszkania o pow. [...] m2, na podstawie której czynsz najmu ustalony został w kwocie 250,00 zł plus tzw. media to jest gaz, woda i energia elektryczna. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 7 czerwca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, na znane z urzędu powiązania skarżącego z K. B. i ich wspólnym synem D. oraz faktem ich wspólnego zamieszkiwania. Ponadto podniósł, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości przekazywanych na rzecz syna alimentów a także nie zostały przedłożone dokumenty wskazujące na wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, pozostałych opłat za tzw. media, czyli wodę, gaz i energię elektryczną. Brak było również jakichkolwiek danych o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych i ich saldach, a przecież w 2016 r. rachunek taki posiadał ([...]). Przyjął, że zawarte oświadczenia jak i dokumenty źródłowe tylko częściowo obrazowały sytuację finansową i możliwości płatnicze wnioskodawcy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z 31 lipca 2017 r. wniósł sprzeciw. Skarżący uważa, że jest ono wynikiem nieprawidłowej oceny przedłożonych przez niego dokumentów. Wyjaśnił, że w wykonaniu wezwania Sądu przedłożył dokumenty potwierdzające jego sytuacje majątkową. Uważa, że ze złożonych dokumentów wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Dodał, że reszty dokumentów o które Sąd się zwracał nie jest w stanie przedstawić. Uważa, że powyższe dokumenty potwierdzają jego dochody i wydatki, ponadto w utrzymaniu pomagają mu rodzice opłacając media prąd, gaz, wodę. Nadmienił, że jest kawalerem i prowadzi gospodarstwo domowe sam. Od stycznia 2016 r nie zamieszkuje z K. B., a okoliczności z innej sprawy, sprzed ponad roku są nieaktualne. Do sprzeciwu skarżący dołączył: oświadczenie z 31 lipca 2017 r., kopię aktu urodzenia syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że T. B., składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać dodatkowo trzeba, że wpis od skargi należny w niniejszej sprawie wynosi 16.958 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącego dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwił ocenę czy znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Związane jest to z niewywiązaniem się skarżącego z powinności rzetelnej odpowiedzi na wezwanie referendarza z 10 maja 2017 r. Nadesłanie jedynie kilku z żądanych dokumentów stanowi wybiórcze wykonanie wezwania. Braki w dokumentacji do chwili obecnej nie zostały uzupełnione, co wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego. Skarżący w wezwaniu został pouczony o tym, że niezastosowanie się do wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie skarżący winien mieć świadomość niekorzystnych konsekwencji nieprzedłożenia kompletnej dokumentacji. Także do złożonego sprzeciwu skarżący nie załączył żądanych dokumentów pomimo wskazania przez referendarza, że jest to przyczyna odmowy przyznania prawa pomocy. Wbrew zawartym w sprzeciwie twierdzeniom skarżącego, jakoby wszystkie wątpliwości zostały wyjaśnione stwierdzić należy, że nadal brak jest podstawowych dokumentów umożliwiających ocenę bieżącej kondycji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego. Przede wszystkim, żeby właściwie ocenić bieżące możliwości płatnicze skarżącego należy poddać analizie konta bankowe skarżącego w kontekście znajdujących się na nich środków. Uzasadnione wątpliwości Sądu budzi kwota jaka pozostaje według skarżącego na bieżące utrzymanie. Skarżący bowiem oświadczył, że z kwoty zarobku tj. 763,24 zł, kwotę 500 zł przekazuje tytułem alimentów na syna, 250 zl przeznacza na opłacenie mieszkania zgodnie z przedłożoną umową a pozostałą kwotę, tj. 13,24 przeznacza na bieżące utrzymanie. Biorąc pod uwagę realia życia codziennego niemożliwe jest, aby nawet żyjąc bardzo oszczędnie kwota ta wystarczyła na miesięczne wyżywienie. Słusznie więc podkreślił referendarz w postanowieniu z 5 lipca 2017 r. fakt , że skarżący utrzymuje się z tak niskiej kwoty a przy tym nie posiada zadłużenia jest wątpliwy. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że informacje podane przez skarżącego jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Jeszcze raz podkreślić należy że ocena, czy zdobycie środków na opłacenie skargi jest realna, możliwa jest dopiero, gdy Sąd posiada kompletną, nie budzącą wątpliwości dokumentację w pełni obrazującą sytuację finansową skarżącego i jego gospodarstwa domowego a także spójną z oświadczeniami złożonymi przez skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.