III SA/Gl 1587/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów skargi. Od dłuższego czasu skarżący nie osiąga dochodów umożliwiających poniesienie kosztów sądowych wielu spraw, zawisłych przed tutejszym Sądem. Stronie pomaga żona, ale pomoc ta nie wykracza poza "niezbędne granice". Skarżący nie posiada ani wolnej gotówki, ani majątku, który mógłby spieniężyć. J.B. oświadczył w formularzu, że miesięczny dochód jego żony A.B. zamyka się w kwocie 1.900 zł brutto i stanowi on wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Z żoną pozostaje on od 2002 r. w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej i nie ma dostępu do jej majątku. W tym stanie rzeczy, pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] r. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Wezwanie to doręczono w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego w dniu 2 listopada 2011 r. Data skutecznego doręczenia widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, zawierającej to wezwanie, znajdującej się w aktach sądowych. W dniu 18 listopada 2011 r. wpłynęło do akt pismo procesowe ("pismo skarżącego", podpisane jednak przez pełnomocnika procesowego) z dnia [...] r. W piśmie tym zawarty był wniosek o przedłużenie terminu na wykonanie wezwania do złożenia określonych dokumentów do dnia 7 grudnia 2011 r. W piśmie tym zawarte zostało sformułowanie, że skarżący jest chory do końca listopada i przebywa na zwolnieniu lekarskim. W tej sytuacji nie jest możliwe zebranie przez skarżącego żądanych dokumentów w zakreślonym terminie. Wszelkie dokumenty zostaną – zdaniem pełnomocnika strony – złożone do dnia 7 grudnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z powodu nie nadesłania przez stronę stosownych dokumentów. Tego samego dnia do sądu wpłynęło jednak pismo pełnomocnika strony do którego zostały załączony odpis księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność żony skarżącego. Pismo zawierało także oświadczenie, że samochód VW stanowi własność żony i został wyprodukowany w 2004 r. a skarżący nie jest zarejestrowany w jako bezrobotny. Postanowienie referendarza zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 2 stycznia 2012 r. W siedmiodniowym terminie - 9 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza. Uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i pozostaje na utrzymaniu żony Do sprzeciwu zostały załączone odpisy następujących dokumentów: -zeznania podatkowego PIT 36 za rok 2010 -Bilans z księgi za okres od 1 lutego 2010 do 31 grudnia 2010 r. -Raport za 12-2010 Pełnomocnik zaznaczył, że skarżący nie jest wstanie uzyskać dokumentów dotyczących żony bez jej zgody. - Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza z dnia 20 grudnia 2011 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Intencją J.B. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF z dnia [...] r.). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przenosząc zatem przywołane wyżej reguły na grunt tej sprawy, przyszło stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany przywilej procesowy, jakim niewątpliwie jest prawo pomocy. Trzeba tutaj podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Rola sądu ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II FZ 797/06, niepubl.). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.). Co znamienne, "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy" (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 627/11, LEX nr 1027012). Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą - tak jak to, według oświadczenia skarżącego, uczyniła jego żona - to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Mając zatem na uwadze przywołane wyżej stanowisko judykatury należy tutaj wytknąć, co zresztą uprzednio podniósł referendarz sądowy, że J.B. nie ujawnił na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wszystkich niezbędnych w tym zakresie dokumentów. W ślad za postanowieniem referendarza należy podkreślić, że "nie sposób w tych okolicznościach ustalić kwestii zasadniczych, w tym wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego i ponoszonych wydatków, kwestii prowadzonej przez niego działalności gospodarczej czy rachunków bankowych, które niewątpliwie skarżący posiadał". Konkluzja referendarza nie mogła ulec zmianie przez pryzmat dokumentów źródłowych, nadesłanych przy piśmie pełnomocnika z dnia [...] r., wszak dokumenty te dotyczą roku 2010, a nie bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Sytuację z jaką mamy tutaj do czynienia trafnie – zdaniem Sądu – skonstatował Naczelny Sąd Administracyjny podnosząc, że dokonując oceny, "czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego" (por. postanowienie z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 307/10, LEX nr 663396). Chybioną jest także argumentacja strony skarżącej, że to choroba "uniemożliwiła podjęcie działań zmierzających do uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów w terminie" (patrz uzasadnienie sprzeciwu z dnia 9 stycznia 2012 r.). Podkreślić trzeba, że referendarz uwzględnił tę okoliczność i przedłużył stronie termin do uzupełnienia wniosku. Co więcej, niedyspozycja skarżącego obejmowała wyłącznie listopad 2011 r., tymczasem większości z wymaganych dokumentów nie nadesłano nawet przy sprzeciwie. Oznacza to, że od dnia, w którym skarżący dowiedział się o konieczności uzupełnienia wniosku w precyzyjnie określonym zakresie do dnia złożenia sprzeciwu, upłynął de facto bezskutecznie okres dwóch miesięcy. Taką postawę procesową skarżącego uznaje się za bierną, i jaka taka, ma zasadniczy wpływ na ocenę rozpoznanego obecnie wniosku. Za niewystarczające uznano w tej sprawie deklaracja pełnomocnika, w świetle którego skarżący nie osiąga w chwili obecnej żadnych dochodów, o czym świadczyć ma wyłącznie oświadczenie J.B.. Po pierwsze, przyjmuje się w orzecznictwie, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (patrz np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, LEX nr 948865). Po wtóre, akcentując wysokość przychodów skarżącego za rok 2010 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (5.698.470,50 zł), wypada odnotować, że okoliczność jednoczesnego odnotowania niskiego dochodu, czy nawet ponoszenia straty, jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy też o tym, że strona dysponuje środkami na ponoszenie tych kosztów. Poza tym zauważyć należy, że takie wielkości jak koszty podatkowe, dochód i strata są wykazywane na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy. W tych ramach należy zwrócić uwagę na pozycję kosztową wynikającą z buforowego [w tym przypadku czytaj: "okrojonego"] ujęcia bilansu działalności, tj. "pozostałe wydatki" w kwocie 76.263,51 zł. Pozycja ta świadczyć może o tym, że skarżący ma możliwość dysponowania środkami finansowymi w ramach prowadzonej działalności, które mogą być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Bierna postawa procesowa skarżącego w kontekście niniejszego postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jawiąca się tutaj poprzez niewykonanie w znacznym stopniu wezwania referendarza sądowego, nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które stały się podstawą do wezwania z dnia [...] r.; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157).