III SA/Gl 160/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. J. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca A Sp. J. w B., reprezentowana przez radcę prawnego A. A. wraz ze skargą kasacyjna od wyroku z dnia 12 kwietnia 2016 r. wydanego w niniejsze sprawie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W jego uzasadnieniu podała, że zawiesiła prowadzoną działalność 9 sierpnia 2011 r. Od tego czasu nie uzyskuje żadnych dochodów. Środki finansowe, którymi dysponowała zostały jej zablokowane, a bank zawiesił udostępnioną linię kredytową. Podobnie powstałą z rozliczenia nadpłatę w wysokości 86.972,20 zł zaliczono na poczet zaległości w podatku od towarów i usług. W chwili obecnej nie posiada zatem żadnego majątku trwałego i obrotowego. Nie sporządza też bilansu, gdyż nie ma takiego obowiązku. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: aktualne zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]r., z którego ustalono, że od momentu zawieszenia działalności Spółka jawna A nie składała deklaracji podatkowych. Jej wspólnikami są: J. B., M. S. oraz M. S. Z złożonego na druku PPF oświadczenia majątkowego wynika, iż ich miesięczne dochody wynoszą odpowiednio: 1.850,00 zł, 1850,00 zł oraz udział w zysku spółki B za 2015 r. w kwocie 1.427 zł i 1.394,95 zł. J. B. jak i M. S. pozostają w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Na ich utrzymaniu pozostaje po dwoje małoletnich dzieci. Natomiast M. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, z którą wychowuje małoletnie dziecko, a konkubina – M. D. uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.394,95 zł. W celu zobrazowania sytuacji finansowej wspólników do akt sprawy przedłożono zeznania podatkowe za 2015 r. wraz z wyciągami z posiadanych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy Stronie skarżącej. Pismem z dnia 23 września 2016 r. pełnomocnik A Sp. J. w B. złożył sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o rozpoznanie przez Sąd wniosku Strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik w uzasadnieniu stwierdził, że skarżąca Spółka w ostatnich latach nie uzyskuje żadnych dochodów, co też przekłada się bezpośrednio na sytuację finansową wspólników, którzy od lat nie uzyskują żadnych przysporzeń z faktu pozostawania wspólnikami w skarżącej Spółce. W zakresie sytuacji osobistej, majątkowej oraz finansowej poszczególnych wspólników skarżącej Spółki: M. S., J. B. oraz M. S. wskazano, iż ich sytuacja materialna uległa pogorszeniu w stosunku do roku 2012, a w postanowieniu z dnia 7 września 2016 r. błędnie ustalono kwoty dochodów wspólników Strony skarżącej, Pełnomocnik zwrócił uwagę, że referendarz sadowy pominął to, że kwoty 1.850,00 zł, które wskazali J. B. oraz M. S. są kwotami wynagrodzenia brutto. Stąd też wspólnicy ci otrzymuję faktycznie miesięczne wynagrodzenie poniżej 1.400,00 zł. Zdaniem pełnomocnika Spółki stanowi to istotny błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniesiono, iż comiesięczne dochody osiągane przez wspólników są w całości wydatkowane na prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym w szczególności wszelkie opłaty związane z utrzymanie budynków łub lokali m. in. opłat za media, spłatę zobowiązań. Stwierdzono, iż sytuacja majątkowa wspólników Spółki uległa pogorszeniu i nie zdołali poczynić jakikolwiek oszczędności we własnych wydatkach, które mogłyby zostać przeznaczone na koszty postępowania bez uszczerbku dla poszczególnych wspólników i ich rodzin. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwaną dalej p.p.s.a.) w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W tym miejscu należy zauważyć, iż wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej w dniu 28 listopada 2012 r. postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Zdolności płatnicze skarżącej Spółki w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku nie uległy bowiem zmianie. Działalność Spółki nadal jest zawieszona, co potwierdza aktualne zaświadczenie wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. Należy przy tym zauważyć, że wnioskodawcą jest Spółka jawna, a zatem ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników tejże Spółki. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Odpowiedzialność ta ma charakter odpowiedzialności osobistej, nieograniczonej, solidarnej i subsydiarnej. Również art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) stanowi, iż wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. W rozpoznawanej sprawie jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych wspólnikami Spółki jawnej A nadal są: J. B., M. S. oraz M. S. (vide: odpis z KRS). Ich miesięczne dochody w porównaniu do składanego wcześniej wniosku uległy wprawdzie zmianie, gdyż obecnie wynoszą odpowiednio: 1.850,00 zł, 1850,00 zł oraz udział w zysku spółki B za 2015 r. w kwocie 1.427 zł i 1.394,95 zł. J. B. jak i M. S. pozostają w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Na ich utrzymaniu pozostaje po dwoje małoletnich dzieci. Natomiast M. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, z którą wychowuje małoletnie dziecko, a konkubina – M. D. uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.394,95 zł. Wprawdzie w sprzeciwie pełnomocnik Spółki wskazał, iż deklarowane dochody J. B. oraz M. S. są kwotami brutto, a nadto M. S. rozstał się z konkubiną M. D. która straciła pracę od połowy sierpnia 2016 roku. Wątpliwości Sądu budzi to, iż przytoczone oświadczenia nie zostały poparte żadnymi dowodami, a nadto w formularzu wniosku M. S. z dnia 10 sierpnia 2016 r. nie znajduje się zastrzeżenie, iż jego konkubina znajduje się w okresie wypowiedzenia, a przecież uzyskiwała wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, której rozwiązanie poprzedza okres wypowiedzenia. Nadto Sad zwrócił uwagę, że M. S. posiada 50% udziałów w Spółce z o.o. C i 5% udziałów w Spółce komandytowej B, której dochód za 2015 r. wynosił 28.558,25 zł przy przychodzie rzędu 606.176,37 zł (vide: PIT/B do zeznania PIT-36). Ponadto deklaruje posiadanie oszczędności w kwocie ok. 2.000,00 zł, co potwierdza dołączony do akt wyciąg z rachunku bankowego. Podobnie J. B. poza środkami, które wpływają na jego konto z tytułu wynagrodzenia może korzystać z przyznanego w ramach rachunku bankowego limitu kredytowego w kwocie 6.000,00 zł, przy czym wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie, iż kwotę limitu wspólnik ten nie może wykorzystywać, gdyż nie będzie posiadać środków finansowych na ich spłatę nie są przekonywujące. Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd stanął na stanowisku, iż skarżąca Spółka nie wykazała jakoby sytuacja materialna jej wspólników uniemożliwiała im poniesienie występujących w sprawie kosztów sądowych, do których zalicza się należny od wniesionej skargi kasacyjnej wpis w kwocie 1.972,00 zł, co skutkowało brakiem uwzględnienie wniosku A Sp. J. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.