III SA/Gl 1603/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trójką dzieci w wieku 3 i 5 lat oraz 7 miesięcy. Źródłem utrzymania całej rodziny są środki pochodzące z zarejestrowanych odrębnie dwóch firm, z których łączne dochody wynoszą 5.000,00 zł. Kwota ta ulega pomniejszeniu o spłacany kredyt hipoteczny, którego raty ustalone zostały na poziomie 2.400,00 zł. Wprawdzie jako składniki posiadanego majątku wymieniono samochód marki [...] rocznik 2000 o wartości 15.000,00 zł, nie mniej jednak jak wyjaśniono ten służy do wykonywania działalności gospodarczej. Dodatkowo skarżący jest właścicielem 1/6 udziału w nieruchomości, w której zamieszkuje. Natomiast jego żona posiada działkę, na której wspólnie budują dom. Z uwagi na brak środków budowa od roku jest wstrzymana. Tymczasem z nadesłanych jako uzupełnienie złożonego wniosku dokumentów źródłowych ustalono, iż ponoszone przez skarżącego i jego żonę opłaty obejmują rachunki za wodę (104,48 zł i 99,83 zł), energię elektryczną (90,81 zł), gaz (44,13 zł), lekarstwa (169,64 zł i 39,80 zł) oraz przedszkole (121,00 zł). Z tytułu prowadzonych działalności w ubiegłym roku podatkowym zadeklarowali przychód w wysokości 303.269,62 zł i 180.034,37 zł (por. zeznania podatkowe PIT-36 i PIT-28). Natomiast obecnie wypracowany przez nich dochód od początku bieżącego roku wynosi 61.735,76 zł i 83.022,27 zł (por. podatkowe księgi przychodów i rozchodów za okres od kwietnia do września 2011 r. "A" oraz "B"). Z kolei wykazana w deklaracjach VAT-7 podstawa opodatkowania od lipca do września 2011 r. wynosiła: 34.966,00 zł, 24.100,00 zł i 29.456,00 zł oraz 15.142,00 zł, 36.129,00 zł i 19.764,00 zł. Jak wynika z wystawionych przez Bank (...) zaświadczeń z dnia [...] r. do rachunków osobistych oraz firmowych wnioskodawcy oraz jego żony skierowana została egzekucja komornicza. Ponadto z wyjaśnień skarżącego zawartych w przedłożonym do akt oświadczeniu z dnia [...] r. ustalono, iż ten ze względów finansowych i utraty płynności zakończył zarejestrowaną na jego nazwisko działalność gospodarczą. Wszelkie dochody zajmował mu bowiem urząd skarbowy. Dlatego też dla spłaty ciążących na nim zobowiązań wynikających z prowadzonej firmy jak i budowy domu zmuszony był sprzedać samochód marki [...]. Mimo to jego zaległości za ostatnie dwa miesiące prowadzonej działalności z tytułu podatków wynosiły: 6.321,00 zł, 2.951,00 zł, 3.478,00 zł i 2.455,00 zł. Do tego doliczył jeszcze należne składki ZUS, raty leasingu, koszty biura i usługi telekomunikacyjne, których nie regulował z uwagi na brak środków. Podobne zaległości w związku z zajęciem konta bankowego posiada również zarejestrowana na żonę firma. Dlatego też zmuszony był skorzystać z pomocy rodziny, tj. teścia, który pożyczył 26.700,00 zł. Dzięki temu może zamieszkać w nowo wybudowanym domu ok. [...] r. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu Państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. W rozpoznawanej sprawie brak jednak podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Posiadanie 1/6 udziału w nieruchomości położonej w P. o łącznej powierzchni 540 m2, z których 76 m2 zajmuje skarżący wraz z rodziną, a nadto nieruchomości położonej w S. o pow. 966 m2, na której posadowiony został nowo wybudowany dom mieszkalny wskazuje, iż wnioskodawca winien we własnym zakresie poczynić niezbędne starania celem pozyskania stosownych środków na opłacenie kosztów sądowych. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy udzielane jest przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w niniejszej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Podobnie podnoszone przez stronę argumenty dotyczące zajęcia kont bankowych nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Z treści art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) wynika przecież, że w okresie zabezpieczenia - za zgodą organu egzekucyjnego - mogą być dokonywane wypłaty z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Dlatego też przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Prowadzona przez niego firma w ubiegłym roku osiągnęła bowiem przychód w wysokości 303.269,62 zł i po potrąceniu kosztów jego uzyskania wielkości 207.215,23 zł przyniosła dochód rzędu 96.054,39 zł. Z kolei przychód z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej wynosił 180.034,37 zł. Natomiast dochód obu firm do września 2011 r. kształtował się na poziomie: 61.735,76 zł i 83.022,27 zł (por. podatkowe księgi przychodów i rozchodów za okres od kwietnia do września 2011 r. "A" oraz "B"), podczas gdy wykazana w deklaracjach VAT-7 od lipca do września 2011 r. podstawa opodatkowania obejmowała następujące kwoty: 34.966,00 zł, 24.100,00 zł i 29.456,00 zł oraz 15.142,00 zł, 36.129,00 zł i 19.764,00 zł. Wprawdzie skarżący w przedłożonym do akt oświadczeniu z dnia [...] r. poinformował o zakończeniu działalności prowadzonej na jego nazwisko, nie mniej jednak dalej prowadzi firmę zarejestrowaną na żonę, która opiekuje się dziećmi. Co więcej w ostatnim czasie uzyskał od teścia pożyczkę w kwocie 26.700,00 zł, którą wydatkował na wykończenie domu. Takie działanie w ocenie rozpoznającego wniosek nie zasługuje na aprobatę. Skarżący będąc świadomy, iż z postępowaniem sądowym związany jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych powinien był w pierwszej kolejności zabezpieczyć na ten cel niezbędne środki zwłaszcza, że posiada on jeszcze 1/6 udziału w nieruchomości położonej w P., gdzie wraz z rodziną może zajmować 76 m2. Odnosząc się natomiast do rat spłacanego kredytu hipotecznego należy zauważyć, iż wydatki te nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że obciążenia z nimi związane nie są zaliczane do niezbędnych kosztów utrzymania. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy wszakże ocenić wymienione wśród deklarowanych wydatków raty spłacanego kredytu, który został zaciągnięty na dokończenie budowy domu. Co więcej udzielając tego kredytu Bank uznał, iż kondycja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, że posiada on zdolność kredytową pozwalającą na regularne spłacanie zaciągniętych z tego tytułu zobowiązań. Również z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika jakoby zalegano ze spłatą jakichkolwiek rat. Wobec powyższego brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych bo do takich należy niewątpliwie zaliczyć kredyt hipoteczny nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył bowiem, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać jedynie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty utrzymania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych ze spłatą rat zaciągniętego kredytu. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.