III SA/Gl 1603/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku z dnia [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trójką dzieci w wieku [...] i [...] lat oraz [...] miesięcy. Źródłem utrzymania całej rodziny są środki pochodzące z zarejestrowanych odrębnie dwóch firm, z których łączne dochody wynoszą 5.000,00 zł. Kwota ta ulega pomniejszeniu o spłacany kredyt hipoteczny, którego raty ustalone zostały na poziomie 2.400,00 zł miesięcznie. Jako składniki posiadanego majątku wymieniono samochód marki [...] rocznik 2000 o wartości 15.000,00 zł. Jednocześnie wyjaśniono, iż samochód ten służy do wykonywania działalności gospodarczej. Dodatkowo skarżący jest właścicielem [...] udziału w nieruchomości, w której zamieszkuje. Natomiast jego żona posiada działkę, na której wspólnie budują dom. Z uwagi na brak środków budowa od roku jest wstrzymana. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie Referendarza przy piśmie z dnia [...] r. wynikało, iż ponoszone przez skarżącego i jego żonę opłaty obejmują rachunki za wodę (104,48 zł i 99,83 zł), energię elektryczną (90,81 zł), gaz (44,13 zł), lekarstwa (169,64 zł i 39,80 zł) oraz przedszkole (121,00 zł). Z tytułu prowadzonych działalności w ubiegłym roku podatkowym zadeklarowali przychód w wysokości 303.269,62 zł i 180.034,37 zł (por. zeznania podatkowe PIT-36 i PIT-28). Natomiast obecnie wypracowany przez nich dochód od początku bieżącego roku wynosi 61.735,76 zł i 83.022,27 zł (por. podatkowe księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] do [...] 2011 r. F.H.U. "A" M. J. oraz F.H.U. "B" K. J.). Wykazana w deklaracjach VAT-7 podstawa opodatkowania od [...] do [...] 2011 r. wynosiła: 34.966,00 zł, 24.100,00 zł i 29.456,00 zł oraz 15.142,00 zł, 36.129,00 zł i 19.764,00 zł. Jak wynikało z wystawionych przez Bank "A" zaświadczeń z dnia [...] r. do rachunków osobistych oraz firmowych wnioskodawcy oraz jego żony skierowana została egzekucja komornicza. Dalej na podstawie wyjaśnień skarżącego zawartych w przedłożonym do akt oświadczeniu z dnia [...] r. ustalono, iż ten ze względów finansowych i utraty płynności zakończył zarejestrowaną na jego nazwisko działalność gospodarczą bowiem wszelkie dochody zajmował mu urząd skarbowy. Dla spłaty ciążących na nim zobowiązań wynikających z prowadzonej firmy jak i budowy domu zmuszony był sprzedać samochód marki [...]. Mimo to jego zaległości za ostatnie dwa miesiące prowadzonej działalności z tytułu podatków wynosiły: 6.321,00 zł, 2.951,00 zł, 3.478,00 zł i 2.455,00 zł. Do tego doliczył jeszcze należne składki ZUS, raty leasingu, koszty biura i usługi telekomunikacyjne, których nie regulował z uwagi na brak środków. Podobne zaległości w związku z zajęciem konta bankowego posiada również zarejestrowana na żonę firma. Zmuszony był skorzystać z pomocy rodziny, tj. teścia, który pożyczył 26.700,00 zł. Dzięki temu może zamieszkać w nowo wybudowanym domu ok. [...] r. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł o "zmianę zaskarżonego postanowienia zwolnienie skarżącego od wpisu w całości". W uzasadnieniu podał, że K. J. nie posiada środków na uiszczenie wpisów w wysokości określonej rozporządzeniem. Stan majątkowy przedstawiony w oświadczeniu skarżącego jest zgodny ze stanem rzeczywistym . " Z Urzędem Skarbowym podatnik posiada zawarty układ ratalny, którego przydzielenie związane było właśnie z trudną sytuacją materialną." Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwaną dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez pełnomocnika skarżących sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu sprzeciwu należy zwrócić uwagę, czy skarżący wykazał w chwili obecnej, że jego stan majątkowy lub osobisty jest taki, że nie może ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu Państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex 579280). Stwierdzić należy przy tym, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając zebrany materiał dowodowy, stwierdzić należy brak podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Posiadanie [...] udziału w nieruchomości położonej w P. o łącznej powierzchni [...] m2, z których [..] m2 zajmuje skarżący wraz z rodziną, a nadto nieruchomości położonej w S. o pow. [...] m2, na której posadowiony został nowo wybudowany dom mieszkalny wskazuje, iż wnioskodawca winien we własnym zakresie poczynić niezbędne starania celem pozyskania stosownych środków na opłacenie kosztów sądowych. Podnoszone przez stronę argumenty dotyczące zajęcia kont bankowych nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Z treści art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) wynika przecież, że w okresie zabezpieczenia - za zgodą organu egzekucyjnego - mogą być dokonywane wypłaty z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Dlatego też przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Prowadzona przez niego firma w ubiegłym roku osiągnęła bowiem przychód w wysokości 303.269,62 zł i po potrąceniu kosztów jego uzyskania wielkości 207.215,23 zł przyniosła dochód rzędu 96.054,39 zł. Z kolei przychód z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej wynosił 180.034,37 zł. Natomiast dochód obu firm do [...] 2011 r. kształtował się na poziomie: 61.735,76 zł i 83.022,27 zł, podczas gdy wykazana w deklaracjach VAT-7 od [...] do [...] 2011 r. podstawa opodatkowania obejmowała następujące kwoty: 34.966,00 zł, 24.100,00 zł i 29.456,00 zł oraz 15.142,00 zł, 36.129,00 zł i 19.764,00 zł. Wprawdzie skarżący w przedłożonym do akt oświadczeniu z dnia [...] r. poinformował o zakończeniu działalności prowadzonej na jego nazwisko, nie mniej jednak dalej prowadzi firmę zarejestrowaną na żonę, która opiekuje się dziećmi. Co więcej w ostatnim czasie uzyskał od teścia pożyczkę w kwocie 26.700,00 zł, którą wydatkował na wykończenie domu. Tak więc skarżący będąc świadomy, iż z postępowaniem sądowym związany jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych powinien był w pierwszej kolejności zabezpieczyć na ten cel niezbędne środki zwłaszcza, że posiada on jeszcze [...] udziału w nieruchomości położonej w P., gdzie wraz z rodziną może zajmować [...] m2. Podkreślić należy jednocześnie, iż wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że obciążenia z nimi związane nie są zaliczane do niezbędnych kosztów utrzymania. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy wszakże ocenić wymienione wśród deklarowanych wydatków raty spłacanego kredytu, który został zaciągnięty na dokończenie budowy domu. Co więcej udzielając tego kredytu Bank uznał, iż kondycja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, że posiada on zdolność kredytową pozwalającą na regularne spłacanie zaciągniętych z tego tytułu zobowiązań. Również z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika jakoby zalegano ze spłatą jakichkolwiek rat. Wskazać przy tym należy, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych bo do takich należy niewątpliwie zaliczyć kredyt hipoteczny nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył bowiem, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać jedynie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty utrzymania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych ze spłatą rat zaciągniętego kredytu. Wobec powyższego brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji