III SA/Gl 1629/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 100 (słownie: sto) złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia [...] r. E. Z. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł Strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, jego miesięczne dochody obejmują: emeryturę w kwocie [...] zł brutto, wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto. Posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz samochód osobowy marki [...], który objęty jest zastawem egzekucyjnym. Również z dochodów wnioskodawcy w związku z egzekucją komorniczą dokonywane jest potrącenie wynoszące łącznie [...] zł. Nadto świadczenie emerytalne żony wynosi [...] zł. Miesięczne wydatki zostały wskazne jako czynsz ([...] zł), energię elektryczną i gaz ([...] zł) oraz wyżywienie ok. [...] zł. Dodatkowo skarżący podniósł, iż jest zobowiązany do spłaty zaciągniętych pożyczek, gdzie raty kształtują się na poziomie [...] zł i [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłał do akt sprawy: wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez ,,A’’ i ,,B’’, zeznanie podatkowe PIT-36 za 2014 r., zaświadczenie o zameldowaniu, umowy pożyczki, w tym jedna zabezpieczona hipotecznie wraz z harmonogramami ich spłaty, dokumenty potwierdzające wysokość pobieranego wynagrodzenia za pracę i emerytury wojskowej, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz protokół zajęcia samochodu osobowego marki [...] rocznik [...]. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. referendarz sądowy zwolnił Stronę skarżącą od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Od postanowienia tego wniesiony został przez wnioskodawcę sprzeciw. Strona skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, gdyż nie jest w stanie uiścić należnych kwot. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a. ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Podkreślić należy, iż E. Z. w złożonym sprzeciwie wniósł o rozpatrzenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wnosząc o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu, zatem w takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek w zakresie ustalenia czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości, co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym na mocy art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie zgłoszonego żądania jedynie w części. Sąd odnosząc się do przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów oraz złożonych wyjaśnień stwierdził, iż E. Z. udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny, pozwalający na uznanie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd stanął na stanowisku, iż przedłożone dokumenty wskazują, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, przy czym ich wspólny dochód wynosi [...] zł (świadczenie emerytalne wnioskodawcy wynosi [...] zł, żony [...] zł, a jego wynagrodzenie za pracę to [...] zł), jest on obciążony zajęciami w związku z egzekucją komorniczą, które wynoszą [...] zł. Nadto wydatki dotyczące utrzymaniem wynoszą łącznie około [...] zł (czynsz, telefon, TV, opłaty za energię elektryczną i gaz). Odnosząc się natomiast do rat zaciągniętych pożyczek Sąd stanął na stanowisku, że trudno zakwalifikować je do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych (a do takich niewątpliwie należy umowa kredytu czy pożyczki) nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego (vide: postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, LEX nr 939382 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12, LEX nr 1333041). Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie stracił z pola widzenia faktu rozpatrywania większej liczby skarg E. Z. Po analizie przedstawiony przez wnioskodawcę materiałów dowodowych Sąd uznał, że nie wynika z nich jednoznacznie, aby sytuacja majątkowa Strony skarżącej uniemożliwiała przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stanął na stanowisku, iż skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty [...] zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a.