III SA/Gl 1633/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 100,00 zł (słownie: sto złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W jego motywach podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2, posiada samochód osobowy marki [...], który objęty jest zastawem egzekucyjnym. Wprawdzie jego miesięczne dochody to nie tylko emerytura w kwocie [...]zł brutto, ale również wynagrodzenie za pracę rzędu [...]zł brutto. Niemniej jednak – jak wskazano - do powyższych skierowana została egzekucja komornicza, a dokonywane potrącenia wynoszą łącznie [...]zł. Z pozostałej kwoty, która powiększona jest o świadczenie emerytalne żony wynoszące [...]zł, skarżący pokrywa miesięczne wydatki. Obejmują one: czynsz (560,00 zł), energię elektryczną i gaz (300,00 zł) oraz wyżywienie ok. 800,00 zł. Dodatkowo zobowiązany jest do spłaty zaciągniętych pożyczek, a ustalone raty kształtują się na poziomie 1.500,00 zł i 500,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez "A" i "B" zeznanie podatkowe PIT-36 za [...] r., zaświadczenie o zameldowaniu, umowy pożyczki, w tym jedna zabezpieczona hipotecznie wraz z harmonogramami ich spłaty, dokumenty potwierdzające wysokość pobieranego wynagrodzenia za pracę i emerytury wojskowej, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz protokół zajęcia samochodu osobowego marki [...] rocznik [...]. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 250,00 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Od postanowienia tego skarżący wniósł stosowny środek zaskarżenia to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu domagał się ponownego rozpatrzenia złożonego wniosku tyle, że w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wyjaśnił, że dostępną na rachunku bankowym kwotę [...] zł w całości przeznaczył na spłatę pożyczki, którą zaciągnął w związku z prowadzoną w ramach [...] działalnością. Dlatego też nie jest w stanie uiścić należnych kwot. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658 – dalej jako ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 2 tej ustawy do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy nowelizującej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81. Natomiast w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy nowelizowanej w brzmieniu dotychczasowym. To oznacza, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 260 ustawy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy zauważyć, że przepis ten nie daje Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jako że w treści sprzeciwu skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku jedynie w tym zakresie. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, która powinna przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych zobrazować swoją sytuację rodzinną i majątkową. Mając na uwadze powyższe Sąd opierając się nie tylko na złożonym wniosku, ale i na materiale dowodowym dołączonym do akt przy piśmie z dnia [...] r. przyjął, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Jego miesięczne dochody to nie tylko świadczenie emerytalne rzędu [...]zł, ale również wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł. Natomiast pobierana przez jego żonę emerytura wynosi [...]zł, podczas gdy ponoszone wydatki to potrącenia egzekucyjne rzędu [...]zł oraz utrzymanie mieszkania w łącznej kwocie około 1.000,00 zł (czynsz, telefon, TV, opłaty za energię elektryczną i gaz). Odnosząc się natomiast do rat zaciągniętych pożyczek Sąd stanął na stanowisku, że trudno zakwalifikować je do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych (a do takich niewątpliwie należy umowa kredytu czy pożyczki) nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego (vide: postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, LEX nr 939382 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12, LEX nr 1333041). Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie stracił z pola widzenia faktu rozpatrywania większej liczby skarg E. Z.. Po analizie przedstawionych przez wnioskodawcę materiałów dowodowych uznał, że nie wynika z nich jednoznacznie, aby sytuacja majątkowa strony skarżącej uniemożliwiała przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stanął na stanowisku, iż skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 100,00 zł na uiszczenie wpisu sądowego od złożonej w niniejszej sprawie skargi, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.