III SA/Gl 1653/09

26 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Wach, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Pismem z dnia [...] 2008 r. pełnomocnik E.S. wniósł o umorzenie wszystkich zaległych składek oraz niepodejmowanie przeciwko zobowiązanej działań windykacyjnych, zawieszenie ewentualnie już prowadzonych postępowań egzekucyjnych, udzielenie pomocy de minimis poprzez umorzenie składek. W uzasadnieniu podniósł, że E. S. jest mini przedsiębiorcą prowadzącym firmę transportową od [...] 1999 r. Zatrudnia 3 pracowników, samotnie wychowuje syna, na którego nie otrzymuje alimentów, chociaż obowiązek alimentacyjny ojca został określony wyrokiem sądowym. Nie posiada żadnego majątku oprócz 3 wysłużonych samochodów, żadnych rezerw finansowych pozwalających jej na spłacenie zaległości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej powoływana jako k.p.a.), po ponownym rozpoznaniu sprawy E. S., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Oddziału w C.) nr [...] z dnia [...] r. umarzającą postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek w wysokości [...] zł. finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek. W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności ustalił, ze powodem wydania pierwszej decyzji umarzającej postępowanie w części dotyczącej składek w wysokości [...] zł. finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek było wyłączenie tej kategorii spraw spod regulacji zawartej w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.) przepisem szczególnym art. 30 tej ustawy. Wniosek z 9 maja 2008 r. obejmował wszystkie zaległe składki, w tym składki objęte tym wyłączeniem. Dlatego postępowania administracyjne w tej części, jako bezprzedmiotowe umorzył. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik E. S. domagał się ponownego rozpoznania sprawy i umorzenia zaległych składek z uwagi na trudną sytuację wnioskodawczyni. Zarzucił także, że stanowisko Zakład Ubezpieczeń Społecznych co do niedopuszczalności umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek jest błędne, sprzeczne z orzecznictwem sądowym Odnosząc się do tego wniosku raz jeszcze podkreślono, że art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń wyłącza zastosowanie art. 28 ustawy w odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Zatem nie było podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie ich umorzenia. Zaś wyroki, na które powołała się strona nie dotyczyły tych składek lecz składek finansowanych przez płatników, o jakich mowa w art. 28 cytowanej ustawy. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego E.S. domagała się uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W jej uzasadnieniu zarzuciła organowi rentowemu, że wydana decyzja nieprawidłowo i niedostatecznie ocenia jej sytuację, że decyzja jest wydana z naruszeniem przepisów procesowych, w szczególności art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegające na orzekania w sprawie przez Prezesa ZUS zamiast właściwego ministra. Opowiedział się za dopuszczalnością umarzania wszystkich zaległych składek z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie, podkreślając, iż skarżąca w skardze nie podniosła żadnych nowych okoliczności mogących w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Za bezzasadne uznał zarzuty skargi. Zaznaczył, ze zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stronie przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpoznanie sprawy na zasadach decyzji wydanej w I instancji przez ministra. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Z akt niniejszej sprawy wynika, że złożony przez stronę wniosek o umorzenie dotyczył zarówno składek finansowanych przez płatników, jak i składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zgodnie zaś z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do tych składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. W przepisie tym ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 tej ustawy. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 powołanej wyżej ustawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2036/06, LEX nr 328195). Jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania. W świetle uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, organy orzekające prawidłowo wskazały to unormowanie. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego określana jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako brak przedmiotu postępowania. Przez przedmiot ten należy zaś rozumieć konkretną sprawę, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne (zob. np. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05, LEX nr 201507; wyrok WSA z dnia 17 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3439/02, LEX nr 156962). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. i "fikcyjności dwuinstancyjności postępowania" wskazać należy, że organem administracyjnym, wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest ZUS, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej przez ministra w pierwszej instancji" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz art. 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Zatem Minister Pracy i Polityki Społecznej nie był organem właściwym do orzekania w sprawie. A tryb dwukrotnego rozpatrywania sprawy został zachowany. Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.