III SA/Gl 1657/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej z tytułu podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, strona skarżąca, reprezentowana przez adwokata z wyboru, złożyła wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak jego żona jest osoba bezrobotną i nie posiada żadnych źródeł dochodu. Wnioskodawca posiada wprawdzie wysokie wynagrodzenie w kwocie około 7.300 zł netto, jednak jest ono pochłaniane przez koszty utrzymania, a w szczególności raty kredytowe. Strona spłaca kredyt mieszkaniowy, którego rata wynosi równowartość kwoty 1.421,41 CHF – co obecnie stanowi równowartość około 6.000 zł. Wnioskodawca stwierdził, że po opłaceniu raty kredytowej pozostaje kwota około 1.300 zł, która musi wystarczyć na utrzymanie dwóch osób. Skarżący nie posiada jednocześnie zgromadzonych żadnych oszczędności. Dla przykładu strona podała, że koszt ogrzewania w okresie zimowym to kwota rzędu 600 zł miesięcznie. Strona pozostaje w gospodarstwie domowym ze swoją żoną E. M. Na jedyny dochód ich wspólnego, dwuosobowego gospodarstwa domowego składa się jego wynagrodzenie w kwocie 10.500 zł brutto. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 w S., w którym mieszka razem z żoną. Strona nie posiada jednocześnie żadnego innego majątku. Załącznikami do wniosku były: kserokopia umowy o prace wnioskodawcy; dokumentacja obrazująca spłatę kredytu oraz wydruki obrazujące poszczególne transakcje bankowe na rachunku prowadzonym przez skarżącego w Bank "A" w listopadzie 2014 r. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie z urzędu skarbowego stwierdzające, że żona wnioskodawcy w 2014 r. nie osiągnęła żadnego dochodu oraz osobiste oświadczenie E. M. w tej kwestii; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego; zeznania podatkowe PIT-37 składane przez stronę skarżącą za rok 2014 i 2013; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] r. (adresowane do trzech banków) oraz zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia [...] r.; historie rachunków bakowych: skarżącego (obejmuje okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.) oraz jego żony (obejmuje okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie zwrócić uwagę należy na dwie kwestie: zaciągnięcie kredytu hipotecznego przez skarżącego oraz funkcjonowanie rachunków bankowych skarżącego oraz jego małżonki. Prawo pomocy jest instytucją prawną, umożliwiającą dostęp do Sądu osobom ubogim (względnie, ułatwiającą ten dostęp). Tymczasem, trudno przyjąć w świetle przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i materiałów źródłowych, aby należał on do kategorii osób ubogich. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną E. M. Jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego strony jest jej miesięczne wynagrodzenie w kwocie około 7.500 zł. Strona skarżąca zaciągnęła kredyt hipoteczny (kredyt mieszkaniowy: "własny kąt" we frankach szwajcarskich). Kredyt udzielony został na kwotę 417.034,64 CHF. Jest to, obiektywnie rzecz ujmując, ogromna kwota. Trudno zakładać, aby osoba uboga mogła uzyskać tak wysoki kredyt. Należy mieć świadomość, że instytucja bankowa rozpoznając wniosek kredytowy określonego podmiotu, prowadzi wstępne, szczegółowe badanie jego zdolności kredytowej, także pod kątem prognozowanej spłaty kredytu (także w przypadkach długoterminowych zobowiązań). Wnioskodawca zdołał jednak przejść taką procedurę pomyślnie i kredyt został mu udzielony. Strona była świadoma tego, że przedmiotem kredytu jest ogromna kwota, jak również tego, że obciążył siebie obowiązkiem spłat bardzo wysokich rat kredytowych na okres kilkudziesięciu lat. Rzadko zdarza się, aby osoby spłacające kredyty mieszkaniowe (hipoteczne) zaciągnięte we frankach szwajcarskich spłacały aż tak wysokie raty, sięgające prawie półtora tysiąca franków szwajcarskich miesięcznie. Fakt zaciągnięcia tak ogromnego kredytu na cele mieszkaniowe przez osobę fizyczną, implikuje wniosek, że skarżący wybudował sobie luksusowy dom jednorodzinny. Trudno zwalniać z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych osobę, która zajmuje taką nieruchomość mieszkalną, spłaca wysoki kredyt i nie podnosi jednocześnie przy tym, że posiada jakiekolwiek zaległości w uiszczaniu opłat za media, czy też problemy z utrzymaniem tej nieruchomości. Podnieść należy, że skarżący uzyskiwał oprócz wynagrodzenia, także dodatkowe środki pieniężne od swojego pracodawcy tytułem premii, czy też bonusów – średnio raz na dwa miesiące. Obejmowały one kwotę średnio 2.500 zł. W takiej sytuacji, wnioskodawca nie może liczyć na zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, tym bardziej, że chcąc uniknąć ponoszenia obligatoryjnych kosztów postępowania (wpisu sądowego od skargi), ponosi przecież jednocześnie fakultatywne koszty postępowania (ustanowił bowiem w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata). W takim stanie faktycznym spłata przez wnioskodawcę kredytu nie może być sama w sobie okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych (tak NSA w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2013 r., II GZ 480/13, LEX nr 1361565). Należy również podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą kredyty, będące zobowiązaniami prywatnymi, cywilnoprawnymi podmiotów prawa nie mogą być taktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Generalnie nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (tak np.: NSA w postanowieniu z dnia 30 sierpnia 2013 r., II OZ 670/13, LEX nr 1361660). Warto również zaznaczyć, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa (a więc ogół podatników) ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (tak NSA w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Małżonka skarżącego jest osobą nie osiągającą żadnego dochodu. Posiada jednak rachunek bankowy, na którym dokonywane są regularnie liczne operacje bankowe. W tym miejscu podnieść należy, że jeżeli wnioskodawca powołuje się na swoją "trudną" sytuację majątkową, to dziwi fakt, że jego żona nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu i nie próbuje "pomóc" swojemu małżonkowi szukając pracy. W aktach sprawy brak jakichkolwiek informacji, o tym, że żona skarżącego usiłuje znaleźć pracę i wspomagać swojego małżonka, który wg swojego oświadczenia znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej. Wnioski powyższe pozostają tym bardziej aktualne przy uwzględnieniu faktu prowadzenia przeciwko wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Pomimo tego, że zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne wobec wnioskodawcy, nadal mieszka on w luksusowym domu, który utrzymuje, natomiast jego żona nadal nie uzyskuje dochodu i pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Tymczasem na rachunku bankowym żony wnioskodawcy ma miejsce wiele transakcji bankowych. Z analizy obu rachunków bankowych wynika, że transakcje uznaniowe na rachunku małżonki wnioskodawcy z reguły są dokładnie skorelowane z transakcjami obciążającymi na rachunku osobistym skarżącego (i odwrotnie). Przykładowo, na rachunek bankowy E. M. wpłynęły kwoty: 2.000 zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([... r.). Z kolei w następnym miesiącu: 10.000 zł ([...] r.); 2.000 zł ([...] r.); 550 zł ([...] r.) Kwoty te wpłynęły na jej rachunek z rachunku bankowego skarżącego. Trudno uznać, aby przepływ na rachunkach bankowych małżonków łącznej kwoty, średnio, 12.000 zł w ciągu jednego miesiąca mógł mieć miejsce w przypadku ubogich małżonków, tj. takich małżonków, którzy mają problemy z koniecznym utrzymaniem siebie. Jednocześnie oba rachunki bankowe zachowują płynność finansową, brak na nich salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są regularnie równoważone transakcjami uznaniowymi. Ponadto, oprócz pism informacyjnych organu egzekucyjnego z dnia [...] r. (adresowanych do pracodawcy i do trzech banków) brak jest dowodu, aby egzekucja rzeczywiście została wszczęta. Brak danych wskazujących np. na zablokowanie rachunku bankowego wnioskodawcy. Poza tym, w dniu [...] r. wnioskodawca przelał na rachunek bankowy swojej żony kwotę 3.500 zł. Powyższe dobitnie wskazuje na to, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek skutkujących uwzględnieniem jego wniosku. Trudno również w takim świetle dać wiarę sformułowaniu wnioskodawcy zawartemu na druku urzędowego formularza, że po uregulowaniu kwoty składającej się na ratę spłaty kredytu, pozostaje jedynie 1.300 zł na utrzymanie wspólnego, dwuosobowego gospodarstwa domowego. Zaznaczyć należy, że skarżący nadesłał wydruk operacji z Bank "A" S.A, natomiast zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (pisma z dnia [...] r.) zostały przez organ egzekucyjny skierowane do trzech banków, w których skarżący prowadzi rachunki. Oprócz Bank "A" S.A. – do: Banku "B" S.A i Bank "C" S.A. Z tych dwóch ostatnich banków brak jest jakichkolwiek danych. W efekcie, w ocenie rozpoznającego wniosek, wnioskodawca jest w stanie wygospodarować kwotę potrzebną na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie 500 zł. Brak podstaw do tego, aby stwierdzić, że uiszczenie wpisu sądowego narazi jego samego i jego żonę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Konstatacja ta jest nadal aktualna, przy uwzględnieniu faktu, że skarżący zainicjował równocześnie trzy postępowania sądowe (sygn. akt: I SA/Gl 1415/14, 1416/15 i III SA/Gl 1657/14), a w każdej sprawie wpis sądowy od skargi wyniesie 500 zł – a wiec łączny, sumaryczny wpis sądowy od ww. trzech skarg zamknie się w kwocie 1.500 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.