III SA/Gl 1684/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 13 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.Ć. i J.Ć. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie dotyczącym skarżącego J.Ć. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł, skarżący E. i J.Ć. domagali się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. Żądanie to rozszerzyli na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazali zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu powyższego podali, iż są emerytami, którzy znaczną część swoich dochodów przeznaczają na lekarstwa. Wydatki z tym związane oszacowali w granicach od [...] zł do [...] zł miesięcznie. Podobnie ich syn, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe jest osobą przewlekle chorą, który poza lekami wymaga specjalnej i kosztownej diety. Tymczasem łączne dochody wszystkich członków rodziny z tytułu pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych wynoszą [...] zł brutto. Ponadto według złożonego oświadczenia skarżący posiadają mieszkanie spółdzielcze o pow. [...] m2, w którym zamieszkują, powstający w K. dom, którego budowa od [...] r. nie jest kontynuowana oraz nieruchomość rolną należącą do syna o pow. [...] ha (vide: rubryka nr 7 i 8 formularza). Na poparcie swoich twierdzeń nadesłali stosowne dokumenty źródłowe obrazujące m.in. ponoszone wydatki w postaci opłat za wodę [...] zł, czynsz [...] zł, energię elektryczną [...] zł (wydatek kwartalny), gaz [...] zł (rozliczenie za dwa miesiące), telefon [...] zł oraz podatek rolny [...] zł (opłata roczna, której ostatnia rata wynosiła [...] zł). Dodatkowo z ich treści ustalono, iż skarżący spłaca raty pożyczki "socjalnej" w wysokości [...] zł. Jednocześnie opłaca razem z żoną składki ubezpieczenia na życie w oparciu o zawarte w formie indywidualnej i grupowej umowy w wysokości [...] zł i [...] zł oraz eksploatuje samochód osobowy marki [...]. Ponoszone z tego tytułu wydatki wynoszą od [...] zł do [...] zł. Dokonując oceny sytuacji finansowej E.Ć. i J.Ć. w oparciu o wskazane wyżej dane referendarz sądowy postanowił odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Na postanowienie referendarza z dnia 20 kwietnia 2010 r. skarżąca E.Ć. nie złożyła sprzeciwu, zatem w stosunku do niej postanowienie to uprawomocniło się w dniu [...]. Natomiast skarżący J.Ć. - z zachowaniem przewidzianego w ustawie terminu - wniósł stosowny środek zaskarżenia określony jako sprzeciw. W jego uzasadnieniu poza odwołaniami do zagwarantowanych konstytucyjnie uprawnień nie powołał żadnych nowych okoliczności ani nie przedłożył nieznanych wcześniej Sądowi dokumentów źródłowych, dlatego też postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego motywach wskazał, iż skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dysponują stałymi dochodami w postaci emerytur i renty socjalnej, które po odliczeniu ponoszonych i udokumentowanych wydatków dają nadwyżkę pieniężną rzędu ok. [...] zł netto, która jest wystarczająca na uiszczenie wpisu sądowego wynoszącego 100,00 zł, a także innych ewentualnych opłat, jako że te również nie przekroczą tej kwoty. Rozstrzygniecie to J.Ć. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a jego argumentacja zawarta w treści złożonego zażalenia z dnia [...] została uwzględniona. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił bowiem zapadłe w dniu 7 czerwca 2010 r. rozstrzygnięcie tut. Sądu w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, iż z zaskarżonego postanowienia nie wynikało jakoby Sąd pierwszej instancji wszechstronnie ocenił możliwości finansowe skarżącego. Nie wskazano bowiem dokumentów, na których się oparto, które przyjęto do rachunku, ani sposobu w jaki oszacowano podaną w kwocie netto nadwyżkę. Tymczasem operacja logiczna, którą przeprowadził Sąd stosując określone normy prawne winna zostać uwidoczniona tak aby strony postępowania jak i ewentualnie Sąd wyższej instancji miał możliwość skontrolowania czy Sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydając niniejsze postanowienie był związany postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które zapadło w niniejszej sprawie w dniu 18 sierpnia 2010 r. pod sygn. akt II GZ 189/10. Jak bowiem wynika z treści art. 153 w zw. z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu jak i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd, a także strony i inne sądy oraz organy, których działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, a nadto w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Na gruncie niniejszego postępowania wpadkowego owo związanie oznacza, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie może odstąpić od formułowanych ocen prawnych bądź prezentować nowych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego postanowienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I FSK 506/05, Lex nr 187499). Tym samym przystępując do ponownego rozpoznania złożonego wniosku należało w pierwszej kolejności zbadać czy wskazana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych została spełniona czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy, uzależnione jest od wykazania, iż strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, która powinna wyjaśnić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i możliwości płatnicze. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy dlatego też może być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją racjonalne powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa została zachwiana w taki sposób, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wskazać bowiem należy, iż miesięczne dochody J.Ć. z tytułu pobieranej emerytury wynoszą [...] zł netto (vide: decyzja ZUS z dnia [...]). Natomiast emerytura jego żony oraz renta socjalna syna, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe kształtuje się na poziomie [...] zł netto i [...] zł netto (por. decyzje ZUS z dnia [...] oraz [...]). Mając zatem na uwadze łączny dochód wszystkich członków rodziny wynoszący [...] zł netto oraz wysokość ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania wydatków, które według przedłożonych do akt dowodów wpłat obejmują: opłaty za wodę ([...] zł), czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł – rozliczenie kwartalne), gaz ([...] zł – rozliczenie za dwa miesiące), telefon ([...] zł), ratę podatku rolnego ([...] zł), a także zakup niezbędnych dla zdrowia leków w kwocie [...] zł (por. oświadczenie strony zawarte we wniosku z dokumentacją lekarską nadesłaną w dniu [...]) stwierdzić należy, iż do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. [...] zł. Jest ona w ocenie tut. Sądu wystarczająca na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł, a także innych mogących się pojawić w przyszłości opłat. Te bowiem również nie przekroczą tej kwoty. Odnosząc się natomiast do rat spłacanej pożyczki w wysokości [...] zł, ustalonych składek ubezpieczenia na życie w kwocie [...] zł i [...] zł oraz kosztów eksploatacji i utrzymania samochodu osobowego, które oszacowano w granicach od [...] zł do [...] zł, należy zauważyć, iż te nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że ustawodawca w treści cytowanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ustawy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania, leczenia i wyżywienia. Ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził konieczności odbywania zabiegów rehabilitacyjnych i wykorzystywania w tym celu samochodu osobowego marki [...], stąd wydatki związane z zakupem paliwa nie mogły zostać uwzględnione. Tym bardziej, że nie przedstawiono żadnych dokumentów źródłowych wskazujących na ich rzeczywistą wysokość. Ponadto okoliczność zaciągnięcia pożyczki "socjalnej" w [...] w C., której warunki zawarcia nie zostały do akt sprawy nadesłane, daje podstawy przypuszczać, iż zdolności płatnicze J.Ć. są inne niż podano w treści złożonego formularza, zatem i z tego powodu ponoszone na jej spłatę wydatki nie mogły być brane pod uwagę. Podobnie fakt posiadania dodatkowych składników majątku w postaci działki budowlanej, której powierzchnia nie została wskazana, nie pozwalał kwalifikować skarżącego do osób ubogich wymagających wsparcia ze strony Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Tym bardziej, że syn J.Ć. dysponuje również nieruchomością rolną o pow. [...] ha, która może przecież przynosić dodatkowe pożytki, a nadto może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu lub pożyczki, zwłaszcza że majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.