III SA/Gl 1706/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi PPHU "A" Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (umorzenia postępowania podatkowego) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca spółka zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jego ponoszenia. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał wymogom przewidzianym w ustawie, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącą spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, wg ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do tut. Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – druk PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podniesiono, że działalność spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za [...] rok w wysokości [...] zł oraz [...] stan środków na rachunkach bankowych. Mając na uwadze powyższe, w tym również podnoszone w innych sprawach zawisłych w tut. Sądzie okoliczności, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za [...] r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są [...] oraz [...] (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku "B" i w Banku "C", obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Ponadto wezwano o udokumentowanie np. za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji; a także nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących na stan zatrudnienia spółki i wynagrodzenia wspólników, jeżeli są zatrudnieni na umowę bądź umowę zlecenia; w tym obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) do tut. Sądu przesłano kserokopie [...] postanowień [...] Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] i [...] stanowiących wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 KPC. Z ich treści ustalono, iż "prowadzone przeciwko skarżącej spółce postępowanie egzekucyjne będzie umorzone, albowiem dłużnik nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem Z., ul. [...]. Tymczasem zgodnie z wypisem z rejestru spółek z dnia [...] r. spółka PPHU "A" nadal jest zarejestrowana pod wskazanym adresem lecz została wyeksmitowana z uwagi na znaczne zaległości czynszowe. Zajęte [...] [...] oraz [...] [...] znajdują się obecnie w G. przy ul. [...], tj. w miejscu zamieszkania Prezesa Zarządu W. S.. Ruchomości te zostały przedstawione do licytacji i z uwagi na brak licytantów nie zostały sprzedane w drodze II licytacji". Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego - nie została spełniona. Do dnia dzisiejszego skarżąca spółka nie wykonała bowiem w należyty sposób wezwania z dnia [...] r., tj. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. Ograniczyła się bowiem do przedłożenia kserokopii [...] postanowień [...] Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] i [...] r. stanowiących wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 KPC. Podczas gdy wartość dowodowa tych dokumentów nie może być absolutyzowana, ponieważ nie mają one, w ocenie rozpoznającego wniosek, znaczenia przesądzającego i nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od innych dowodów oraz okoliczności sprawy. Odnotować trzeba bowiem przede wszystkim, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela, nie umiejącego wskazać składników majątkowych, z których egzekucja ma być prowadzona. Do dnia dzisiejszego nie nadesłała natomiast - mimo wezwania – sprawozdania finansowego za [...] r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, raportów kasowych z powyższego okresu, a także deklaracji podatkowych (VAT-7) składanych w ostatnim półroczu, w tym aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych na których posadowione są [...] oraz [...]. Tymczasem art. 255 ustawy p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie nieaktualnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Stąd dołączone do innych spraw zawisłych w tut. Sądzie dokumenty źródłowe nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć znaczenia przesądzającego w sytuacji, kiedy strona mimo trudności finansowych, o których pisze, nadal funkcjonuje w obrocie prawnym i uzyskuje przychody z prowadzonej działalności. Podkreślić ponadto w tym miejscu należy, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie konkretnej opłaty byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka nie wykazała się chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Tym bardziej, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia [...] r. (vide: pismo procesowe z dnia [...] r.) pozbawiła rozpoznającego wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Godzi się w tym miejscu odnotować, iż skarżąca spółka wielokrotnie w licznych postępowaniach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach wnosiła o przyznanie prawa pomocy, lecz jej wnioski nie były uwzględniane. W konsekwencji powyższego należne opłaty były regulowane. W wielu z tych spraw wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenia na postanowienia odmawiające przyznania prawa pomocy, wskazując, iż przyznanie tego prawa podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych – [...] zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (por. postanowienia z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06 oraz z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06, z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, a także z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.