III SA/Gl 1729/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Fundacji "A" w L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca fundacja jest reprezentowana w przedmiotowym postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru. Fundacja "A" w L. jest organizacją non profit i nie prowadzi działalności gospodarczej. Fundacja nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że fundacja prowadzi działalność dobroczynną. Cele statutowe fundacji realizowane są w oparciu o zbiórkę pieniędzy, która prowadzona jest za pośrednictwem urządzeń elektronicznych. Z uwagi na to, że organy celne kwestionują legalność urządzeń należących do fundacji w świetle ustawy o grach hazardowych, w związku z obecnie toczącymi się postępowaniami karnoskarbowymi i administracyjnymi, fundacja pozbawiona została wpływów z tytułu darowizn. W tej sytuacji skarżąca nie jest w stanie uiścić opłat sądowych. Z oświadczenia fundacji wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 0 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy oraz wysokości zysku bądź strat za ostatni rok obrotowy wg bilansu również został określony na druku PPPr na 0 zł. Strona prowadzi rachunek bankowy w Banku "A" S.A., na którym, wg jej oświadczenia nie posiada żadnych środków finansowych. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenie dokumentów księgowych obrazujących aktualny stan majątkowy wnioskodawcy – wraz z raportem kasowym podmiotu. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy fundacji przedłożył do akt: sprawozdanie z działalności fundacji za 2014 r., informację dodatkową do tego sprawozdania wraz z bilansem i jednostronnym rachunkiem zysków i strat. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik fundacji oświadczył, że fundacja nie posiada raportu kasowego, ani ewidencji środków trwałych i nie dysponuje wyciągami z rachunku bankowego z uwagi na brak dostępu do niego – jednak pełnomocnik zaznaczył, że stan tego rachunku bankowego wynosi 0 zł. W piśmie tym podkreślono, że fundacja jest aktualnie wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącej fundacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie zdołała wykazać w sposób dostateczny, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Na wstępie podkreślić jednak należy, że, zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze sądowej powszechnie przyjmuje się, że organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 14 maja 2013 r., II OZ 357/13, LEX nr 1319064). Jednocześnie, sam fakt uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów, złożonego przez fundację stanowi w rzeczywistości przerzucenie ciężaru funkcjonowania fundacji na Państwo, co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 września 2013 r., II OZ 732/13, LEX nr 1443398). Przechodząc do meritum sprawy, stwierdzić należy, że z nadesłanych do akt sprawy materiałów źródłowych wynika, że koszty administracyjne fundacji w 2014 r. wyniosły [...] zł. Jednocześnie saldo końcowe na dzień [...] r. wyniosło 0 zł na rachunku bankowym, natomiast w kasie fundacji saldo wyniosło [...] zł. Co istotne jednak, pismem referendarza sądowego z dnia [...] r., wezwano fundację do nadesłania raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie na koniec ostatniego miesiąca oraz przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez fundację. Treść tego wezwania była jasna i wyraźna, niezależnie od zawartych w nim lapsusów odnośnie formy prawnej funkcjonowania wnioskodawcy (który nie jest spółką i nie prowadzi działalności gospodarczej). Tymczasem, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca nadesłała jedynie część dokumentów. W aktach sprawy brak natomiast raportu kasowego fundacji i jakiegokolwiek wyciągu z prowadzonego dla fundacji rachunku bankowego. W piśmie przewodnim pełnomocnika procesowego fundacji z dnia [...] zawarto enigmatyczne sformułowanie, zgodnie z którym fundacja nie posiada żądanego raportu kasowego. Tymczasem z nadesłanego do akt sprawy sprawozdania z działalności fundacji (pkt 7.6 sprawozdania) wynika, że fundacja posiada jednak kasę, tj. "swoją, własną" gotówkę na miejscu, która nie jest zdeponowana na rachunku bankowym. Z tego wynika, że fundacja jest jednak w stanie przedłożyć raport kasowy. Pominięcie raportu kasowego jest istotnym brakiem, który uniemożliwia dokonanie analizy aktualnego stanu majątkowego fundacji w aspekcie rozstrzygnięcia, czy jest ona zdolna do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Jednocześnie nie można akceptować stanowiska prezentowanego przez pełnomocnika wnioskodawcy, zgodnie z którym "fundacja nie posiada żądanego raportu kasowego ani odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej" – w wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r. znajduje się bowiem sformułowanie, w którym zawarto żądanie o: "nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie podmiotu na koniec ostatniego miesiąca". W tej części wezwania nie ma więc mowy o jakiejkolwiek działalności gospodarczej i raporcie kasowym związanym z taką działalnością. W piśmie przewodnim zawarto również sformułowanie, zgodnie z którym "fundacja nie dysponuje wyciągami z rachunku bankowego z uwagi na brak dostępu do niego, jednakże jego stan wynosi zero złotych". Trudno wyjaśnić fakt, że fundacja posiada rachunek bankowy, nie ma dostępu do tego rachunku bankowego i jednocześnie stwierdza, że stan tego rachunku wynosi "zero złotych". Fakt ten należało przecież wykazać poprzez przedłożenie stosownych dokumentów w postaci wyciągu z rachunku bankowego, bądź też zaświadczenia wydanego przez bank. W zakresie stanu środków zgromadzonych na rachunku bankowym nie wystarczy bowiem samo oświadczenie wnioskodawcy, fakt ten powinien być udokumentowany odpowiednim materiałem źródłowym. Tym bardziej, że wnioskodawca jest przecież reprezentowana w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W efekcie wnioskująca fundacja nie nadesłała do akt sprawy, pomimo wyraźnego wezwania, materiałów, które w sposób jasny obrazowałyby jej rzeczywiste, aktualne możliwości płatnicze – także w aspekcie ponoszenia kosztów sądowych w toczących się postępowaniach sądowoadministracyjnych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.