III SA/Gl 1844/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1844/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł, skarżąca Spółka zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jego ponoszenia. Żądanie to rozszerzyła następnie na urzędowym formularzu (PPPr), gdzie jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że działalność Spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wyjaśniła, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. Tymczasem w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Mając na uwadze podane wyżej dane, w tym również podnoszone w innych sprawach tejże Spółki okoliczności, pismem z [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za [...] i [...] r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są [...] oraz kompleks [...] (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z Banku "B" i z Banku "C" obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby ich uzyskanie w związku z zajęciem kont nie było możliwe przedłożenie aktualnych, tj. wystawionych po dacie otrzymania wezwania, zaświadczeń wystawionych przez banki, informujących o wysokości zajęć, sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, a w razie ich likwidacji – stosownych zaświadczeń lub kopii umów o zamknięciu rachunku. Ponadto wezwano o udokumentowanie np. za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji; a także nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na powyższe do tut. Sądu wpłynęło pismo procesowe z [...] r., w którym oświadczono, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia i ochronić naruszający prawo organ administracji. Ponieważ Spółka nie chce brać udziału w tworzeniu tej fikcji, dokumenty o które wzywano, nie zostały nadesłane. W tej sytuacji referendarz sądowy postanowieniem z 5 marca 2014 r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem, w którym Spółka "A" nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, iż ta nie dostarczyła dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. Zwrócił ponadto uwagę, że Spółka nadal funkcjonuje w obrocie (jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł), stąd brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. Tym bardziej, że należny w sprawie wpis wynosi jedynie 100,00 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 193/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione przez Spółkę zażalenie. W jego motywach podzielił argumentację Sądu pierwszej instancji odnośnie braku dokumentów, które uniemożliwiły obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. ponowiono wezwanie do uiszczenia należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 100,00 zł. Do wykonania powyższego zakreślono stronie siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia wezwania. Dnia [...] r. (tj. w terminie otwartym do opłacenia złożonej skargi) skarżąca ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu po raz kolejny wskazała, iż w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano skarżącej wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu. Dodatkowo w treści złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o posiadanym majątku i dochodach powtórzyła podane wcześniej dane informując, że poniesiona w firmie strata od [...] r. tylko się pogłębiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W punkcie wyjścia merytorycznych rozważań należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie z dnia 12 maja 2014 r. odmawiające przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 lipca 2014 r. oddalił bowiem wniesione na nie zażalenie. W tej sytuacji zmiana postanowienia może nastąpić tylko w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), na co zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. postanowienia NSA z dnia 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FZ 298/08, LEX nr 527820 oraz z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 515/08, LEX nr 494294). Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane w dniu 12 maja 2014 r. orzeczenie należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Przez całkowite przyznanie prawa pomocy osobie prawnej rozumie się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Następuje ono wówczas, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika procesowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Może mieć ono miejsce jedynie wówczas, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, która powinna wykazać się aktywną postawą procesową i w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić, że jej sytuacja finansowa i możliwości płatnicze uległy zmianie i nie pozwalają w chwili obecnej na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Tymczasem skarżąca Spółka w swoim piśmie procesowym z [...] r. jak również w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku (druk PPPr) powtórzyła te same argumenty, które zostały już ocenione przez Sąd w postanowieniu z dnia 12 maja 2014 r. I choć była wezwana do wykazania zmian, które wystąpiły w jej stanie majątkowym od tego czasu, ograniczyła się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że deklarowana strata tylko się pogłębiła. Na dowód powyższego nie dołączyła jednak żadnych dokumentów źródłowych, które wskazywałyby na jej wysokość, podczas gdy te miały istotne znaczenie w sprawie. Skoro bowiem wielkość poniesionej przez Spółkę straty na dzień [...] r. nie była Sądowi znana z uwagi na brak jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej w tym zakresie, twierdzenie jakoby ta uległa zwiększeniu nie mogło być uznane za wystarczające. Tym bardziej, że oświadczenie o posiadanym majątku i dochodach zawarte w rubrykach od 6 do 9 formularza pozostało bez zmian. W tej sytuacji uznać należało, że argumentacja zawarta w postanowieniu z dnia 12 maja 2014 r. pozostaje aktualna i nie wymaga powtórzenia, co oznacza, że ma ono nadal moc obowiązującą. Sąd w składzie tu orzekającym nie doszukał się bowiem podstaw do jego zmiany bądź uchylenia polegającego na przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.