III SA/Gl 1892/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w kwocie [...] zł, strona skarżąca złożyła w zakreślonym terminie na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca stwierdziła, że osiągnięte przez nią w 2009 r. wyniki finansowe były wyjątkowo niekorzystne – strata finansowa wyniosła ponad [...] złotych. Spółka posiada jednocześnie wiele przeterminowanych obecnie zobowiązań, a z tego wynika, że w chwili obecnej wnioskodawca nie posiada środków finansowych, które można by przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. W stosunku do Spółki wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami z zapłatą składek do ZUS. Ponadto wszystkie środki finansowe, które wpłyną na konta bankowe skarżącej w [...], poza kontami walutowymi, stanowią w większości automatycznie spłatę odsetek od kredytów (z reguły przeterminowanych). Ze środków na pozostałych kontach bankowych, skarżąca stara się przede wszystkim kupować surowce i materiały niezbędne do produkcji, jak również wynagrodzenia pracowników i zobowiązania publiczno – prawne. Spółka posiada wprawdzie znaczne wierzytelności u swoich kontrahentów, jednakże zobowiązania samej spółki są jednak prawie dwukrotnie wyższe od tych wierzytelności. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, z kolei wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł. Spółka poniosła jednocześnie stratę bilansową netto w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła bilans za rok 2009 oraz bilans częściowy za pierwsze siedem miesięcy 2010 r. oraz rachunki zysków i strat za te same okresy. Strona nadesłała również jako załącznik stan należności oraz stan należności w walucie od kontrahentów na dzień [...] oraz stan zobowiązań i stan zobowiązań w walucie wobec kontrahentów na dzień [...] i zestawienie zobowiązań publiczno – prawnych do zapłaty oraz stan pozostałych zobowiązań na ten sam dzień. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada aktualnie 15 kont bankowych. Pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Spółka została wezwana również o przedłożenie wykazów i wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie, spółka nadesłała szereg dokumentów, w tym: zeznania CIT – 8 za lata 2008 i 2009, miesięczne deklaracje VAT – 7 za okres od marca do sierpnia 2010 r., wyciąg z ewidencji środków trwałych spółki, raport kasowy spółki, (obrazujący stan gotówki w kasie na dzień [...]) oraz wyciągi i wykazy z większości rachunków bankowych (nie wszystkie obrazują jednak aktualny stan tych kont). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca złożyła żądanie przyznania jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Wnioskodawca udokumentował swój aktualny stan majątkowy w zasadzie w sposób rzetelny i wyczerpujący. Z analizy przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika jednak, że nie spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Faktem jest, że wnioskodawca wykazał stratę za rok 2009 w wysokości [...] zł (podczas, gdy działalność spółki w 2008 r. przyniosła dochód w wysokości [...] zł). Z rachunku zysków i strat wg stanu na dzień 31 grudnia 2009 r. wynika, że spółka poniosła generalnie stratę w wysokości [...] zł. Jednak z rachunku zysków i strat wg stanu na dzień [...] w rubryce "N" zysku netto widnieje już realny zysk w kwocie [...] zł. Wynika z tego, że spółka, jakkolwiek miała istotnie problemy finansowe w roku ubiegłym, aktualnie odzyskuje płynność finansową i zaczyna osiągać wyraźny zysk. Należy także zwrócić uwagę na zapisy bilansu w zakresie należności krótkoterminowych. Z bilansu wg stanu na dzień 31 grudnia 2009 r. wynika, że należności te zamykają się w kwocie [...] zł (a wg stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. kwota ta wynosiła [...] zł). Z tego wynika, że w roku 2009 spółka uzyskała zwrot należności w kwocie około [...] zł. Z bilansu wg stanu na dzień 31 lipca 2010 r. wynika natomiast, że stan należności krótkoterminowych gwałtownie podniósł się do kwoty [...] zł. Oznacza to, że strona nie egzekwowała w sposób aktywny swoich należności. Jednak wnioskodawca dołączył do formularza wniosku o prawo pomocy zestawienia należności od kontrahentów oraz zestawienia należności w walucie od kontrahentów – oba na dzień [...]. Z zestawień tych wynika, że na dzień [...] pozostało nadal do zapłaty [...] zł (należności w walucie polskiej) oraz [...] zł (należności w walucie obcej, po przeliczeniu kwoty na wartość waluty polskiej). Wynika z tego, że na dzień [...] Spółka miała więc łącznie do ściągnięcia kwotę [...] zł. Należy dojść do wniosku, że skarżąca w okresie od dnia 31 lipca 2010 r. (data sporządzenia ostatniego bilansu spółki) do dnia [...] (data, w której zestawienia należności przez spółkę były aktualne) zdołała odzyskać kwotę [...] zł. Tak więc w stosunkowo krótkim, pięciotygodniowym okresie, spółka zdołała odzyskać tak relatywnie wysoką kwotę. Faktem jest, że strona skarżąca posiada jednocześnie wysokie zadłużenie, również ujęte w stanie zobowiązań wobec kontrahentów krajowych i w walucie obcej – łącznie [...] zł, jak również zobowiązania publiczno – prawne. Jednak należy mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi przecież pewnego rodzaju formę dofinansowania przez Skarb Państwa, która może mieć miejsce w sytuacjach naprawdę wyjątkowych i nie ma powodów, dla których takowa pomoc miałaby być przyznana w sytuacji, gdy spółka osiąga jednak dochód i mimo znacznego zadłużenia względem innych podmiotów reguluje jednak ciążące na niej zobowiązania (tak w postanowieniu NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., I FZ 500/08, LEX 551929). Odnośnie samego faktu posiadania przez skarżącą spółkę zobowiązań, to należy stwierdzić, że większą ich część stanowią zobowiązania cywilnoprawne (czyli prywatne). A takich zobowiązań wnioskodawca nie może przedkładać nad zobowiązaniami, które rodzi zainicjowane przez niego postępowanie sądowoadministracyjne. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki strony skarżącej nie mogą być traktowane w stosunku do opłat sądowych w sposób priorytetowy (tak w postanowieniu NSA z dnia 27 listopada 2008 r., II FZ 512/08, LEX 530038). Niezależnie od tego należy stwierdzić, że skarżąca spółka prowadzi przecież przez cały czas aktywną działalność gospodarczą. Z załączonych do akt sprawy deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT – 7) za okres sześciu miesięcy (od marca do sierpnia 2010 r.) wynika, że wykazuje obrót i prowadzi aktywną działalność gospodarczą. Spółka sprzedaje, jak również i nabywa określone towary i usługi. Przykładowo spółka nabywała w tym okresie towary i usługi o wartości od [...] zł w lipcu do [...] zł w sierpniu. Wynika z tego, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, spółka była w stanie wygenerować odpowiednie, relatywnie wysokie kwoty, na dokonanie określonych zakupów. Tym samym skarżąca była jednak w stanie uregulować ciążące na niej w tym zakresie zobowiązania. Poza tym, już w samym formularzu PPPr, w pkt 9 (pozycja druga od góry), spółka oświadczyła, że na jej rachunku bankowym prowadzonym przez [...] O/B. znajduje się kwota [...] Euro. Formularz ten był przecież nadesłany w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Tak więc, w czasie biegu tego terminu – w czasie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca dysponowała jednak środkami finansowymi, które z powodzeniem mogły być przeznaczone na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie. Na marginesie należy jeszcze nadmienić, że w cytowanym wyżej pkt 9 formularza PPPr, strona wymieniła 15 rachunków bankowych, a nadesłała tymczasem w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] wyciągi i wykazy jedynie z 9 rachunków bankowych. Przy czym tylko dla dwóch rachunków bankowych prowadzonych przez [...] Oddział w O. (pozycja piąta i szósta od dołu) znajduje się informacja, że są one obciążone zajęciami egzekucyjnymi, a łączna kwota zajęć wynosi w tym przypadku [...] zł. To zresztą jedyny przypadek, w którym wnioskodawca udokumentował fakt prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego. Poza tym, jedynie z analizy rachunku bankowego nr [...], prowadzonego w [...] Oddział w B., wynika, że określone środki pieniężne są zajmowane przez komornika sądowego. W tym więc zakresie, wnioskodawca nie wypełnił w sposób wyczerpujący wezwania referendarza sądowego. W tej sytuacji nie sposób wykluczyć, że na rachunkach bankowych, co do których wnioskodawca nie nadesłał stosownych wykazów i wyciągów, mogą się jednak znajdować środki pieniężne, które można byłoby jednak przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Poza tym, strona nie wykazała, aby wszystkie jej rachunki w [...] (poza walutowymi) były rzeczywiście zajęte w toku czynności egzekucyjnych – a tak stwierdziła przecież w uzasadnieniu do wniosku o prawo pomocy. W realiach przedmiotowej sprawy z pewnością nie można stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że rzeczywiście nie ma środków na poniesienie pełnych opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.