III SA/Gl 1990/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego w sprawie ze skargi G. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...]. W odpowiedzi na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 lipca 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, procesowego zwróciła się z wnioskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i pełnoletnią córką. Poza domem o pow. [...] m2, samochodami marki [...] o wartości ok. [...]zł i [...] o wartości ok. [...] zł, które zabezpieczono postanowieniem Prokuratury Okręgowej w C. z dnia [...] r. sygn. [...], innych składników majątku nie posiada. Działalność gospodarcza, którą prowadzi stanowi jedyne źródło utrzymania całej rodziny. Z miesięcznych dochodów rzędu [...] zł pokrywa bieżące wydatki, tj. energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł) oraz raty zaciągniętego na samochód kredytu ([...]zł). Ponadto ponosi wydatki związane z ogrzewaniem ([...] zł/rok), oraz ubezpieczeniem samochodów ([...] zł/rok). Wezwaniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, tj.: - wyciągów bądź elektronicznych wydruków ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych (zarówno osobistych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy bądź zaświadczenia wystawionego przez bank informującego o wysokości aktualnych zajęć i kwot jaka pozostała do spłaty, a także o dokonywanych w okresie ostatnich trzech miesięcy wpływach na rachunek i dokonywanych przez posiadacza rachunku wypłatach bądź przelewach; - odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez skarżącą i jej męża za 2015 r. zeznania podatkowego; - zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza; - stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na wielkość spłacanych z tytułu zaciągniętego kredytu rat; - odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp., natomiast w przypadku posiadania zaległości w opłatach należało przedstawić stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające ten fakt; - wyjaśnienia czy mąż skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jeżeli tak należało przedłożyć stosowne zaświadczenie wystawione przez właściwy urząd pracy potwierdzające tenże fakt; - aktualnego zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w okresie od stycznia bieżącego roku do nadal nie były za męża skarżącej odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - odpisów bądź uwierzytelnionych kserokopii deklaracji VAT składanych za ostatnie trzy miesiące w związku z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą, a także prowadzonych za wskazany okres dokumentów księgowych w postaci: ksiąg handlowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów czy ewidencji przychodów i wydatków, jak również raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych; - odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości wymienionej w rubryce nr 7.1 formularza; - stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających, że córka kontynuuje naukę i nie osiąga żadnych dochodów, a nadto, że posiadany dom oraz samochody marki [...] oraz [...] zostały zabezpieczone postanowieniami PO w C. [...] r. sygn. [...]. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej 22 sierpnia 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Pomimo upływu zakreślonego terminu, który przypadał na dzień 29 sierpnia 2016 r. skarżąca nie nadesłała żądanych dokumentów. W związku z brakiem odpowiedzi na wystosowane wezwanie referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie z należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej uznając, że strona nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Referendarz sądowy wskazał przy tym, iż skarżąca w niniejszej sprawie już raz składała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i w aktach sprawy wprawdzie znajdował się materiał dowodowy obrazujący sytuację rodzinną i finansową skarżącej, tym niemniej materiał ten był już nieaktualny. Ponadto jak zaakcentowano w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy utrzymanym w mocy postanowieniem WSA w Gliwicach z dnia 1 lutego 2016 r., materiał ten nie potwierdzał jakoby skarżąca w wyniku partycypowania w kosztach niniejszego postępowania mogła popaść w ubóstwo. W dniu 9 września 2016 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej, nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 8 września 2016 r., a stanowiące odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego. Wraz z pismem załączono następujące dokumenty: - elektroniczne wydruki ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych obrazujące operacje wykonywane w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - odpis zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą i jej męża za rok 2015 r.; - rachunki za telefon i energię elektryczną; - harmonogram spłaty kredytu w Banku "A" S.A.; - odpis postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Następnie pismem z dnia 21 września 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. W jego uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy błędnie przyjął, że skarżąca uchyla się od nałożonych na nią obowiązków bowiem pismem z dnia 2 września 2016 r., czyli jeszcze przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, wysłał żądane dokumenty. Natomiast pominięcie złożonych nawet z opóźnieniem dokumentów uzasadniających udzielenie prawa pomocy stanowi naruszenie praw wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W świetle tych dokumentów, zdaniem pełnomocnika skarżącej niedopuszczalne jest przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżąca wykazała, że zmaga się ze znacznymi trudnościami finansowymi, a osiągnięty przez nią i jej małżonka przychód musi pokryć wydatki z kilku miesięcy, z uwagi na brak płynności finansowej skarżącej oraz prowadzonej przez nią działalności. Skarżąca nie ma również możliwości spieniężenia jakiegokolwiek majątku, gdyż został on w całości zabezpieczony przez organy ścigania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt II OZ 827/15, dostępne w bazie internetowej CBOIS). W niniejszej sprawie skarżąca, składając wniosek o prawo pomocy, zwróciła się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że pismo pełnomocnika skarżącej z dnia 2 września 2016 r., stanowiące odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w K. w dniu 8 września 2016 r., czyli już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Z powyższego wynika, iż w chwili wydania orzeczenia referendarz sądowy nie był w posiadaniu dokumentów, na które w sprzeciwie powołuje się skarżąca, a zatem za chybiony należy uznać zarzut pominięcia przez referendarza sądowego złożonych z opóźnieniem dokumentów. Zdaniem Sądu referendarz sądowy oceniając wniosek skarżącej prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się natomiast do złożonych przy piśmie z dnia 2 września 2016 r. (wpływ: 9.09.2016 r.) dokumentów podnieść należy, iż nie pozwalają one na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej, bowiem pełnomocnik skarżącej w sposób wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza, nadsyłając jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Nie wyjaśnił przy tym przyczyn braku pozostałych. Zauważyć należy, że skarżąca nie wyjaśniła, czy jej mąż nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (w aktach sprawy znajduje się jedynie zaświadczenie aktualne na dzień [...] r.). Brak również aktualnego zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w okresie od stycznia bieżącego roku do nadal nie były za męża skarżącej odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto nie wiadomo, czy córka skarżącej nadal kontynuuje naukę i nie osiąga żadnych dochodów. Skarżąca nie nadesłała ponadto żadnych dokumentów dotyczących prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, tj. deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, a także prowadzonych za wskazany okres dokumentów księgowych w postaci: ksiąg handlowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów czy ewidencji przychodów i wydatków, jak również raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych. Brak tych dokumentów uniemożliwia zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem wniosku. Nadmienić należy, że ewidencji środków trwałych dokumentuje składniki majątku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, natomiast deklaracje podatkowe VAT-7 obrazują, czy przedsiębiorca wykazuje w swojej działalności obrót, a więc de facto, czy prowadzi działalność i jakie jest jej natężenie i dynamiczność. Są to więc dokumenty istotne dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Skarżąca ograniczyła się jedynie do nadesłania zeznania PIT-36L za 2015 r., z którego wynika, że zadeklarowała ona przychód z prowadzonej działalności gospodarczej rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł, przyniósł dochód w wysokości [...] zł. Dane te są jednak niewystarczające dla oceny prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślić należy również, że przesłanką przemawiającą za zwolnieniem od wpisu od skargi kasacyjnej nie może być jedynie okoliczność, że skarżąca spłaca co miesiąc zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (por. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, na podstawie przedłożonej dokumentacji, Sąd nie jest w stanie w sposób pełny i rzetelny zbadać sytuacji majątkowej skarżącej. Jednocześnie Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skoro skarżąca z tego zadania się nie wywiązuje w sposób rzetelny, to sąd ma prawo nie uwzględnić wniosku z powodu niewykazania spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt I FZ 367/14). Mając powyższe na uwadze zasadny jest wniosek, że strona nie dopełniła obowiązku wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.