III SA/Gl 2000/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2016 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, skarżący oświadczył, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych w zakresie dotyczącym opłaty od skargi. Skarżący zaznaczył przy tym, że mieszka u matki. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Jego miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia jako [...] wynoszą [...] zł netto. Środki te w całości przeznacza na alimenty, które zobowiązany jest ponosić na małoletniego syna K. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez: - przedłożenie stosownego dokumentu źródłowego w oparciu o który skarżący jest zobligowany do płacenia alimentów na rzecz syna ze wskazaniem ich wysokości; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów wskazujących na wysokość osiąganych przez matkę skarżącego dochodów; - przedłożenie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez matkę za [...] r. zeznania podatkowego; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych przez matkę wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - przedłożenie tytułu prawnego do mieszkania wskazanego w rubryce nr 2.1 formularza jako adres zamieszkania, a nadto zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych jaki jest stan cywilny wnioskodawcy; - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy dochodów; - przedłożenie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez skarżącego za [...] r. zeznania podatkowego; - nadesłanie wyciągów bądź elektronicznych wydruków z posiadanego przez wnioskodawcę rachunku bankowego obrazujących operacje dokonywane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy bądź innego dokumentu źródłowego potwierdzającego, że miesięczne dochody wypłacane są z pominięciem rachunku bankowego; - przedłożenie złożonego przez matkę oświadczenia o udzielaniu pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości; - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających, iż skarżący nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą. W odpowiedzi na to wezwanie strona nadesłała pismo procesowe z dnia [...] r., w którym wniosła o zakreślenie dodatkowego terminu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek powyższy został uwzględniony przez referendarza sądowego i zarządzeniem z dnia [...] r. przedłużono ten termin o siedem dni, od dnia otrzymania zarządzenia o przedłużeniu terminu. Pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie nadesłał żadnych materiałów źródłowych, o które był wzywany. Mając na uwadze powyższe ustalenia referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi wskazując, że uchylanie się skarżącego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznania prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł sprzeciw, do którego jednak nie załączył żadnych nowych dokumentów. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że wprawdzie nie zdążył w tak krótkim czasie zorganizować i przesłać całości wymaganej od niego dokumentacji, niemniej niezrozumiałym dla niego są powstałe wątpliwości związane z treścią złożonego wniosku. Ponadto skarżący nie rozumie na jakiej podstawie brak jest jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi. Przede wszystkim skarżący nie wykazał w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego oraz nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. Żądanych dokumentów skarżący nie nadesłał także na etapie wnoszenia sprzeciwu. Skarżący ograniczył się jedynie do powtórzenia informacji zawartych w treści formularza PPF, jednakże w dalszym ciągu nie udokumentował okoliczności mających świadczyć na rzecz przyznania mu prawa pomocy. Nie podał też przekonującego wyjaśnienia, dlaczego – pomimo wyznaczenia przez referendarza dodatkowego terminu – nie nadesłał żądanych dokumentów, wskazując jednocześnie, że nie rozumie na jakiej podstawie brak jest jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. W efekcie brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia