III SA/Gl 2027/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2 i samochodem marki [...] rocznik [...] innych składników majątku nie posiadają. Ich miesięczne dochody wynoszą łącznie 8.756,09 zł brutto (vide: zaświadczenia o zarobkach wraz z decyzją o waloryzacji emerytury [...]). Z kwoty tej spłacają kredyt mieszkaniowo-hipoteczny, którego rata wynosi 1.150,00 zł (vide: harmonogram spłaty kredytu) oraz pożyczki z zakładu pracy na łączną kwotę 36.000,00 zł (vide: zaświadczenia wystawione w tym przedmiocie). Dodatkowo ich miesięczne wydatki obejmują opłaty za: energię elektryczną (224,99 zł), telefon i internet (102,53 zł), abonament, którego odbiorcą jest Multimedia Polska (47,49 zł), mieszkanie i przegląd pieca (150,00 zł), abonament, którego odbiorcą jest [...] S.A. (119,90 zł) oraz fundusz remontowy (100,00 zł) i gaz (319,81 zł). Powyższe udokumentowane zostało wydrukami z rachunku bankowego. Tymczasem z zeznania podatkowego PIT-37 za 2014 r. ustalono, że łączne dochody skarżącego i jego żony wynosiły 132.252,92 zł, co oznacza, że po odliczeniu należnego podatku, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ich łączny dochód wynosił 101.593,90 zł, tj. 8.466,16 zł miesięcznie. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Lex nr 1405477). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący jak wynika z analizy formularza nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. Miesięczny dochód skarżącego z pobieranej emerytury i wynagrodzenia za pracę to kwota 4.489,22 zł netto. Natomiast stały dochód jego żony z tytułu zawartej umowy o pracę wynosi 2.121,61 zł netto, podczas gdy udokumentowane wydatki obejmują: energię elektryczną (224,99 zł), telefon i internet (102,53 zł), abonament, którego odbiorcą jest Multimedia Polska (47,49 zł), mieszkanie i przegląd pieca (150,00 zł), abonament, którego odbiorcą jest [...] S.A. (119,90 zł) oraz fundusz remontowy (100,00 zł) i gaz (319,81 zł). W tej sytuacji domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych kłóci się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, jako że ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na trudną sytuację życiową, w której się znalazły, taką jak np. bezrobocie, śmierć jedynego żywiciela rodziny, chorobę czy klęskę żywiołową nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. Ponieważ skarżący do takich osób się nie zalicza jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie razem z żoną spłaca kredyt mieszkaniowo-hipoteczny, którego rata wynosi 1.150,00 zł, niemniej jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że zobowiązania prywatnoprawne, do których należą raty zaciągniętego kredytu nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty związane z postępowaniem sądowym (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2014 r. sygn. akt II OZ 1023/14 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego i nie pozwoliłby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznał, iż nie daje on gwarancji jego spłaty. Ponadto z przedłożonych dokumentów źródłowych nie wynika jakoby Z. B. zalegał ze spłatą jakichkolwiek rat. Wręcz przeciwnie [...] r. jego żona otrzymała pożyczkę z [...] w kwocie 5.000,00 zł, podczas gdy skarżący podobną pożyczkę otrzymał w [...] r. Niezależnie od powyższego [...] r. przyznano mu z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych pożyczkę w kwocie 13.000,00 zł z przeznaczeniem na remont mieszkania w sytuacji, kiedy jego żona W. B. pożyczkę w tej samej kwocie i na ten sam cel otrzymała [...] r. A ponieważ planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Tym bardziej, że z dołączonych do wniosku dokumentów źródłowych ustalono, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z [...] S.A. żonie skarżącego przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, które w 2014 r. wynosiło 18.472,22 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-37). Wobec powyższego przyjąć należało, że Z. B. nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca (zarówno skarżący jak i jego żona posiadają więcej niż jedno źródło utrzymania), dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.