III SA/Gl 2092/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. O. (O.) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych (stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa) w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści skargi skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten powtórzył następnie na druku urzędowego formularza, czyniąc tym samym zadość wezwaniu z 11 lutego 2014 r. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką (lat [...]) i synem (lat [...]). Jedynym źródłem ich utrzymania jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, który miesięcznie wynosi [...] zł. Z kwoty tej opłacają bieżące wydatki w postaci opłat za energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł kwartalnie) oraz węgiel ([...] zł rocznie). Dodatkowo opłacają składki na ubezpieczenie KRUS ([...] zł wydatek kwartalny), a na utrzymanie dzieci przeznaczają kwotę [...] zł. Poza budynkiem gospodarczo-garażowym i nieruchomością rolną innych składników majątku nie posiadają. Mieszkają bowiem w wyodrębnionej przez matkę części domu, a opłaty ponoszą po połowie (vide: pismo z [...] r.). Do wniosku dołączono informację o wysokości miesięcznie opłacanych składek na KRUS w wysokości [...] zł (za dwie osoby), decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego, którego raty wynoszą po [...] zł, rachunek za węgiel ([...] zł), zeznanie podatkowe za 2012 r. wraz z raportem wspomagającym wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy za wrzesień 2013 r., gdzie z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wykazano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania rzędu [...] zł oraz dochód w wysokości [...] zł. Ponadto przedłożono wyciąg z rachunku bankowego "A" R. O., którego saldo na koniec września 2013 r. wynosiło [...] zł, harmonogram spłaty kredytu, którego rata wynosi [...] zł plus odsetki, decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku leśnego oraz podatku od nieruchomości matki skarżącego ([...] zł wydatek roczny) wraz z rachunkami za wodę ([...] zł), gaz ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę w jakiejkolwiek części. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że jego żądanie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację rodzinną i finansową pominął informacje odnoszące się do dochodów rodziców i posiadanych przez nich składników majątku, wskazując, że nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego" to jednak w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). Innymi słowy "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Jak wynika z akt sprawy (vide: treść urzędowego formularza oraz pisma z [...] r.) skarżący zamieszkuje razem z żoną i dziećmi w budynku jednorodzinnym należącym do matki. Łączna pow. domu wynosi [...] m2, z czego skarżący wraz z rodziną zajmuje [...] m2, a jego rodzice pozostałe [...] m2. Opłaty związane z jego utrzymaniem i użytkowaniem ponoszą wspólnie. To znaczy, według wyjaśnień zawartych w piśmie z [...] r., matka skarżącego płaci za wodę i podatek od nieruchomości, energię elektryczną opłacają po połowie, natomiast zakupu węgla dokonuje on sam. W tej sytuacji nie można, wbrew twierdzeniom skarżącego, przyjmować jakoby jego rodzice prowadzili odrębne gospodarstwo domowe. Tylko wyraźne podzielenie majątku do osobnego korzystania, a w konsekwencji wyraźne rozdzielenie ponoszonych wydatków i kosztów, mogłoby wskazywać na odrębne gospodarstwa domowe pomimo wspólnego zamieszkiwania. W przypadku rodziny skarżącego taka sytuacja nie występuje. Na wszystkich rachunkach figuruje matka skarżącego. Ponadto korzysta on z jej pomocy przy spłacie zaciągniętego na działalność kredytu bankowego, co oznacza, że te dwie osoby łączy też więź o charakterze ekonomicznym. Dlatego też ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. A ponieważ dochody i stan majątkowy rodziców skarżącego nie został wykazany ani w treści urzędowego formularza, ani w odpowiedzi na wezwanie do jego uzupełnienia, przyjąć należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Za takim stanowiskiem przemawia zresztą regulacja zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. To oznacza, że możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych, skoro matka skarżącego pomaga mu w spłacie zobowiązań kredytowych zaciągniętych na prowadzenie działalności gospodarczej, która jak wynika z decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. nadal jest zgłoszona pod adresem [...] [...] . Przyjąć zatem należało, że zawarte w treści urzędowego formularza dane, nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. A ponieważ w orzecznictwie sądowym ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej albo podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.