III SA/Gl 2115/10

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku strona skarżąca zaznaczyła, że w [...] r. poniosła stratę z działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, a na dzień [...] r. strata ta wyniosła kolejne [...] zł (czyli łącznie strata wyniosła [...] zł). Ponadto poinformowała, że w skład jej aktywów wchodzą wierzytelności niewyegzekwowane od dłużników, którymi jednak nie może dysponować. [...] r. zostało umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec głównego dłużnika strony skarżącej. Na koniec strona nadmieniła, że majątek spółki na dzień [...] r. wynosił [...] zł i stanowił go przede wszystkim sprzęt biurowy. W związku z tym wnioskodawca nie ma możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Do wniosku spółka dołączyła raport kasowy uwzględniający stan gotówki w kasie na dzień [...] r. oraz sporządzony na ten sam dzień bilans oraz rachunek zysków i strat (wariant porównawczy). Pismem z [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dodatkowych dokumentów, które mogłyby zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy spółki. Spółka została również wezwana o przedłożenie wykazów i wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych celem przeanalizowania operacji dokonanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi strona skarżąca nadesłała raport kasowy uwzględniający stan gotówki w kasie na dzień [...] r., ewidencję środków trwałych, CIT – 8 za rok [...] i [...], deklarację dla podatku od towarów i usług VAT – 7 za okres od [...] do [...] r. Spółka nadesłała również wyciągi z rachunków bankowych zapisane na płycie CD. Informacje te zostały odczytane i wydrukowane. Postanowieniem z 22 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca pismem z [...] r. złożyła sprzeciw, w którym powtórzył argumentację zawartą w poprzednim wniosku. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie natomiast z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia "A" Sp. z o.o. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Z analizy przedłożonych przez stronę dokumentów wynika bowiem, że nie ma podstaw do uznania, że spółce brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. I tak, bezspornym jest, że spółka wykazała za rok [...] i [...] stratę ([...] r. - [...] zł, a w [...] r. - [...] zł), jednak wysokość straty uległa zmniejszeniu w [...] r. Z kolei, z bilansu (wg stanu na dzień [...] r.) wynika, że spółka posiada zobowiązania krótkoterminowe w kwocie [...] zł, ale posiada również należności krótkoterminowe i roszczenia większej wartości ([...] zł – stan na [...] r., natomiast aktualnie [...] zł – stan na [...] r.). Oznacza to, że spółka nie egzekwuje w sposób wystarczająco efektywny swoich należności. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że istnieją problemy z egzekucją należności od głównej dłużniczki, jednakże istotne jest to, ze nie jest ona jedynym dłużnikiem spółki. Odnośnie zobowiązań cywilnoprawnych strony należy podkreślić, że zobowiązań takich wnioskodawca nie może przedkładać nad zobowiązania, które rodzi zainicjowane przez niego postępowanie sądowoadministracyjne. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki strony skarżącej nie mogą być traktowane w stosunku do opłat sądowych w sposób priorytetowy (postanowienie NSA z 27 listopada 2008 r., II FZ 512/08, LEX 530038). Niezależnie jednak od zapisów księgowych, przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy złożonego przez osobę prawną prowadzącą działalność gospodarczą, istotne jest przede wszystkim to, czy spółka posiada realne środki pieniężne na poniesienie kosztów sadowych. Fakt ten jest bezpośrednio związany z tym, czy podmiot ten zachowuje płynność finansową. Niezależnie od tego jaki stan finansowy spółki obrazują poszczególne zapisy w bilansie, należy zwrócić uwagę na obrót spółki, tj. na częstotliwość z jaką środki pieniężne wpływają na konto oraz kwoty które są wyprowadzane z rachunku bankowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że prawo pomocy stanowi pewnego rodzaju formę dofinansowania przez Skarb Państwa i może mieć miejsce jedynie w naprawdę wyjątkowych sytuacjach i nie ma powodów dla których taka pomoc miałaby być przyznana w sytuacji, gdy spółka osiąga jednak dochód i mimo znacznego zadłużenia względem innych podmiotów reguluje ciążące na niej zobowiązania (postanowienie NSA z 13 stycznia 2009 r., I FZ 500/08, LEX 551929). Z nadesłanych przez stronę deklaracji VAT – 7 za sześć ostatnich miesięcy wynika, że spółka aktywnie prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje przez cały ten okres stabilny obrót. Podstawa opodatkowania (podatek naliczony) z tytułu nabycia towarów i usług wynosi od [...] zł ( [...]r.) do [...] zł ([...] r.). Są to kwoty, które wnioskodawca był w stanie wygenerować w celu zakupu określonych towarów i usług. Odpowiednio spółka otrzymała z tytułu dostawy towarów i usług kwotę od [...] zł ([...] r.) do [...] zł ([...] r.). Dane te wskazują na trwały i stabilny obrót spółki, czyli na regularną i efektywnie prowadzoną działalność gospodarczą, w której osiąga i jednocześnie generuje relatywnie wysokie kwoty. Z analizy głównego rachunku bankowego spółki, prowadzonego w "B" S.A. wynikają wnioski korespondujące z analizą deklaracji VAT – 7. Na rachunku, z dużą częstotliwością dokonywane są operacje zarówno obciążające, jak i uznające ten rachunek. Wyciąg z rachunku bankowego firmy obrazuje bezpośredni i rzeczywisty przejaw prowadzenia działalności gospodarczej, czyli przepływ gotówki. Generalnie, saldo tego rachunku pozostaje dodatnie. Suma transakcji obciążeniowych w skali jednego miesiąca nie przewyższa transakcji uznaniowych. Poza tym, od określonych podmiotów gospodarczych regularnie wpływają na konto spółki jednorazowo relatywnie wysokie kwoty pieniężne (relatywnie wysokie w stosunku do łącznej sumy wpisu sądowego od skarg w sprawach skarżącej spółki, zawisłych w sądzie administracyjnym). I tak, na rachunek bankowy skarżącej spółki wpłynęły następujące kwoty od: - "C" Sp. z o.o. w S. ([...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.); - P.P.U.H. "D" H. P. z S. ([...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.); - "E" Sp. z o.o. w M. ([...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.); - "F" S.A. w S. ([...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.); - "G" Sp. z o.o. w R. . ([...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [...] r.; [...] zł – [.] r.); Z tych faktów wynika, że wnioskodawca jest w stanie znaleźć środki pieniężne, które pozwoliłyby pokryć opłaty sądowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niejednokrotnie jedna wpłata od określonych kontrahentów byłaby wystarczająca do pokrycia wpisu sądowego od skargi. Należy również podkreślić, że spółka dokonuje na swoim rachunku bankowym stosunkowo często i regularnie operacji własnych wpłat i własnych wypłat. Wynika z tego, że część transakcji obciążeniowych (również i transakcji uznaniowych) zubaża (jak i zasila) rachunek bankowy na rzecz jego właściciela – czyli skarżącej spółki. Aktualnie w WSA w Gliwicach zawisło osiem (III SA/Gl 1997/10 i 2114 – 2120/10) ze skarg spółki, a łączny wpis od tych skarg wynosi [...] zł. Mając na uwadze wskazane już okoliczności, szczególnie analizę rachunku bankowego wnioskodawcy, prowadzonego w "B" należy stwierdzić, że skarżąca w żadnym wypadku nie spełnia przesłanki przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ spółka nie wykazała rzeczywistego braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zaznaczyć, że w orzecznictwie panuje pogląd, że prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa powinno znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w tych przypadkach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (tak w postanowieniu NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt: GZ 71/04, publ. w ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz.8). W realiach przedmiotowej sprawy z pewnością nie można stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter uznaniowy. To zaś oznacza, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Należy również dodać, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się pewną koniecznością osoby mającej zamiar prowadzić proces sądowy. Oznacza to, że w procedurze planowania swoich przedsięwzięć każdy podmiot przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. W szczególności, w sprawie podatkowej w przedmiocie podatku od towarów i usług, gdzie obowiązuje zasada samoobliczania, strona aż do upływu okresu przedawnienia winna liczyć się z tym, że deklaracja podatkowa może zostać zakwestionowana przez organ podatkowy, a zobowiązanie podatkowe z niej wynikające określone w wysokości wyższej niż zadeklarowana. Ta niepewność może jednak zostać rozwiana na skutek działań podatnika, który może już po złożeniu deklaracji - wnioskować o przeprowadzenie postępowania podatkowego w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku za dany miesiąc. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), dostępność do sądu doznaje pewnych obiektywnie uzasadnionych ograniczeń poprzez ustanowienie wysokości wpisu w zależności od kategorii spraw. Ustawodawca uwzględnił w tym wypadku, tak konstytucyjną zasadę dostępu do sądu wynikającą obecnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i zasadę wynikającą z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 248 ze zm.). Nie można bowiem mówić o kosztowności wymiaru sprawiedliwości i stawianiu obywatelowi nadmiernych wymogów sprostania niezbędnym kosztom postępowania w sytuacji, kiedy ustalona kwota wpisu uwzględnia regułę konwencyjną stanowiącą o tym, że, co do zasady, państwo nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnej pomocy prawnej. Przy wysokości wpisu uwzględniono również całość postępowania wchodzącego w tym wypadku w grę. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.