III SA/Gl 2129/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawy ze skargi A s.c. L. J., M. J., P. J. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. Wyrokiem dnia 9 marca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. W skardze kasacyjnej od tego wyroku zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona wnioskująca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że spółka prowadziła swoja działalność tylko przez kilka dni. Spowodowane to miało być tym, że urząd skarbowy wstrzymał zwrot kolejnej transzy podatku VAT z tytułu eksportu. W uzasadnieniu wnioskująca spółka zawarła polemikę ze stanowiskiem organu podatkowego, prezentowanym w zaskarżonej decyzji. W rubryce obrazującej wysokość kapitału zakładowego przedsiębiorcy wskazano, że spółka nie posiada kapitału, ponieważ działalność prowadziła spółka jedynie przez kilka dni. Z umowy wynikało, że spółka ma mieć kapitał zakładowy w wysokości 500.000 zł. Spółka nie posiada również środków trwałych (w zamierzeniu spółka miała "korzystać" ze środków trwałych B na zasadzie najmu). Jednocześnie, spółka ma zawieszoną działalność gospodarczą od 2013 r., natomiast eksport wstrzymany został z dniem 17 maja 2013 r. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w C i występuje na nim debet (-) 30,83 zł. Załącznikami do wniosku były następujące dokumenty i materiały źródłowe: podatkowa księga przychodów i rozchodów następujących firm: B za pierwszy kwartał 2016 r., Usług [...] W. J.; decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. rozkładające na raty zaległości w podatku VAT. Natomiast odnośnie wspólnika L. J. oraz jego zony W. J.: zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy; wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; faktury VAT dokumentujące niektóre wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Na wcześniejszym etapie postępowania wnioskująca spółka "składała w swoim imieniu" na urzędowym druku formularza PPF oświadczenia jedynie co do stanu majątkowego L. J. i jego żony W. J. W przedmiotowej sprawie stroną skarżącą nie jest jedynie L. J., lecz spółka cywilna, której jest on wspólnikiem razem z M. J. i P. J. W tej sytuacji konieczne było również wykazanie stanu majątkowego P. J. i M. J. – co najmniej w tak wyczerpujący sposób, w jaki wykazany został stan majątkowy wspólnika L. J. i jego małżonki W. J. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 11 sierpnia 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy pozostałych wspólników i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. P. J. i M. J. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona pełnomocnikowi procesowemu skarżącej spółki w dniu 22 sierpnia 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Zarządzenie to nie zostało wykonane Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że sprawie w ogóle nie został wykazany nawet w przybliżeniu stan majątkowy pozostałych wspólników skarżącej spółki cywilnej – tj. stan majątkowy P. J. i M. J. Dlatego też, w ocenie referendarza, nie jest możliwe dokonanie w tej sprawie rzetelnej i wyczerpującej analizy możliwości finansowych osobowej spółki prawa cywilnego, jak i jej wszystkich wspólników. Referendarz sądowy podkreślił, że przedstawienie aktualnego stanu majątkowego tylko jednego ze wspólników (i jego małżonki) nie jest wystarczające do ustalenia tego, czy w konkretnym przypadku rzeczywiście spełnione są ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku. Referendarz stwierdził, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nie udowodniła w wyczerpujący sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest aktualny, obecny stan majątkowy dwóch, spośród jej trzech, wspólników. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący, działając poprze swojego pełnomocnika, pismem z dnia 4 października 2016 r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniesiono, że skarżący nie był w stanie dostarczyć dokumentów dotyczących pozostałych wspólników. W tym zakresie powołał się na uchwałę wspólników spółki z 23 maja 2016 r. Powołano się na fakt dokonania pełnej opłaty w zakresie wpisu od skargi. Podniesiono także, że spółka funkcjonowała zaledwie kilka dni, od 2013 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, w dniu 17 maja 2013 r. wstrzymano eksport. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej – w przedmiotowej sprawie: jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż strona skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Kluczową przesłanką odmowy przyznania przez referendarza sądowego prawa pomocy było niedostarczenie, pomimo wezwania referendarza, dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej dwóch z trzech wspólników skarżącej spółki, a to P. J. i M. J. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 864 Kodeksu cywilnego wspólnicy są solidarnie odpowiedzialni za zobowiązania spółki, co oznacza, że niemożliwe jest dokonanie oceny sytuacji majątkowej spółki bez znajomości sytuacji majątkowej wszystkich wspólników. Samo dostarczenie dokumentacji dotyczącej L. J. i jego małżonki nie może być wystarczające do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Jak to zostało podniesione wyżej obowiązkiem strony ubiegającej się o prawo pomocy jest wykazanie a nie jedynie uprawdopodobnienie okoliczności podanych we wniosku. Oznacza to, że referendarz sądowy nie może przyznać prawa pomocy w oparciu o dane fragmentaryczne. Dlatego też stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w postanowieniu z 7 września 2016 r. uznać należy za słuszne. Natomiast sprzeciw nie dał podstaw do przyjęcia odmiennego punktu widzenia. Strona skarżąca w dalszym ciągu nie dostarczyła kompletu wymaganych dokumentów. Powołała się na uchwałę wspólników z 23 maja 2016 r. Jednak dla postępowania w przedmiocie prawa pomocy indyferentne są relacje między wspólnikami spółki cywilnej. Również podniesiony w sprzeciwie fakt zaprzestania działalności gospodarczej (niepoparty zresztą żadnymi dowodami) jest o tyle bez znaczenia, że spółka nie została formalnie rozwiązana a decyzja została wydana właśnie względem spółki nie zaś względem poszczególnych wspólników. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia