III SA/Gl 216/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej płatnika podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że cofnięto jej zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego. To spowodowało, że zaprzestała świadczenia usług w tym zakresie. Innej działalności nie prowadzi, co wynika z rachunku zysków i strat, który wraz z bilansem za 2016 r. i 2017 r. dołączyła. Dalej wskazała, że poza kapitałem zakładowym rzędu 50.000,00 zł innych składników majątku nie posiada (vide: rubryka nr 7). Za ostatni rok obrotowy poniosła stratę rzędu 101.873,83 zł, a posiadane na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku środki zgromadzone na rachunku bankowym wynosiły 83,72 zł. Wprawdzie wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 291/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił jej skargę w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego, niemniej jednak zasądzone tym wyrokiem koszty rzędu 5.257,00 zł nie zostały jej zwrócone z uwagi na złożenie skargi kasacyjnej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.. Tymczasem Spółka od 11 miesięcy nie osiąga żadnych przychodów, a zatem pozyskanie środków finansowych z kredytu bankowego nie jest w jej przypadku możliwe. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - raporty kasowe, których saldo wynosiło: 2.450,62 zł (kwiecień), 2.550,62 zł (marzec), 3.425,84 zł (luty), 350,84 zł (styczeń), 2.100,84 zł (grudzień) i 1.622,70 zł (listopad); - bilans Spółki na koniec grudnia 2016 r., który po stronie aktywów i pasywów wskazywał na sumę bilansową rzędu 483.109,87 zł, rachunek wypracowanego zysku, który kształtował się na poziomie 3.590,96 zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego; - wyciągi z rachunku bankowego, których saldo od 1 listopada 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. wynosiło: (+) 36,93 zł, (+) 79,93 zł, (+) 57,72 zł, (+) 26,72 zł, (-) 34,32 zł, (-) 65,56 zł; - deklaracje VAT-7 od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła: 22.851,00 zł, 23.005,00 zł oraz 313,00 zł, jako że do zwrotu na rachunek bankowy została zadeklarowana kwota 22.271,00 zł; - bilans Spółki na koniec grudnia 2017 r., gdzie suma aktywów i pasywów wynosiła 436.934,25 zł wraz z rachunkiem poniesionej straty w kwocie 101.873,83 zł; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r., gdzie zadeklarowano przychód rzędu 109.936,37 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie 211.810,20 zł przyniósł stratę wynoszącą 101.873,83 zł; - zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej wraz z tytułami wykonawczymi; - dokumenty źródłowe obrazujące stan finansowy udziałowca Sp. z o.o. "B" to jest bilans wraz z rachunkiem zysków i strat, wezwanie do zapłaty zadłużenia z tytułu użytkowania wieczystego na kwotę 610,45 zł, z tytułu usług telekomunikacyjnych rzędu 8.351,70 zł, wypowiedzenie umowy kredytu przez "C" z tytułu niespłaconego zadłużenia wraz z wezwaniem do zapłaty zaległości rzędu 92.243,82 zł w "D", wypowiedzenie umowy leasingu oraz zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; - wezwanie do zapłaty kredytu, pożyczki członka zarządu Sp. z o.o. "A" A.F. na kwotę 3.664,18 zł i 5.295,48 zł będącej jednocześnie prezesem zarządu Sp. z o.o. "B". Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych, w tym z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie została spełniona. Jak bowiem ustalono z zeznania podatkowego CIT-8 za 2017 r. Spółka wypracowała przychód rzędu 109.936,37 zł choć cofnięto jej zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego. Ponadto wydatkowała kwotę 211.810,20 zł, choć wypracowany za 2016 r. zysk wynosił 3.590,96 zł, a zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki wynosiły 14.719,22 zł. Ponieważ w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Podobnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Tym bardziej, że w deklaracji VAT za luty 2018 r. wykazano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, która wynosiła 22.271,00 zł. Wprawdzie do powyższej skierowana została egzekucja, niemniej jednak należy zauważyć, że wcześniejszy zwrot z tego tytułu w kwocie 39.067,77 zł został faktycznie dokonany [...] r. (vide: wyciąg z rachunku bankowego), a posiadane środki wydatkowano na rzecz Spółki z o.o. "B" (vide: wydruk "C"). A ponieważ w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa z tytułu należnych w sprawie kosztów sądowych, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter cywilnoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bo choć z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że Spółka z o.o. "B" (wspólnik Spółki "A") posiada zadłużenie w płatnościach oraz z tytułu zaciągniętego kredytu, nadto od dwóch lat wykazuje stratę w prowadzonej działalności, to rok obrotowy kończy deklarując posiadane na koncie bankowym środki rzędu 87.560,02 zł (rok 2016) czy 70.989,37 zł (rok 2017). Dodatkowo [...] r. otrzymała kwotę rzędu 30.000,00 zł od Spółki "A", którą następnie [...] i [...] r. dofinansowała kwotami 11.000,00 zł i 3.000,00 zł (vide: wydruk z "C" i raport kasowy). W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżąca nie miała możliwości pozyskania stosownych środków na uiszczenie kosztów sądowych nie mogło się ostać. Tym bardziej, że Spółka z o.o. "B" nie jest jedynym wspólnikiem Spółki z o.o. "A", gdyż 99 udziałów o łącznej wartości 49.500,00 zł posiada jeszcze Sp. z o.o. "E" (vide: odpis z KRS), której kondycja finansowa nie została zobrazowana przy pomocy dokumentów źródłowych. Wobec powyższego przyjąć należało, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżąca Spółka nie wykazała bowiem w sposób wystarczająco przekonywujący jakoby nie posiadała adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, a nadto nie była w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku (vide: art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2017 r., poz. 1577). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.